Καθώς ο πλανήτης αντιμετωπίζει μια άνευ προηγουμένου ανθρωπογενή υπερθέρμανση, οι αρχηγοί κυβερνήσεων θα συναντηθούν τις επόμενες δύο εβδομάδες για τον τελευταίο γύρο των κλιματικών διαπραγματεύσεων, COP31.
Γιατί αυτό έχει σημασία και τι είναι πιθανό να επιτευχθεί;
Τι είναι η COP31;
Από τις 9 έως τις 20 Νοεμβρίου, παγκόσμιοι ηγέτες, υπουργοί και υψηλόβαθμοι αξιωματούχοι από περισσότερες από 190 χώρες αναμένεται να συγκεντρωθούν στην Αττάλεια της Τουρκίας, για τις ετήσιες κλιματικές συνομιλίες του ΟΗΕ. Φέτος, η σύνοδος κορυφής θα φιλοξενηθεί από την Τουρκία, αλλά σε μια ασυνήθιστη ανατροπή, στις διαπραγματεύσεις θα προεδρεύσει η Αυστραλία, στο πλαίσιο μιας συμβιβαστικής συμφωνίας που επιτεύχθηκε αφού οι δύο χώρες ανταγωνίστηκαν για την προεδρία.
Ενώ αναμένεται να παρευρεθούν σχεδόν όλες οι 196 χώρες που υπέγραψαν τη Συμφωνία του Παρισιού για το κλίμα του 2015, μια εμφανής απουσία θα είναι αυτή των ΗΠΑ, ο πρόεδρος των οποίων, Ντόναλντ Τραμπ, έχει αποσυρθεί από τη Συμφωνία του Παρισιού.
Πώς θα λειτουργήσει η συνάντηση;
Η Αυστραλία θα αναλάβει τη διεύθυνση των επίσημων διαπραγματεύσεων, όπου οι χώρες θα συζητήσουν λεπτομερώς τα προγράμματα εργασίας, όπως η «δίκαιη μετάβαση», η χρηματοδότηση για το κλίμα και η προσπάθεια να τεθεί ο κόσμος σε τροχιά ώστε να τηρηθεί όσο το δυνατόν πιο πιστά ο στόχος της Συμφωνίας του Παρισιού για τον περιορισμό της αύξησης της θερμοκρασίας σε 1,5 °C πάνω από τα προ-βιομηχανικά επίπεδα.
Η Τουρκία θα αναλάβει την ευθύνη για το «πρόγραμμα δράσης», δηλαδή τις εθελοντικές συμφωνίες που αποσκοπούν στην επίτευξη των στόχων της Συμφωνίας του Παρισιού, χωρίς όμως να είναι νομικά δεσμευτικές: προγράμματα για τη μείωση των αποβλήτων και την επίτευξη μιας κυκλικής οικονομίας, τη μείωση των εκπομπών μεθανίου, τη βελτίωση της επισιτιστικής ασφάλειας και – ίσως το πιο σημαντικό – τον εξηλεκτρισμό της παγκόσμιας οικονομίας.
Ποια είναι τα βασικά ζητήματα;
Ο στόχος του Παρισιού για 1,5 °C έχει ξεπεραστεί, αλλά ο ΟΗΕ υποστηρίζει ότι η άμεση ανάληψη δράσης για τη μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου θα περιορίσει την «υπέρβαση» και θα επιτρέψει την επιστροφή σε χαμηλότερες θερμοκρασίες μέχρι το τέλος αυτού του αιώνα. Για να συμβεί αυτό, οι χώρες πρέπει να απεξαρτηθούν από τα ορυκτά καύσιμα και να υιοθετήσουν ταχύτερα τεχνολογίες χαμηλών εκπομπών άνθρακα. Οι δύο χάρτες πορείας από τη Βραζιλία – σχετικά με τη «μετάβαση μακριά από τα ορυκτά καύσιμα» και την ανάσχεση της αποψίλωσης – θα παρουσιάσουν τρόπους για να επιτευχθεί αυτό.
