Η Lindsey Mendick έχει πει κάτι που μοιάζει να εξηγεί όλη της τη δουλειά καλύτερα από οποιαδήποτε περιγραφή των έργων της: η ειλικρίνεια είναι προστατευτική.
Αν οι άλλοι πιστεύουν ότι τους έχεις δείξει το σκοτάδι σου, μπορείς ίσως να κρατήσεις το πραγματικό σκοτάδι λίγο πιο μέσα.
Γι’ αυτό και οι εκθέσεις της δεν είναι ποτέ απλές εξομολογήσεις. Είναι επιθέσεις μεταμφιεσμένες σε εξομολόγηση. Δωμάτια γεμάτα κεραμικά ζώα, τρωκτικά, τέρατα, εραστές, μητέρες, σκυλιά, γυναίκες που διαπομπεύονται, σώματα που ιδρώνουν, πίνουν, ντρέπονται, ποθούν, καταρρέουν. Η Mendick δεν σου λέει απλώς «αυτή είμαι». Σου πετάει μια ολόκληρη σκηνή και σε αφήνει να αποφασίσεις πόση αλήθεια αντέχεις.
Στο Where You End and I Begin, τη νέα της έκθεση στην Carl Freedman Gallery στο Μάργκεϊτ, αυτή η σκηνή γίνεται σχέση. Γίνεται ο σύντροφός της, ο καλλιτέχνης Guy Oliver. Γίνεται ο σκύλος τους, Telly. Γίνεται κρίση πανικού σε μια πτήση για τη Νέα Υόρκη, όταν η Mendick ταξίδευε μόνη, μετά την πανδημία, μακριά από τον Guy και τον σκύλο τους, και μια φράση άρχισε να γυρίζει στο κεφάλι της σαν κατάρα: πού τελειώνεις εσύ και πού αρχίζω εγώ;
Αυτή η φράση είναι ολόκληρη η έκθεση. Όχι ως ρομαντική ερώτηση. Ως τρόμος. Ως σωματικό μπέρδεμα. Ως η στιγμή όπου η αγάπη σταματά να είναι δύο καθαρές μορφές που πλησιάζουν η μία την άλλη και γίνεται κάτι πιο άβολο: συγχώνευση, εξάρτηση, ζήλια, ανάγκη, φροντίδα, σεξ, μητρότητα, σκύλος, παιδί, τέρας.
Η μητρότητα εδώ δεν εμφανίζεται σαν καθαρή βιογραφική απάντηση, αλλά σαν φαντασίωση, υποκατάστατο, άγχος και μορφή συγχώνευσης: παιδί, σκύλος, σύντροφος και τέρας μπαίνουν στο ίδιο κεραμικό σώμα.
Η Mendick δεν κάνει έκθεση για τον έρωτα. Κάνει έκθεση για το σημείο όπου ο έρωτας αρχίζει να χάνει τα όριά του. Εκεί όπου ο άλλος δεν είναι πια απλώς σύντροφος, αλλά όργανο, καθρέφτης, φάρμακο, απειλή, σπίτι, παιδί, θηρίο, θεός, κάτι που θες να καταπιείς και ταυτόχρονα φοβάσαι ότι σε καταπίνει.
Η πρώτη αίθουσα της έκθεσης σε βάζει κατευθείαν εκεί όπου συνήθως δεν πρέπει να κοιτάς. Κοκκώδεις, άμεσες Polaroid φωτογραφίες δείχνουν τη Mendick και τον Oliver σε ιδιωτικές στιγμές: σώματα που αγκαλιάζονται, γυμνότητα, στόματα, πόδια, κρεβάτι, ένα βλέμμα τόσο κοντινό που ο θεατής νιώθει σχεδόν σαν ηδονοβλεψίας. Όχι επειδή το υλικό είναι απλώς προκλητικό, αλλά επειδή σε αναγκάζει να παραδεχτείς κάτι που συχνά κρύβεται πίσω από την ευγενική λέξη «οικειότητα»: ότι η αγάπη είναι και έκθεση. Ότι το να είσαι κοντά σε κάποιον σημαίνει κάποτε να χάνεις την αξιοπρεπή απόσταση από τον εαυτό σου.
