ΚΑΠΟΤΕ ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ του Στάινμπεκ αποτελούσαν σχεδόν υποχρεωτικό εξωσχολικό ανάγνωσμα. Κατά κάποιον τρόπο, ήταν ο Αμερικανός Λουντέμης. Είχα διαβάσει κι εγώ σε τρυφερή ηλικία πολλά από τα διάσημα έργα του («Τα σταφύλια της οργής», «Άνθρωποι και ποντίκια», «Ο δρόμος με τις φάμπρικες» κλπ) αλλά όχι το «τούβλο» (σε μέγεθος) που λεγόταν «Ανατολικά της Εδέμ». Είχα δει όμως (με δέος) την ταινία του 1955 στους θερινούς και στην τηλεόραση, οπότε ένιωθα «καλυμμένος».
Ως γνωστόν ήταν η πρώτη πρωταγωνιστική εμφάνιση του Τζέιμς Ντιν στη μεγάλη οθόνη και η μοναδική από τις τρεις («Επαναστάτης χωρίς αιτία» και «Γίγας» οι άλλες δύο) που η πρεμιέρα της τον πρόλαβε ζωντανό. Δεν ήξερα όμως ότι η πλοκή της διάσημης ταινίας του Ηλία Καζάν αντιπροσωπεύει μόνο το τέταρτο και τελευταίο μέρος της επικής (βιβλικής) οικογενειακής ιστορίας που αφηγείται το βιβλίο (από το τέλος του αμερικανικού εμφυλίου μέχρι την αρχή του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου), με βάση τον αρχέγονο μύθο του Κάιν και του Άβελ.
Σε γενικές γραμμές, η ιστορία μένει πιστή στο βιβλίο (ακόμα περισσότερο κι από την ταινία), αυτή η εκδοχή όμως έχει γυναικεία φωνή.
Εβδομήντα χρόνια μετά, η Ζόι Καζάν, η εγγονή του μεγάλου δημιουργού (αλλά και αιωνίως στιγματισμένου ως «ρουφιάνου» του Χόλιγουντ), παρουσιάζει, ως δημιουργός και συγγραφέας αλλά όχι ως σκηνοθέτης, την δική της εκδοχή, η οποία πιάνει την ιστορία από την αρχή επιχειρώντας συγχρόνως ένα «πραξικόπημα» στο βιβλίο του Στάινμπεκ, με τον τρόπο που διαχειρίζεται την απόκοσμα «σατανική» ηρωίδα του.
Η Κάθι Έιμς, σύζυγος του Άνταμ και μητέρα των δίδυμων Καλ (ο ρόλος που έπαιξε ο Τζέιμς Ντιν) και Άρον, είναι μια όμορφη όσο και εντελώς αδίστακτη μορφή που αφήνει πίσω της θύματα και συντρίμμια, μια τερατώδης προσωποποίηση του προπατορικού αμαρτήματος, η Εύα και το φίδι συγχρόνως. Η Κάθι (αργότερα «Κέιτ») εμφανίζεται για λίγο στην ταινία του Καζάν, όταν ένας από τους γιους της (ο Καλ/Τζέιμς Ντιν), ανακαλύπτει την ύπαρξή της και πάει να την συναντήσει στον οίκο ανοχής που διευθύνει εδώ και χρόνια. Είναι μια από τις πιο αξέχαστες σκηνές της ταινίας και δίκαια η τρομερή ερμηνεία της Τζο Βαν Φλιτ χάρισε στην ηθοποιό το Όσκαρ Β΄ Γυναικείου.
Στην εκδοχή της Ζόι Καζάν, που έκανε πριν λίγες μέρες πρεμιέρα στο Netflix και αποτελείται από επτά ωριαία επεισόδια, η Κάθι, με τη μορφή της Φλόρενς Πιου αυτή τη φορά, είναι η απόλυτη πρωταγωνίστρια και το σενάριο της σειράς τής χαρίζει ελαφρυντικά και ηθικό άλλοθι για την τερατώδη συμπεριφορά και την βαριά κοινωνιοπάθεια που χαρακτηρίζουν την θανατερή διαδρομή της. Στην αρχή του δεύτερου επεισοδίου, βλέπουμε τη μικρή Κάθι να ακολουθεί έναν άνδρα με καραμέλες μέσα σ’ ένα σκοτεινό ξέφωτο – μια σκηνή που δεν υπάρχει στο βιβλίο.
«Πιστεύω ότι υπάρχουν τέρατα που γεννιούνται σε αυτόν τον κόσμο από ανθρώπινους γονείς… Ένα παιδί μπορεί να γεννηθεί αρτιμελές, αλλά χωρίς καλοσύνη ή την ικανότητα να αναπτύξει συνείδηση. Ωστόσο, δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι ο καθένας μοιάζει φυσιολογικός για τον εαυτό του. Και για ένα τέρας, το φυσιολογικό μπορεί να μοιάζει τερατώδες». Στο βιβλίο αυτά είναι τα λόγια του συγγραφέα-αφηγητή, στη σειρά όμως (στην αρχή του πρώτου επεισοδίου) ακούγονται, εκτός πλάνου, από τη φωνή της πρωταγωνίστριας.
Σε γενικές γραμμές, η ιστορία μένει πιστή στο βιβλίο (ακόμα περισσότερο κι από την ταινία), αυτή η εκδοχή όμως έχει γυναικεία φωνή. «Η μόνη αληθινή ελευθερία σ’ αυτόν τον κόσμο είναι η οικονομική ελευθερία», ακούμε σε μια άλλη σκηνή να λέει, ως αφηγήτρια, η Κάθι/Κέιτ, καθώς κοιτάζει τον εαυτό της στον καθρέφτη της κρεβατοκάμαράς της στον οίκο ανοχής που κατέφυγε μετά την απόδρασή της από τη συζυγική εστία και τις υποχρεώσεις της μητρότητας. «Θα μπορούσε, φυσικά, να παντρευτεί κάποιον πλούσιο, αλλά η περιουσία θα ανήκε πάντα στον σύζυγό της, όπως και η ίδια. Όχι, για μια γυναίκα υπάρχουν μόνο δύο τρόποι να αποκτήσει τα δικά της χρήματα. Μπορεί να είναι αρκετά τυχερή ώστε να πεθάνει ένας πλούσιος συγγενής της. Ή μπορεί να διευθύνει τον δικό της οίκο ανοχής».
East of Eden – Official Trailer
