ΠΑΡΟΤΙ ΑΣΧΟΛΟΥΜΑΙ μια ζωή με το ελληνικό ροκ, την ύπαρξη της Αννίτας Κουτσουβέλη ή και Κουτσουβέλλη την αγνοούσα καθ’ όλη τη δεκαετία του ’80. Κανείς δεν έγραφε στα περιοδικά και δεν συζητούσε γι’ αυτήν στα κυκλώματα του δίσκου. Έτσι, θα άκουγα για πρώτη φορά το όνομά της στο μέσο των ’90s από έναν φίλο συλλέκτη, ο οποίος την είχε τότε ανακαλύψει ψάχνοντας το μοναδικό 45άρι της από το 1971 – ενώ αρκετοί θα τη μαθαίναμε πλέον για τα καλά μόλις το 1996, όταν τα δύο τραγούδια της θα εμφανίζονταν σε μια συλλογή, που θα μοιραζόταν με το περιοδικό «Ποπ & Ροκ». Η συλλογή είχε τίτλο «Διαδρομές 70’s» κι είχε γίνει από τον compiler Άκη Λαδικό, σε συνεργασία με τη Lyra.
Η Κουτσουβέλη είχε τυπώσει το δισκάκι της στη Lyra; Περίπου. Κι εννοώ μ’ αυτό πως τα δύο τραγούδια, που με όλη τη θέλησή του επιχειρούσε να τραγουδήσει εκείνο το κορίτσι, είχαν βγει σε ετικέτα Minerva – το τουριστικό label της εταιρείας του Αλέξανδρου Πατσιφά. Γιατί βγήκε εκεί; Για πολλούς και διαφόρους λόγους, και βασικά γιατί οι άνθρωποι της Lyra τότε πίστευαν πως το δισκάκι θα πουλούσε περισσότερο στα… αεροδρόμια, στα λιμάνια και στα καταστήματα με τουριστικά είδη, εκεί όπου κατέληγαν, κατά το σύνηθες, τα βινύλια της Minerva.
Το όνομα της Κουτσουβέλη άρχισε να ακούγεται ξανά στη χώρα μας εδώ και μια δεκαετία περίπου. Ξέρω ορισμένους που δίνουν και έχουν ήδη δώσει εκατοντάδες ευρώ, για να αποκτήσουν ένα αντίτυπο του αυθεντικού μικρού δίσκου της στη Minerva.
Τι πούλησε τότε το δισκάκι; Κατά πάσα πιθανότητα… τίποτα. Ως εκ τούτου, για δυόμισι δεκαετίες κανείς δεν ήξερε κάτι γι’ αυτό. Για τα πάντα, όμως, έρχεται το πλήρωμα του χρόνου, προκειμένου να μαθευτούν και να γίνουν κτήμα περισσοτέρων. Όλα επανέρχονται στην επικαιρότητα, τέλος πάντων, και όλα ντύνονται με μια αίγλη από τους νεότερους (κι εδώ και στο εξωτερικό), που ψάχνουν στο παρελθόν για να βρουν κρυμμένα «διαμάντια», παρότι τις πιο πολλές φορές οι θησαυροί είναι άνθρακες. Όχι, δεν θα ανακαλυφθούν ποτέ οι χαμένοι Beatles από το Ουζμπεκιστάν ή οι υποτιμημένοι Rolling Stones από τη Μαλαισία, απλώς, αν αναφερόμαστε στον χώρο του ελληνικού ροκ, τότε συζητάμε για κάποιες cult περιπτώσεις τύπου Κώστα Κουκουτάρα. Εκεί, στο cult, ανήκει και η Αννίτα Κουτσουβέλη.
Το όνομα της Κουτσουβέλη άρχισε να ακούγεται ξανά στη χώρα μας εδώ και μια δεκαετία περίπου. Ξέρω ορισμένους που δίνουν και έχουν ήδη δώσει εκατοντάδες ευρώ, για να αποκτήσουν ένα αντίτυπο του αυθεντικού μικρού δίσκου της στη Minerva, με τα τραγούδια «Η χλόη περιμένει» (Λάκη Κατσιλιέρη-Αννίτας Κουτσουβέλη), «Τυλιγμένοι στο χάος» (Λάκη Κατσιλιέρη), με το δεύτερο απ’ αυτά να ακούγεται, σχεδόν μισό αιώνα μετά (!) και στη βραβευμένη μικρού μήκους ταινία της Κωνσταντίνας Κοτζαμάνη «Electric Swan» από το 2019.
