Το εξώφυλλο του Sex, Clubs, Dissent: Visualising Queer Nightlife είναι κόκκινο, σχεδόν προειδοποιητικό. Στη μέση του, ένα κυκλικό άνοιγμα αφήνει να φανεί ένα μικρό κομμάτι από μια φωτογραφία: δύο γυναίκες φιλιούνται σε dancefloor της δεκαετίας του ’70. Το άνοιγμα μοιάζει ταυτόχρονα με φακό κάμερας, κρυφή ματιά και glory hole. Δεν υπόσχεται πλήρη πρόσβαση. Υπενθυμίζει ότι η κουίρ νύχτα δεν δόθηκε ποτέ ολόκληρη σε κανέναν.
Από εκεί ξεκινά και το πραγματικό ερώτημα του νέου βιβλίου της Amelia Abraham, που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις MACK. Πώς φωτογραφίζεται ένας χώρος που υπήρξε ταυτόχρονα καταφύγιο, σκηνή επιθυμίας, πολιτική κοινότητα, πεδίο κινδύνου και μυστικό που δεν ήθελε πάντα να γίνει δημόσιο;
Το Sex, Clubs, Dissent συγκεντρώνει δεκαετίες εικόνων από την κουίρ νυχτερινή ζωή, από τη δεκαετία του 1960 έως σήμερα. Μέσα του χωρούν sex clubs, drag shows, dancefloors, cruising grounds, pool parties, πρωινά μετά το ξενύχτι, στιγμές διαμαρτυρίας και στιγμές τρυφερότητας που μοιάζουν να σώθηκαν την τελευταία στιγμή από την εξαφάνιση.
Η Abraham, συγγραφέας και δημοσιογράφος που έχει ασχοληθεί συστηματικά με την κουίρ κουλτούρα, δεν έφτιαξε ένα απλό λεύκωμα νοσταλγίας. Το βιβλίο της είναι μέρος αρχείο, μέρος ερωτική επιστολή και μέρος πολιτικό ερώτημα: τι σημαίνει να κρατάς μια εικόνα από έναν χώρο που για πολλούς ανθρώπους υπήρξε ασφαλής ακριβώς επειδή δεν ήταν πλήρως ορατός;
Στη συνέντευξή της στο Dazed, η Abraham λέει ότι την ενδιέφερε η σχέση ανάμεσα στη νυχτερινή ζωή, τη δημιουργία κινημάτων και τη φωτογραφία. Η queer νύχτα, για εκείνη, δεν είναι μόνο το club. Μπορεί να είναι ένα σπίτι, μια κουζίνα μετά το πάρτι, ένα υπνοδωμάτιο, μια διαδήλωση, ένα sex club που λειτουργεί μέσα στη μέρα. Είναι κάθε χώρος όπου τα queer σώματα συναντήθηκαν, δοκίμασαν μορφές ελευθερίας και δημιούργησαν κοινότητες έξω από το βλέμμα της κανονικότητας.
Αυτό είναι το φωτεινό κομμάτι της φωτογραφίας: σώζει κάτι που θα μπορούσε να χαθεί. Μια εικόνα από ένα περιοδικό, ένα αρχείο, ένα παλιό club ή μια διαδήλωση μπορεί να λειτουργήσει σαν χάρτης για ανθρώπους που δεν είχαν ακόμη βρει τους δικούς τους.
Η Abraham θυμίζει, για παράδειγμα, ότι εικόνες από περιοδικά όπως το On Our Backs, το ριζοσπαστικό λεσβιακό περιοδικό του Σαν Φρανσίσκο, κυκλοφορούσαν και έδειχναν σε άλλους ανθρώπους ότι υπήρχαν πόλεις, χώροι και κοινότητες όπου μπορούσαν να ανήκουν.