Από εκεί και πέρα, η Mendick δεν προσπαθεί να κάνει τη σχέση της πιο κατανοητή. Την κάνει μυθολογία.
Η ίδια εμφανίζεται σαν Παναγία πάνω σε βάζο, με τον Telly ως υποκατάστατο μωρό-Ιησού. Το πρόσωπο του Guy ξεπροβάλλει αλλού με κέρατα, σαν να έχει μεταμορφωθεί σε φαύνο ή σάτυρο. Σε ένα τραπέζι απλώνονται κεραμικά σεξουαλικά αντικείμενα που μοιάζουν οργανικά, μητρικά, σχεδόν μήτρες. Ο Telly εμφανίζεται μέσα σε έντερα σαν έμβρυο. Σαλιγκάρια φιλιούνται. Οδοντόβουρτσες αποκτούν δύο λαβές, σαν αντικείμενα καθημερινής συμβίωσης που έχουν πάθει μετάλλαξη από την πολλή κοινή χρήση.
Όλα αυτά θα μπορούσαν να είναι απλώς αστεία ή φρικιαστικά. Στη Mendick όμως το αστείο σχεδόν ποτέ δεν είναι μόνο αστείο. Είναι ένας τρόπος να μπει στο δωμάτιο κάτι που αλλιώς θα ήταν πολύ βαρύ. Το γέλιο δεν μαλακώνει την πληγή. Σε ξεγελά για να την πλησιάσεις.
Η τελική αίθουσα φαίνεται να οδηγεί αυτή τη συγχώνευση στο όριό της. Τα πρόσωπα της Mendick και του Oliver πλέκονται μεταξύ τους. Οι δύο εραστές μοιράζονται πλευρά, μήτρα, καρδιά, αίμα. Ένα χέρι κρατά τις βαλβίδες μιας καρδιάς. Μικρά πόδια μοιάζουν να κλωτσούν μέσα από το εσωτερικό ενός κοινού σώματος. Οι λευκές κεραμικές μορφές εκτίθενται σχεδόν σαν σε ιατρικό εργαστήριο. Η αγάπη δεν είναι πια εικόνα ζευγαριού. Είναι υβρίδιο. Είναι κάτι που έχει ραφτεί, κολληθεί, γεννηθεί λάθος, επιβιώσει παρ’ όλα αυτά.
Αν ο Φρανκενστάιν ήταν για τη Μέρι Σέλεϊ ένα πλάσμα φτιαγμένο από θάνατο, μνήμη, απώλεια και επιθυμία να δημιουργηθεί ζωή από το αδύνατο, η Mendick φτιάχνει τα δικά της πλάσματα από έρωτα, πανικό, χιούμορ, σεξ και τρόμο αποχωρισμού. Δεν θέλει να μας πείσει ότι η σχέση της είναι μοναδική. Θέλει να δείξει κάτι πιο κοινό και γι’ αυτό πιο δυσάρεστο: ότι πολλές σχέσεις, όταν τις κοιτάξεις από πολύ κοντά, είναι λίγο τερατώδεις.
Στους τοίχους, οι φράσεις της κόβουν την όποια ρομαντική γλύκα. «Σε σιχαίνομαι και ταυτόχρονα δεν μπορώ να ζήσω χωρίς εσένα». «Είμαι σίγουρη ότι θα ήσουν πιο ευτυχισμένος χωρίς εμένα». «Δεν βλέπεις ότι πνίγομαι;» Αυτές δεν είναι λεζάντες για να εξηγήσουν τα έργα. Είναι η φωνή που συνήθως ακούγεται μέσα στο κεφάλι και σπάνια μπαίνει σε δημόσια αίθουσα. Η μικρή, ντροπιαστική, παρανοϊκή φωνή της αγάπης όταν δεν είναι πια σίγουρη αν ζητά φροντίδα ή καταστροφή.