Τυλιγμένοι Στο Χάος – Αννίτα Κουτσουβέλη (1971)
Μέσω της ταινίας και των σχετικών βίντεο στο YouTube, το όνομα της Κουτσουβέλη το έμαθαν και οι νεότεροι και η ζήτηση ανέβηκε, παρότι η προσφορά ήταν πάντα μηδαμινή – σημειώνω πως το δισκάκι τής Minerva δεν έχει διατεθεί ποτέ προς πώληση στο Discogs. Κάπως έτσι, πριν από λίγους μήνες, 55 χρόνια μετά την πρώτη κυκλοφορία του, η πατρινή Veego Records θα τύπωνε 150 κόπιες σε πρωτότυπο σκληρό εξώφυλλο –οι οποίες είναι ήδη… deleted at the source– με τα «Η χλόη περιμένει» και «Τυλιγμένοι στο χάος». Φυσικά, σε κάποια δισκάδικα, κανονικά ή ηλεκτρονικά, όπως και στο Discogs, το δισκάκι εντοπίζεται ακόμη.
Για την Αννίτα Κουτσουβέλη εκείνης της εποχής θα βρεις από ελάχιστα έως μηδαμινά πράγματα να διαβάσεις στο διαδίκτυο και τα πιο ουσιαστικά –το λέω μετά λόγου γνώσεως– υπάρχουν μόνο στο βιβλίο μου «Ροκ, ελληνικό ροκ, κοινωνία & πολιτική στη μακρά δεκαετία του ’60» [Όγδοο, 2025]. Εκεί γράφω διάφορα για την Κουτσουβέλη, με τα πιο πολλά να μη σχετίζονται με τη μουσική, μα με άλλες δραστηριότητές της, που ίσως έχουν ακόμη περισσότερο ενδιαφέρον.
Καταρχάς να πω πως την Αννίτα Κουτσουβέλη, στα δύο τραγούδια της Minerva, τη συνόδευαν οι Explosives, του ντράμερ Κώστα Μόσχου και του οργανίστα Λάκη Κατσιλιέρη, που ήταν και ο συνθέτης των τραγουδιών (και ο στιχουργός του δεύτερου). Τα τραγούδια μεταφέρουν χίπι «εικόνες», με το όργανο και την κιθάρα να πρωταγωνιστούν και με τα ντραμς να ακούγονται αρκετά «μπροστά».
Το «Τυλιγμένοι στο χάος» είναι, συγκριτικά, το καλύτερο τραγούδι του μικρού δίσκου, με τους στίχους από το «Η χλόη περιμένει» να περιλαμβάνονται στο πρώτο ποιητικό βιβλίο της Κουτσουβέλη, που είχε τίτλο «Κόσμος» και που θα τυπωνόταν ιδιωτικά την ίδια χρονιά (1971). Δηλαδή υπήρξε και ποιήτρια η Κουτσουβέλη; Βεβαίως. Και όχι μόνο ποιήτρια. Ας δούμε κάποιες λεπτομέρειες…
Κατά πρώτον, η Κουτσουβέλη είχε ανθολογηθεί σε μια συλλογή –λέμε για το 1970 προς ’71– την οποία είχε επιμεληθεί ένας άλλος ποιητής της εποχής, ο Μάκης Αποστολάτος. Το βιβλίο είχε τίτλο «Παρουσίες / Ανθολογία νέων λογοτεχνών», με το ποίημά της «Τ’ αχνάρια μου διαβάζω» να υπάρχει και στο «Κόσμος». Εκεί, στο βιβλίο της, κι ένα ποίημα για τον Μάρτιν Λούθερ Κινγκ, όπως κι ένα δεύτερο αφιερωμένο στους τέσσερις φοιτητές που θα δολοφονούνταν από την Εθνοφρουρά του Οχάιο, στο πανεπιστήμιο του Κεντ, στις 4 Μαΐου 1970 (όλοι γνωρίζουμε το «Ohio» των Crosby, Stills, Nash & Young). Να και λίγοι στίχοι απ’ αυτό το ποίημα, που τιτλοφορείται «Συμφωνία»:
«Τα παιδιά περιπλανιούνται / για δικαιοσύνη πεινάνε / τα βλέπω στα πανεπιστήμια / και στους δρόμους της χώρας / εφημερίδες στα χέρια σφίγγουνε / με βρώμικες συμφωνίες διαταγές και βλαστήμιες / η καρδιά τους είναι όλο χυμούς / κι οι μάνες φοβούνται τους πολισμάνους / και τα όπλα τους / τον ζωογόνο ήλιο της μέρας ικετεύω / τις ανελέητες υπάρξεις να φωτίση και να γλυκάνη».