Υπάρχει όμως και το σκοτεινό κομμάτι. Για τους queer ανθρώπους, η φωτογραφία δεν υπήρξε ποτέ αθώα. Συνδέθηκε με επιτήρηση, ποινικοποίηση, αστυνομικά αρχεία, mugshots, outing, δημόσια έκθεση. Μια κάμερα μέσα σε έναν queer χώρο μπορεί να σώσει μια μνήμη, αλλά μπορεί και να προδώσει ένα σώμα. Μπορεί να καταγράψει μια στιγμή ελευθερίας, αλλά μπορεί και να αλλάξει τη φύση του χώρου που καταγράφει.
Αυτό κάνει το βιβλίο εξαιρετικά σύγχρονο, παρότι κοιτάζει δεκαετίες πίσω. Σε μια εποχή όπου πολλά clubs επιστρέφουν στους κανόνες «no photos», το ερώτημα δεν είναι θεωρητικό. Πολλοί άνθρωποι νιώθουν πιο ελεύθεροι όταν δεν υπάρχει κινητό στραμμένο πάνω τους, ειδικά αν είναι η πρώτη φορά που εκφράζουν δημόσια το φύλο, τη σεξουαλικότητα ή την επιθυμία τους. Το dancefloor μπορεί να είναι χώρος απελευθέρωσης μόνο αν δεν μετατρέπεται αμέσως σε περιεχόμενο για κάποιον άλλον.
Στη συζήτησή της με τον Liam Freeman στο EE72, η Abraham μιλά και για τις δυσκολίες γύρω από το ίδιο το βιβλίο. Υπήρξαν, λέει, συζητήσεις με εκδότες που πρότειναν να μειωθεί το σεξουαλικά ρητό υλικό ή να φύγει η λέξη «sex» από τον τίτλο, ώστε το βιβλίο να γίνει πιο εμπορικό.
Εκεί βρίσκεται μια από τις πιο κρίσιμες πλευρές του εγχειρήματος: η queer κουλτούρα γίνεται συχνά αποδεκτή όταν αποστειρώνεται. Όταν χάνει το σεξ, το kink, την υπερβολή, την αμηχανία, τη βρομιά και την αδιαπραγμάτευτη επιθυμία της.
Η Abraham αρνήθηκε αυτή την αποστείρωση. Το βιβλίο αρχίζει από το σεξ και επιμένει να το κρατά στο κέντρο. Όχι ως σκάνδαλο, αλλά ως ιστορία. Φωτογράφοι όπως ο Ajamu X, η Del LaGrace Volcano και η Phyllis Christopher εμφανίζονται μέσα σε μια παράδοση όπου η ηδονή δεν είναι διακοσμητική λεπτομέρεια, αλλά πολιτική πρακτική. Το σώμα δεν υπάρχει μόνο για να εκπροσωπεί μια ταυτότητα. Υπάρχει για να αγγίζει, να ζητά, να χαίρεται, να κινδυνεύει, να αντιστέκεται.
Το βιβλίο αποφεύγει επίσης να γίνει ένας κατάλογος των ήδη διάσημων εικόνων της queer φωτογραφίας. Δεν στηρίζεται αποκλειστικά στους γνωστούς κανόνες. Αντίθετα, προσπαθεί να δημιουργήσει νέες συνδέσεις ανάμεσα σε ονόματα, αρχεία και σκηνές που δεν είχαν πάντα την ίδια θεσμική αναγνώριση. Στις σελίδες του συναντιούνται, μεταξύ πολλών άλλων, ο Sunil Gupta, ο Alvin Baltrop, η Laura Aguilar, ο Spyros Rennt, ο Jean-Marc Armani, η Tourmaline, ο Wolfgang Tillmans, η Kary Kwok, η Bernice Mulenga και αρχεία τρανς μνήμης από την Αργεντινή και το Μεξικό.
