Για δεκαετίες, η φωνή της Ma Rainey έφτανε σε εμάς μέσα από θόρυβο, φθορά και υλικά που δεν άντεχαν τη δύναμή της. Τα παλιά 78άρια της Paramount Records, φτιαγμένα από φτηνά υλικά και παιγμένα ξανά και ξανά σε μηχανές με βαριά ατσάλινη βελόνα, δεν μετέφεραν πάντα αυτό που συνέβαινε όταν η Rainey τραγουδούσε. Οι πιο δυνατές νότες μπορούσαν να χαθούν. Μικρές λεπτομέρειες των οργάνων έμεναν θαμμένες κάτω από το τρίξιμο του χρόνου.
Τώρα, μια νέα έκδοση επιχειρεί να επιστρέψει στη Ma Rainey κάτι από την πραγματική της κλίμακα. Το box set Ma Rainey: Mother of the Blues: The Complete Paramount Recordings, 1923–1928 συγκεντρώνει την πιο πλήρη έως σήμερα συλλογή των ηχογραφήσεών της: 92 τραγούδια που ηχογράφησε για την Paramount, μαζί με σπάνιες εναλλακτικές λήψεις και δοκιμαστικούς δίσκους, φτάνοντας συνολικά τα 118 κομμάτια.
Η αποκατάσταση αλλάζει τον τρόπο με τον οποίο ακούγεται μια από τις θεμελιώδεις φωνές των μπλουζ. Μέσα από νέες μεταφορές από τα καλύτερα σωζόμενα 78άρια, οι μηχανικοί ήχου φέρνουν ξανά στην επιφάνεια λεπτομέρειες που είχαν σχεδόν εξαφανιστεί: τη δύναμη της φωνής, μικρές κλίσεις στην ερμηνεία, χαμένα όργανα, μέρη βιολιού, σημεία όπου η παλιά τεχνολογία απλώς δεν μπορούσε να αντέξει την ένταση της τραγουδίστριας.
Η Ma Rainey, γεννημένη ως Gertrude Pridgett, δεν ήταν απλώς μια σπουδαία φωνή. Ήταν μία από τις πρώτες γυναίκες που ηχογράφησαν μπλουζ σε δίσκο και μία από τις μορφές που πέρασαν το είδος από τη σκηνή των minstrel και vaudeville shows στην καταγεγραμμένη ιστορία της αμερικανικής μουσικής. Την αποκάλεσαν «Mother of the Blues» και «Assassinator of the Blues», όχι μόνο για τη δύναμη της φωνής της, αλλά επειδή κουβαλούσε κάτι από το χώμα, τη σάρκα, την επιθυμία και τη σκληρότητα του αμερικανικού Νότου.
Από το 1923 έως το 1928, η Rainey ηχογράφησε για την Paramount ένα σώμα τραγουδιών που σήμερα ακούγεται σαν αρχείο ζωής. Δεν είναι μόνο μουσική. Είναι φωνές γυναικών, ταξίδια, σεξουαλικότητα, πόνος, χιούμορ, αμφισβήτηση, επιβίωση. Στα τραγούδια της υπάρχει η σκηνή, το σώμα, το βλέμμα του κοινού, η υπερβολή της performer, η γυναίκα που δεν ζητά άδεια για να ακουστεί.
Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία και για την queer ιστορία της μουσικής. Το Prove It on Me Blues θεωρείται ένα από τα πρώιμα ηχογραφημένα τραγούδια που αγγίζουν ανοιχτά την queer επιθυμία, ενώ η ίδια η Rainey έχει συχνά διαβαστεί από ιστορικούς και ακροατές ως μορφή που υπερέβαινε τα στενά όρια της έμφυλης και σεξουαλικής ευπρέπειας της εποχής της. Η ιστορία δεν μπορεί να απαντήσει οριστικά σε όλα. Μπορεί όμως να ακούσει καλύτερα.
Η νέα συλλογή συνοδεύεται από βιβλίο άνω των 100 σελίδων, με φωτογραφίες, ιστορικά τεκμήρια, σημειώσεις για κάθε κομμάτι, στίχους και αρχειακό υλικό. Δεν πρόκειται μόνο για αποκατάσταση ήχου, αλλά για αποκατάσταση πλαισίου. Η Ma Rainey δεν παρουσιάζεται ως μια «παλιά φωνή» που αξίζει ευλαβική απόσταση, αλλά ως performer, επιχειρηματίας, δημιουργός και γυναίκα που διαχειρίστηκε την καριέρα της με σπάνιο έλεγχο για την εποχή της.
Η τεχνική επιλογή της αποκατάστασης έχει επίσης σημασία. Ο στόχος δεν ήταν να εξαφανιστεί τεχνητά ο χρόνος από τις ηχογραφήσεις, ούτε να γίνουν τα τραγούδια «μοντέρνα» με τρόπο που θα τα πλαστογραφούσε. Σε ορισμένα σημεία, ο θόρυβος της επιφάνειας παρέμεινε, επειδή η αφαίρεσή του θα αφαιρούσε και κάτι από τη μουσική. Το αποτέλεσμα δεν είναι μια καθαρή βιτρίνα. Είναι μια πιο ζωντανή συνάντηση με την πηγή.
Και ίσως αυτό να είναι το πιο συγκινητικό στοιχείο της υπόθεσης. Η τεχνολογία εδώ δεν λειτουργεί σαν μηχανή αντικατάστασης ή ψεύτικης αναβίωσης, αλλά σαν εργαλείο ακρόασης. Δεν φτιάχνει μια νέα Ma Rainey. Μας βοηθά να ακούσουμε καλύτερα εκείνη που υπήρχε ήδη, αλλά είχε παγιδευτεί στη φτώχεια των υλικών, στη φθορά των δίσκων και στην ιστορική υποτίμηση της μαύρης μουσικής μνήμης.
Η Ma Rainey πέθανε το 1939, αλλά η φωνή της δεν ανήκει στο μουσείο. Ανήκει ακόμη στη στιγμή που ένα σώμα ανοίγει το στόμα του και ο κόσμος γύρω του αρχίζει να κινείται. Η νέα συλλογή δεν την κάνει απλώς καθαρότερη. Την κάνει πιο παρούσα.
Με στοιχεία από Smithsonian Magazine