Είχε κάποια σχέση με την Αμερική, τα πανεπιστήμια κ.λπ. η Κουτσουβέλη; Όπως διαβάζουμε στο βιβλίο της:
«Ηθοποιός και τραγουδίστρια, η Κασσιανή Αννίτα Κουτσουβέλη ταξίδεψε στο Λονδίνο, μαθήτεψε στο Davies School of English, αργότερα υπότροφος στη δραματική σχολή του Ωδείου Αθηνών, τελειώνοντας φεύγει στο Χιούστον, εμφανίζεται σε νυχτερινό κέντρο, ραδιόφωνο και τηλεόραση, από κει στο Actors Studio και μαθήτρια του Lee Strasberg, γύρισε ντοκυμανταίρ και διαφημιστικά, εμφανίστηκε σε προγράμματα τηλεοράσεως και νυχτερινά κέντρα της Νέας Υόρκης, πρωταγωνίστρια της αμερικανικής ταινίας “Το τραγούδι και η Σιωπή”».
Σίγουρα η Κουτσουβέλη με τους Explosives είχαν εμφανιστεί στην ελληνική τηλεόραση το 1971 (στην εκπομπή του Νίκου Μαστοράκη, στο ΕΙΡΤ, «Ντισκοτέκ για Νεολαία»), ενώ και η ταινία στην οποία πρωταγωνιστούσε είχε προβληθεί στην Αλκυονίδα την άνοιξη του ’72. Περί τίνος επρόκειτο; Η ταινία είχε τίτλο «The Song and The Silence» (η βάση IMDb τη δίνει ως παραγωγή του 1968) και ήταν σκηνοθετημένη από τον Αμερικανοεβραίο Νέιθαν Κοέν. Για την ταινία δεν θα βρεις τίποτα ιδιαίτερο στο διαδίκτυο, οπότε ας μεταφέρω εδώ όσα βρήκα σ’ ένα ανοιξιάτικο «Φαντάζιο» του 1972:
«Το βασικό γεγονός της ταινίας συμβαίνει το έτος 1939, σ’ ένα μικρό χωριό της Πολωνίας που το κατοικούσαν 30 οικογένειες Εβραίων. Ήταν η εποχή όπου ο φασισμός άρχιζε να δείχνει φανερά το αληθινό αποτρόπαιο πρόσωπό του στην Ευρώπη. Την οικογένεια, που πρωταγωνιστεί στο δράμα, αποτελούν ένας ραβίνος, η γυναίκα του, οι τρεις κόρες τους και ο νεαρός γιος τους. Ανάμεσα στους δύο άντρες υπάρχει μια βασική διάσταση. Ο πρώτος πιστεύει ότι μόνο ο Θεός θα αποκαταστήσει κάποτε το κράτος του Ισραήλ. Ο δεύτερος έχει μιαν άποψη ριζικά αντίθετη. Περισσότερο μαχητής, βλέπει την κατάσταση με ρεαλισμό και ξέρει πως το κράτος του Ισραήλ θα υπάρξει, ξανά, μόνο ύστερα από επίμονο αγώνα. Ο έρωτας, ειρηνικός και τίμιος, ζωντανεύει ανάμεσα στη μεγάλη κόρη (σ.σ. προφανώς είναι η Κουτσουβέλη αυτή) κι έναν νεαρό φιλοξενούμενο, φέρνοντας την οικογένεια ολόκληρη στον δρόμο της ευτυχίας και των ονείρων. Όλα αυτά, ωστόσο, θα διακοπούν ξαφνικά, όταν εμφανισθούν στο χωριό τέσσερις νεαροί Γερμανοί στρατιώτες, οι οποίοι θα συλλάβουν και θα εκτελέσουν όλους τους κατοίκους του χωριού, χωρίς πάθος, χωρίς εντολή, απλά κι αβίαστα, σαν να πρόκειται για μια απλή συνηθισμένη άσκηση. Θέλοντας να δώσει μια γενικότερη προέκταση στο επεισόδιο, ο σκηνοθέτης βάζει τον Γερμανό στρατιώτη να εκτελεί το μικρό Εβραιόπουλο, στη μέση ενός κύκλου ανθρώπων απ’ όλες τις φυλές του κόσμου, που διαβάζουν εφημερίδα, συζητούν για τα τραγικά γεγονότα και δεν κάνουν τίποτα για να σταματήσουν τα αποτρόπαια εγκλήματα της “πολιτισμένης” ανθρωπότητας».