Η Mendick ξέρει πολύ καλά αυτή τη φωνή. Όλη η δουλειά της μοιάζει να κινείται ανάμεσα σε δύο αντίθετες επιθυμίες: να τα πει όλα και να μη φανεί εντελώς. Να προκαλέσει και να αγαπηθεί. Να γεμίσει τον χώρο και να ζητήσει συγγνώμη που πήρε τόσο χώρο. Να κάνει κάτι αστείο, χυδαίο, υπερφορτωμένο και ταυτόχρονα να σε πείσει ότι κάτω από όλη αυτή την υπερβολή υπάρχει αληθινός φόβος.
Η ίδια έχει μιλήσει για άγχος, ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή, κατάθλιψη, αντικαταθλιπτικά, αλκοόλ, ντροπή, σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών, τρίχες στο σώμα, τοξικές σχέσεις, καταναγκαστικές σκέψεις, μικρές αμαρτίες, μεγάλες αμαρτίες, σωματικές αμηχανίες. Αλλά το σημαντικό δεν είναι ότι «τα λέει». Το σημαντικό είναι ότι καταλαβαίνει τη δημόσια εξομολόγηση ως σκηνή δύναμης και όχι απλώς ως παράδοση. Σαν να λέει: πριν με κάνεις εσύ γελοία, θα φτιάξω εγώ το δωμάτιο όπου η γελοιότητά μου θα γίνει αρχιτεκτονική.
Αυτό τη φέρνει συχνά κοντά στο πνεύμα της Τρέισι Έμιν, φίλης και γειτόνισσάς της στο Μάργκεϊτ. Υπάρχει προφανώς συγγένεια: η άρνηση της ντροπής, η ωμή προσωπική ύλη, η γυναίκα που δεν δέχεται να γίνει ευπρεπής για να θεωρηθεί σοβαρή. Αλλά η Mendick δεν είναι απλώς μια νεότερη καλλιτέχνιδα που συνεχίζει την εξομολογητική γραμμή της Έμιν.
Σπρώχνει την αυτοέκθεση προς κάτι πιο καρτουνίστικο, πιο κεραμικό, πιο τερατικό, πιο σωματικά γελοίο. Εκεί που η Έμιν συχνά αφήνει τη φράση ή το αντικείμενο να αιμορραγεί σχεδόν γυμνό, η Mendick φτιάχνει ολόκληρο πανηγύρι γύρω από την πληγή. Βάζει ποντίκια, σαλιγκάρια, παμπ, σεξουαλικά αντικείμενα, σκυλιά, δαίμονες, κεραμικά βάζα, μπαρόκ υπερβολή και τηλεοπτική κουλτούρα. Δεν αφήνει το τραύμα μόνο του. Το ντύνει για πάρτι.
Αυτό έχει να κάνει και με την καταγωγή της αισθητικής της. Η Mendick έχει μιλήσει για τη μητέρα της, που σχεδίαζε παιδικά ρούχα για αλυσίδες όπως Woolworths, C&A και British Home Stores, αλλά και για τις περίτεχνες τούρτες που έφτιαχνε. Σώματα από ζάχαρη, γείτονες σε μπανιέρες με μπίρα, ζαχαρόπαστα που λιώνει, χρώματα που αιμορραγούν το ένα μέσα στο άλλο, γλυπτική που προορίζεται να αγαπηθεί, να θαυμαστεί και τελικά να καταναλωθεί. Η Mendick δεν έρχεται μόνο από την ιστορία της γλυπτικής. Έρχεται και από την οικιακή υπερβολή, τη χειροτεχνία, το γλυκό που γίνεται σώμα, τη λαϊκή χαρά του να φτιάχνεις κάτι υπερβολικό για να πεις «σε αγαπώ» ή «κοίτα με».