Οι αναπτυσσόμενες χώρες έχουν επίσης επείγουσα ανάγκη από βοήθεια για να αντιμετωπίσουν τις επιταχυνόμενες επιπτώσεις της κλιματικής κρίσης. Μετά την καταστροφή στο Νεπάλ, στη χώρα αυτή παραχωρήθηκε πρόσβαση στο παγκόσμιο ταμείο για «απώλειες και καταστροφές» – τη διάσωση και την αποκατάσταση κοινοτήτων που έχουν πληγεί από καταστροφές που σχετίζονται με το κλίμα. Ωστόσο, αυτό δεν αρκεί, και οι φτωχές χώρες στερούνται επίσης των μέσων για να προσαρμόσουν τις υποδομές τους στις επιδεινούμενες ακραίες καιρικές συνθήκες.
Οι πλούσιες χώρες έχουν μειώσει τη διεθνή βοήθειά τους, ενώ η αύξηση των επιτοκίων έχει επιβαρύνει ακόμη περισσότερο τους φτωχούς με χρέος.
Τα ορυκτά καύσιμα
Μόνο το 2023, στην COP28, η τελική συμφωνία αναφέρθηκε για πρώτη φορά άμεσα στα ορυκτά καύσιμα, λόγω της μακροχρόνιας έντονης αντίστασης από τις χώρες παραγωγής. Η συμφωνία περιελάμβανε ένα ψήφισμα για τη «μετάβαση μακριά από τα ορυκτά καύσιμα», χωρίς όμως να ορίζεται προθεσμία ή σχέδιο για την υλοποίησή της.
Εξακολουθεί να είναι δύσκολο να συμπεριληφθούν τα ορυκτά καύσιμα άμεσα στην ημερήσια διάταξη της COP, κάτι που απαιτεί συναίνεση από σχεδόν όλα τα μέρη, αλλά φέτος το ζήτημα θα αντιμετωπιστεί μέσω ενός μη δεσμευτικού «οδικού χάρτη» για την παγκόσμια μετάβαση μακριά από τα ορυκτά καύσιμα.
Τι θα μπορούσε να αποτελεί επιτυχία;
Δεδομένης της τεταμένης και εύθραυστης γεωπολιτικής κατάστασης – ορισμένοι σχολιαστές πιστεύουν ότι βρισκόμαστε ήδη εν μέσω ενός μη αναγνωρισμένου τρίτου παγκόσμιου πολέμου, ενώ ο πληθωρισμός και η άνοδος της ακροδεξιάς αναστατώνουν τις οικονομίες – οι χώρες ενδέχεται να μπουν στον πειρασμό να αρκεστούν σε μια ήσυχη συνάντηση.
Υπάρχουν όμως ελπίδες για ένα καλύτερο αποτέλεσμα, το οποίο θα μπορούσε να περιλαμβάνει: την αποδοχή των σχεδίων που έχει καταρτίσει η Βραζιλία και τη δέσμευση για την υλοποίησή τους, πρόοδο όσον αφορά τη χρηματοδότηση για το κλίμα προς τις αναπτυσσόμενες χώρες, την επίλυση της διαμάχης σχετικά με την κλιματική επιστήμη, καθώς και την περαιτέρω διαμόρφωση του «μηχανισμού δίκαιης μετάβασης», ο οποίος έχει σχεδιαστεί για να βοηθήσει τους εργαζόμενους που εξαρτώνται από τα ορυκτά καύσιμα να προσαρμοστούν σε μια οικονομία χαμηλών εκπομπών άνθρακα.