Το 1971 η Κουτσουβέλη θα γύριζε και μια 6λεπτη δική της μικρού μήκους ταινία, υπό τον τίτλο «Θύμησες-Ράμφη Πεινασμένα», με πρωταγωνίστρια την ίδια και με φωτογραφία του Κοέν, η οποία θα έφτανε μέχρι το 12ο Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης (20-26 Σεπτεμβρίου 1971), δίχως να διακριθεί. Την ταινία την αναφέρει και η Αλίντα Δημητρίου στο γνωστό βιβλίο της «Φιλμογραφία Ταινιών Μικρού Μήκους» (1975 ή ’76) σημειώνοντας: «Μια νέα γυναίκα, πλέκοντας, θυμάται τον αγαπημένο της, περιμένοντας ευτυχές γεγονός».
Εκείνο το οποίο δεν έχει γραφτεί ποτέ για την Κουτσουβέλη είναι πως είχε υπάρξει και εκδότρια λογοτεχνικού περιοδικού, το 1971-1972. Λέω για τη «Διαπίστωση», για την οποία επίσης δεν θα βρεις πολλά στοιχεία. Το περιοδικό είχε ιδιοκτήτρια τη Σοφία-Ρόζα Βεργή, που είχε φιλοτεχνήσει και το εξώφυλλο του βιβλίου «Κόσμος» της Κουτσουβέλη, μ’ ένα πρώτο τεύχος να κυκλοφορεί τον Μάιο-Ιούνιο του 1971. Στο περιοδικό διάβαζες κείμενα της Λιλής Ζωγράφου, του Γιώργου Μπαλλή (για το θέατρο), της ποιήτριας Μαρίας Λαϊνά (κάτι σαν ημερολόγιο), άρθρα για τον Ιγκόρ Στραβίνσκι και τον κινηματογράφο, ποιήματα του Μάκη Αποστολάτου, της Βερονίκης Δαλακούρα κ.λπ.
Στο οπισθόφυλλο του τεύχους #2 της «Διαπίστωσης» [Ιούλ.-Αύγ. 1971] υπάρχει διαφήμιση του βιβλίου της Κουτσουβέλη, ενώ το τεύχος #3, από τον Ιανουάριο του ’72, ήταν εξ ολοκλήρου αφιερωμένο στον Γιώργο Σεφέρη (είχε πεθάνει λίγους μήνες νωρίτερα), έχοντας κείμενα των Θανάση Θ. Νιάρχου, Στέφανου Κ. Μπεκατώρου κ.ά., και γι’ αυτόν τον λόγο ίσως το έντυπο αυτό να θεωρείται σήμερα από τους μελετητές «αντιδικτατορικό».
Το 1987 η Αννίτα Κουτσουβέλη θα τυπώσει τη δεύτερη ποιητική συλλογή της («Απολιθώματα»)· θα ακολουθήσουν κι άλλες αργότερα, ενώ το 1991 θα κυκλοφορήσει κι ένα ποπ-λαϊκό LP ως Κασσιανή, υπό τον τίτλο «Προτιμώ» [Δίδυμοι], με τραγούδια των Χάρη Χαλκίτη και Ηλία Καραγιάννη (στα μισά από τα οποία στίχους είχε γράψει η ίδια). Το «Τώρα μόνο τώρα» ήταν η «επιτυχία» του δίσκου. Αργότερα η Κουτσουβέλη θα βγάλει και CD , θα εμφανιστεί στην τηλεόραση σε σειρές, θα πολιτευτεί και με τον ΛΑ.Ο.Σ. του Γιώργου Καρατζαφέρη (ok…), προτού αφήσει τον μάταιο κόσμο μας το 2011.
Αννίτα Κουτσουβέλη – Η Χλόη Περιμένει (1971)