Ίσως γι’ αυτό η κεραμική της έχει πάντα κάτι από το αντικείμενο που δεν θέλει να είναι απλώς αντικείμενο. Ένα βάζο σκίζεται από μέσα από δαγκάνες, χέρια σκελετών ή πλοκάμια. Ένα οικιακό παιχνίδι γίνεται άρρωστο σώμα. Ένα παμπ γίνεται θέατρο διαπόμπευσης. Μια γυναικολογική αίθουσα αναμονής γεμίζει αγχωμένους λυκάνθρωπους. Ένα δωμάτιο μετά από μεθύσι καταλαμβάνεται από ποντίκια που ξερνούν, ψάχνουν, καταστρέφουν, επιβιώνουν μέσα στα σκουπίδια της νύχτας.
Η Mendick δουλεύει με κεραμικά, αλλά δεν είναι ακριβώς κεραμίστρια με την καθαρή, πειθαρχημένη έννοια. Η ίδια έχει πει ότι τιμά τον όρο, αλλά αυτό που κάνει είναι πιο κοντά στη γλυπτική. Αν κάτι σπάσει, μπορεί να το κολλήσει. Δεν κυνηγά την τελειότητα του πορσελάνινου αντικειμένου. Την ενδιαφέρει η σκηνή, η αφήγηση, το πώς ένα πλάσμα θα σταθεί μέσα σε έναν κόσμο και θα σε κοιτάξει σαν να ξέρει κάτι ντροπιαστικό για σένα.
Τα έργα της δεν είναι ποτέ μόνα. Είναι πρωταγωνιστές μέσα σε σκηνικά. Η ίδια σκέφτεται τις εκθέσεις της σαν σκηνές, σαν δωμάτια όπου τα κεραμικά αποκτούν περιβάλλον, φωνή, δράμα. Θέλει τη μεγάλη αποκάλυψη, την αντίδραση, το ξάφνιασμα. Θέλει να σε κατακλύσει με λεπτομέρεια, χιούμορ, καμπ, ποπ αναφορές, ιστορικά θραύσματα, προσωπικά αντικείμενα, ντροπή και θέατρο. Αυτή η λογική του «κι άλλο, κι άλλο, κι άλλο» δεν είναι απλώς αισθητικό γούστο. Είναι και άγχος. Η Mendick έχει πει ότι νιώθει ενοχή που παίρνει τον χρόνο των άλλων και γι’ αυτό θέλει να φαίνεται πόσο χρόνο έχει βάλει η ίδια στο έργο. Θέλει να ξέρεις ότι δεν είναι μπλαζέ. Ότι είναι κομμάτι της ψυχής της.
Αυτό κάνει τη δουλειά της τόσο έντονη αλλά και τόσο ευάλωτη. Πίσω από την αθυροστομία, το βρόμικο χιούμορ, τα τέρατα και την υπερβολή, υπάρχει μια σχεδόν παιδική ανάγκη: μείνε λίγο ακόμη, κοίτα πόσο προσπάθησα, μην φύγεις πριν καταλάβεις ότι όλα αυτά έχουν σημασία.
Και εδώ το Where You End and I Begin γίνεται πιο συγκινητικό απ’ όσο φαίνεται στην πρώτη, σαρκαστική περιγραφή του. Γιατί δεν είναι μόνο μια έκθεση για το πόσο τοξική μπορεί να είναι η αγάπη. Είναι και μια έκθεση για το πόσο τρομακτικό είναι να χρειάζεσαι. Η ανάγκη είναι το μεγάλο τέρας. Να χρειάζεσαι τον σύντροφό σου. Να χρειάζεσαι το σκυλί σου. Να χρειάζεσαι κοινότητα. Να χρειάζεσαι θεατές. Να χρειάζεσαι αντικαταθλιπτικά, ποτό, επιβεβαίωση, χιούμορ, φίλους, συνεργάτες, μια πόλη όπως το Μάργκεϊτ όπου οι άνθρωποι είναι αρκετά κοντά ώστε να σε σηκώσουν όταν πέφτεις.