Η πρόοδος είναι επίσης εφικτή μέσω μέσων που σχετίζονται με την COP, εκτός του πλαισίου των επίσημων διαπραγματεύσεων. Νωρίτερα φέτος, περισσότερες από 60 χώρες, μεταξύ των οποίων η Βρετανία, η ΕΕ και δεκάδες αναπτυσσόμενες χώρες, συγκεντρώθηκαν στην Κολομβία για να δεσμευτούν για «μετάβαση μακριά από τα ορυκτά καύσιμα». Αυτή η «συμμαχία των προθύμων» θα μπορούσε να ενισχυθεί στην COP31 με νέα μέλη, καθώς και με νέα ώθηση από την πρόσφατη επιτυχία πολιτικών κινημάτων σε διάφορες χώρες – τη Βραζιλία, τον Καναδά, τη Σερβία, την Ουγγαρία και τις ΗΠΑ, σε πολιτείες που απέρριψαν κατηγορηματικά τον Ντόναλντ Τραμπ στις ενδιάμεσες εκλογές.
Τι μπορεί να επιτευχθεί χωρίς τις ΗΠΑ;
Ενδέχεται να παρευρεθούν αρκετά εξέχοντα μέλη του Κογκρέσου των ΗΠΑ, μαζί με επιχειρηματίες και ομάδες της αμερικανικής κοινωνίας των πολιτών, οπότε θα υπάρχει εκπροσώπηση παρά την απουσία του Λευκού Οίκου.
Ο Τραμπ φαίνεται αποφασισμένος να ενισχύσει όσο το δυνατόν περισσότερο τα συμφέροντα των ορυκτών καυσίμων στις ΗΠΑ, αλλά με τις τιμές του πετρελαίου να παραμένουν υψηλές μετά τον πόλεμό του στο Ιράν, η οικονομική αποδοτικότητα της ενέργειας χαμηλών εκπομπών άνθρακα φαίνεται όλο και πιο ευνοϊκή.
Υπάρχουν λόγοι για αισιοδοξία;
Η γεωπολιτική και η τεχνολογία. Αν και οι «άνεμοι» της σύγκρουσης έχουν ανατρέψει τις διεθνείς σχέσεις, έχουν επίσης δείξει ότι οι χώρες μπορούν να επωφεληθούν από την ενεργειακή ασφάλεια που προκύπτει από την αποκεντρωμένη παραγωγή ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές. Οι εισαγωγές πετρελαίου της Κίνας, για παράδειγμα, αναμένεται να μειωθούν κατά περίπου 12% φέτος λόγω της μαζικής υιοθέτησης των ηλεκτρικών οχημάτων, ενώ η παραγωγική της ικανότητα από ανανεώσιμες πηγές έχει πλέον ξεπεράσει αυτή του άνθρακα. Αυτό εξοικονομεί δισεκατομμύρια δολάρια για τους καταναλωτές και τις επιχειρήσεις, καθώς η τιμή του πετρελαίου εκτινάσσεται στα ύψη.
Η ηλιακή ενέργεια γνωρίζει επιτέλους άνθηση στην Αφρική, ενώ στο Πακιστάν μια «επανάσταση» στις στέγες, με πρωτοβουλία των καταναλωτών, παράγει πλέον περίπου το ένα τέταρτο της ηλεκτρικής ενέργειας που καταναλώνεται. Σχεδόν το ήμισυ των καινούργιων αυτοκινήτων σε χώρες από το Βιετνάμ έως ορισμένα κράτη μέλη της ΕΕ είναι πλέον ηλεκτρικά.
Η ηλεκτροδότηση θα αποτελέσει βασικό θέμα της COP31, και η υψηλή απόδοση της ηλεκτρικής τεχνολογίας σημαίνει ότι θα μπορούσε να μειώσει κατά το ήμισυ την κατανάλωση πρωτογενούς ενέργειας σε παγκόσμιο επίπεδο, σύμφωνα με τον καθηγητή του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης, Τζαν Ρόουζναου.
Από πολιτική άποψη, η επανεκλογή του Λούλα ως προέδρου στη Βραζιλία έχει επίσης ενθουσιάσει τους υποστηρικτές της κλιματικής δράσης. Ο Λούλα θα παραστεί στην COP, στην πρώτη του διεθνή επίσκεψη μετά την επανεκλογή του, και αναμένεται να έχει έντονη παρουσία.
Με πληροφορίες από Guardian
