Ένα εξώφυλλο υπάρχει συνήθως για να τραβάει το βλέμμα. Για να λέει γρήγορα τι είναι ένα βιβλίο, ποιον αφορά και γιατί πρέπει να το πάρεις στα χέρια σου. Η Jessica Kingsley Publishers, όμως, μόλις κυκλοφόρησε εξώφυλλα που κάνουν το αντίθετο: κρύβουν.
Ο βρετανικός εκδοτικός οίκος λάνσαρε τα λεγόμενα safety covers, αφαιρούμενα καλύμματα που μπορούν να περαστούν πάνω από βιβλία του καταλόγου του, ώστε ο αναγνώστης να τα διαβάζει χωρίς να αποκαλύπτει στους γύρω του τι ακριβώς κρατά. Πρόκειται για βιβλία γύρω από ΛΟΑΤΚΙ+ ταυτότητες, το φύλο, τη σεξουαλικότητα, τη νευροδιαφορετικότητα, τον αυτισμό και άλλες εμπειρίες που, σε ένα ασφαλές περιβάλλον, θα έπρεπε να μπορούν να διαβάζονται ανοιχτά. Μόνο που δεν ζουν όλοι σε ασφαλές περιβάλλον.
Τα καλύμματα κυκλοφορούν από τις 21 Ιουλίου και έχουν σχεδιαστεί ώστε να ταιριάζουν στα περισσότερα βιβλία της Jessica Kingsley Publishers με διαστάσεις μικρότερες από 152 επί 229 χιλιοστά. Φέρουν έργο του Vaquero Azul, Two-Spirit καλλιτέχνη, και λειτουργούν σαν ένα δεύτερο, ουδέτερο περίβλημα: αρκετά διακριτικό ώστε να μην προδίδει το περιεχόμενο, αλλά όχι τόσο άχρωμο ώστε να μοιάζει ύποπτο.
Η ιδέα προέκυψε, σύμφωνα με τον εκδοτικό οίκο, από αναγνώστες που ζητούσαν έναν πιο διακριτικό τρόπο πρόσβασης σε βιβλία που μπορεί να τους αφορούν βαθιά, αλλά να τους εκθέτουν στο σπίτι, στο σχολείο, στη δουλειά ή στον δημόσιο χώρο. Ένα τρανς άτομο που ζει σε μη υποστηρικτικό οικογενειακό περιβάλλον. Κάποιος που διερευνά αν βρίσκεται στο φάσμα του αυτισμού, αλλά δεν θέλει να το ανακοινώσει στους πάντες μέσα από το εξώφυλλο ενός βιβλίου. Ένας αναγνώστης που χρειάζεται γνώση, αλλά δεν είναι ακόμη έτοιμος ή ασφαλής να φανερώσει τι αναζητά.
Σε πρόσφατη έρευνα κοινού της JKP, το 46,9% των συμμετεχόντων δήλωσε ότι θα ενδιαφερόταν για ένα διακριτικό κάλυμμα για λόγους ασφάλειας. Ο αριθμός από μόνος του λέει πολλά: σχεδόν οι μισοί από τους συμμετέχοντες μπορούν να φανταστούν μια συνθήκη όπου η ανάγνωση δεν είναι απλώς ιδιωτική πράξη, αλλά πιθανός κίνδυνος.
Η βοηθός επιμελήτρια Σάρα Τόμσον, που υπογράφει το κείμενο παρουσίασης του εγχειρήματος, το είπε καθαρά: είναι παράξενο να δουλεύεις πάνω σε κάτι που δεν θα έπρεπε να χρειάζεται να υπάρχει. Όλοι θα έπρεπε να μπορούν να διαβάζουν ελεύθερα, χωρίς να φοβούνται τις συνέπειες. Όμως η νομοθεσία και οι κοινωνικές στάσεις, σε πολλές χώρες, κινούνται προς τα πίσω. Σε αυτό το κλίμα, ακόμη και το να σε δουν με ένα βιβλίο για το φύλο, την ασεξουαλικότητα, τη ΛΟΑΤΚΙ+ ζωή ή τη νευροδιαφορετικότητα μπορεί να σε φέρει σε δύσκολη ή επικίνδυνη θέση.
Το ενδιαφέρον εδώ είναι ότι ο εκδοτικός σχεδιασμός αλλάζει λειτουργία. Το εξώφυλλο δεν είναι πια μόνο εργαλείο πώλησης, αισθητικής ή αναγνωρισιμότητας. Γίνεται μηχανισμός ιδιωτικότητας. Κάτι ανάμεσα σε προστατευτικό ρούχο και κρυφό δωμάτιο. Μια μικρή επιφάνεια χαρτιού που επιτρέπει στον αναγνώστη να πει: όχι εδώ, όχι τώρα, όχι ακόμη.
Η Jessica Kingsley Publishers δεν παρουσιάζει τα καλύμματα ως λύση που αντικαθιστά την ορατότητα. Το αντίθετο: ο εκδοτικός οίκος τονίζει ότι τα βιβλία του έχουν σχεδιαστεί για να διαβάζονται ανοιχτά, να βοηθούν τους ανθρώπους να αναγνωρίζουν τον εαυτό τους στη σελίδα και να καταλαβαίνουν καλύτερα τους άλλους. Αλλά η ορατότητα, όσο πολύτιμη κι αν είναι, δεν έχει για όλους το ίδιο κόστος.
Σε έναν ιδανικό κόσμο, ένα βιβλίο για την ταυτότητα φύλου, την κουίρ ζωή, την ασεξουαλικότητα ή τον αυτισμό δεν θα χρειαζόταν μεταμφίεση. Σε έναν πραγματικό κόσμο, όπου βιβλία μπαίνουν στο στόχαστρο, αμφισβητούνται, αποσύρονται ή απαγορεύονται σε βιβλιοθήκες και σχολεία, ένα ουδέτερο κάλυμμα μπορεί να γίνει τρόπος πρόσβασης. Όχι για να κρύψει τη γνώση, αλλά για να τη φτάσει σε εκείνους που τη χρειάζονται περισσότερο.
Και ίσως εκεί βρίσκεται η πιο συγκινητική λεπτομέρεια. Τα safety covers δεν ζητούν από τον αναγνώστη να ντραπεί για το βιβλίο του. Του δίνουν χρόνο. Του δίνουν την επιλογή να αποφασίσει πότε, πού και σε ποιον θα αποκαλύψει τι διαβάζει, τι ψάχνει, τι φοβάται ή τι αρχίζει επιτέλους να καταλαβαίνει για τον εαυτό του.
Με στοιχεία από The Bookseller, Jessica Kingsley Publishers