Η Mendick και ο Guy Oliver δεν μοιράζονται μόνο σχέση και σκύλο. Ξεκίνησαν μαζί και το Quench Gallery στο Μάργκεϊτ, έναν μη κερδοσκοπικό χώρο για νεότερους καλλιτέχνες, με εκθέσεις, καθοδήγηση, πρακτική υποστήριξη, συζητήσεις για το πώς επιβιώνει κανείς στον κόσμο της τέχνης. Αυτό έχει σημασία γιατί δείχνει ότι η εξάρτηση στη Mendick δεν είναι μόνο ερωτικό αδιέξοδο. Είναι και μοντέλο φροντίδας. Δεν μπορεί να κάνει τίποτα μόνη της, λέει με τον τρόπο της — και αντί να το κρύψει, το μετατρέπει σε μέθοδο. Συνεργασία, φιλία, κοινότητα, αμοιβαία στήριξη. Το «σε χρειάζομαι» μπορεί να είναι τρομακτικό, αλλά μπορεί να είναι και πολιτικό.
Στην τέχνη της, όμως, τίποτα δεν παραμένει καθαρό για πολύ. Η φροντίδα μπορεί να γίνει ασφυξία. Η τρυφερότητα μπορεί να γίνει έλεγχος. Η σχέση μπορεί να γίνει πεδίο μάχης. Το σπίτι μπορεί να γίνει κάστρο όπου φτιάχνονται νόμοι, αλλά και χώρος κρυφών πολέμων. Η οικειότητα μπορεί να σε σώσει και να σε παραμορφώσει ταυτόχρονα.
Γι’ αυτό τα κεραμικά της Mendick είναι τόσο αστεία και τόσο άβολα. Δεν είναι τέρατα επειδή παραμορφώνουν την αγάπη. Είναι τέρατα επειδή δείχνουν την αγάπη λίγο πιο ειλικρινά απ’ όσο αντέχουμε. Δείχνουν ότι η ρομαντική ένωση, αυτή η καθαρή εικόνα δύο ανθρώπων που γίνονται «ένα», αν την πάρεις κυριολεκτικά, είναι φρικτή.
Δύο πρόσωπα σε ένα κεφάλι. Μία καρδιά με ξένο χέρι πάνω της. Μία μήτρα με κοινό τρόμο. Ένα μωρό-σκύλος. Ένα ζευγάρι που δεν ξέρει πού τελειώνει ο ένας και πού αρχίζει ο άλλος.
Και ίσως αυτό είναι το πιο έντιμο πράγμα που κάνει η έκθεση. Δεν προσπαθεί να λύσει το ερώτημα της αγάπης. Δεν λέει αν η συνεξάρτηση είναι κακή ή αν η αφοσίωση είναι όμορφη. Δεν χωρίζει καθαρά το υγιές από το τοξικό, το αστείο από το απελπισμένο, το παιδικό από το σεξουαλικό, το μητρικό από το τερατώδες. Τα αφήνει όλα μαζί, όπως είναι συχνά και στη ζωή. Μπερδεμένα, κολλημένα, γυαλισμένα, καμένα στον κλίβανο.
Στο τέλος, το ερώτημα της Mendick δεν είναι αν η αγάπη είναι όμορφη ή τοξική. Είναι πιο άβολο: τι γίνεται όταν είναι και τα δύο, και δεν μπορείς να την κόψεις καθαρά χωρίς να κόψεις και τον εαυτό σου;
Η Lindsey Mendick φτιάχνει από πηλό αυτό που οι περισσότεροι προσπαθούν να πουν πιο κομψά: ότι η αγάπη δεν είναι πάντα δύο άνθρωποι που συναντιούνται. Μερικές φορές είναι δύο άνθρωποι που μπλέκονται τόσο πολύ ώστε να μη θυμούνται ποιος αναπνέει για ποιον.
Και τότε το τέρας δεν είναι η αποτυχία της αγάπης.
Είναι η μορφή της όταν γίνεται απολύτως ειλικρινής.
με στοιχεία από Guardian