Αυτό έχει σημασία γιατί η queer νύχτα δεν ήταν ποτέ μία εικόνα. Δεν ήταν μόνο Νέα Υόρκη, μόνο Λονδίνο, μόνο Βερολίνο, μόνο white gay club culture, μόνο η γυαλισμένη εικόνα που χωρά εύκολα σε ένα μουσείο ή σε ένα coffee table book. Ήταν λεσβιακά strip clubs στο Σάο Πάολο, drag king σκηνές που προϋπήρχαν της σημερινής τους αναγνώρισης, τρανς αρχεία, BIPOC dancefloors, sex clubs, piers, diners μετά το ξημέρωμα, υπόγεια, δρόμοι, σπίτια, χώροι που χάθηκαν πριν προλάβουν να γίνουν ιστορία.
Η απώλεια είναι παντού μέσα στο βιβλίο. Ο Freeman μιλά στην Abraham για τα Hudson River piers, τα σημεία cruising της Νέας Υόρκης που γνώρισε πρώτα μέσα από τις φωτογραφίες του Alvin Baltrop και μετά βρήκε μεταμορφωμένα από την ανάπλαση: πάρκα, αθλητικούς χώρους, ακριβή κατοικία. Η queer νύχτα δεν εξαφανίζεται μόνο από την αστυνομία ή τη λογοκρισία. Εξαφανίζεται και από το real estate, από την αύξηση των ενοικίων, από την καθαριότητα της πόλης που δεν αντέχει τα σώματα που τη θυμίζουν άβολη.
Και όμως, το βιβλίο δεν είναι πένθιμο. Είναι γεμάτο ζωή. Σε πολλές φωτογραφίες υπάρχει μια σχεδόν παράλογη χαρά, ακόμη κι όταν το ιστορικό υπόστρωμα είναι βαρύ. Η Abraham αναφέρει μια εικόνα της Susan Kravitz από το Invasion of the Pines στο Fire Island το 1989: άνθρωποι σε drag, πέρλες, γιορτή, ενώ στο πρόσωπο ενός από αυτούς φαίνεται σημάδι που παραπέμπει στο AIDS. Το βλέμμα εκεί δεν βλέπει μόνο διασκέδαση. Βλέπει την επιμονή να βγεις έξω, να ντυθείς, να υπάρξεις, ακόμη κι όταν η ιστορία σε κυνηγά.
Ίσως γι’ αυτό οι καλύτερες εικόνες της queer νύχτας δεν είναι ποτέ απλώς ωραίες. Κουβαλούν κάτι παραπάνω από αισθητική. Κουβαλούν πληροφορία για το πώς ζούσαν οι άνθρωποι όταν δεν τους κοιτούσε κανείς με σεβασμό. Πώς έφτιαχναν οικογένειες, ερωτικά λεξιλόγια, κινήσεις, στολές, γλώσσες, τελετουργίες, χώρους όπου μπορούσαν να είναι περισσότερο από αυτό που τους επέτρεπε η μέρα.
Στο τέλος, το Sex, Clubs, Dissent δεν απαντά εύκολα στο ερώτημα της φωτογραφίας. Δεν λέει «ναι» ή «όχι» στην κάμερα. Λέει κάτι πιο δύσκολο: ότι κάθε εικόνα της queer νύχτας κουβαλά μια διαπραγμάτευση. Ανάμεσα στη μνήμη και την έκθεση. Ανάμεσα στην προστασία και την επιθυμία να υπάρξεις δημόσια. Ανάμεσα στην ανάγκη να σωθεί μια ιστορία και στον κίνδυνο να γίνει θέαμα για λάθος βλέμματα.
Ίσως γι’ αυτό ο πιο σωστός τρόπος να διαβάσει κανείς αυτό το βιβλίο δεν είναι σαν απλό αρχείο clubs. Είναι σαν ερώτηση προς το παρόν: όταν η queer ζωή γίνεται ορατή, ποιος κερδίζει την εικόνα της;
με στοιχεία από Dazed, ee72
