Λίγα ζώα έχουν αποκτήσει τόσο αρνητική φήμη όσο η ύαινα. Για τους περισσότερους είναι το πλάσμα με το «σατανικό» γέλιο, ο δειλός πτωματοφάγος που περιμένει να τραφεί από τα υπολείμματα άλλων αρπακτικών.
Η εικόνα αυτή έχει περάσει στη λογοτεχνία, στον κινηματογράφο και στη λαϊκή παράδοση, μετατρέποντάς την σχεδόν σε σύμβολο της πονηριάς και του κακού. Δεν είναι τυχαίο ότι σε πολλές ιστορίες και ταινίες οι ύαινες εμφανίζονται ως οι «κακοί» του ζωικού βασιλείου. Ωστόσο, οι επιστήμονες υποστηρίζουν ότι αυτή η εικόνα απέχει σημαντικά από την πραγματικότητα.
Το National Geographic περιγράφει την ύαινα, ως τον «πιο επιτυχημένο κυνηγό σε ολόκληρη την Αφρική (…) ένα έξυπνο και κοινωνικό ζώο».
«Η απέχθεια για την ύαινα είναι βαθιά ριζωμένη στην ανθρώπινη ψυχολογία»
Για πολλά χρόνια, η ύαινα θεωρούνταν ένα χαμηλής νοημοσύνης, λαίμαργο πτωματοφάγο ζώο με ένα «δαιμονικό» γέλιο. Ωστόσο, όπως εξηγεί σε δημοσίευμα του National Geographic ο ερευνητής Αρτζούν Ντιρ που μελετά ύαινες στην περιοχή Νγκορονγκόρο της Τανζανίας, η ύαινα αντιμετωπίζει «ένα σοβαρό πρόβλημα δημοσίων σχέσεων».
«Η αυθόρμητη αντίδραση σχεδόν όλων όταν τους λέω ότι εργάζομαι με ύαινες είναι: “Αηδία, γιατί;”», λέει χαρακτηριστικά.
Σύμφωνα με τον ίδιο, αιώνες Λογοτεχνίας και λαϊκών παραδόσεων – γεμάτων ιστορίες για μαγεία, εκταφές νεκρών και σεξουαλική παρεκτροπή – έχουν εδραιώσει «μια βαθιά ριζωμένη απέχθεια για την ύαινα στην ανθρώπινη ψυχολογία».
Ο Αριστοτέλης περιέγραφε την ύαινα ως ζώο ιδιαίτερα λαίμαργο για σάπιες σάρκες. Ο Έρνεστ Χέμινγουεϊ τη χαρακτήριζε «ερμαφρόδιτο πλάσμα που τρέφεται ακόμη και με τον εαυτό του και κατασπαράζει τους νεκρούς». Ο Θεόδωρος Ρούζβελτ την αποκάλεσε «ένα παράξενο μείγμα απόλυτης δειλίας και ακραίας αγριότητας», σύμφωνα με μελέτη του 1995 για την εικόνα της ύαινας στην ιστορία. Ακόμη παλαιότερα, ο Ρωμαίος συγγραφέας Πλίνιος ο Πρεσβύτερος έγραφε ότι οι ύαινες είχαν τη μαγική ικανότητα να ακινητοποιούν άλλα ζώα.
Με ένα τέτοιο ιστορικό, δεν προκαλεί έκπληξη το γεγονός ότι και η ποπ κουλτούρα συνέχισε να παρουσιάζει τις ύαινες με αρνητικό τρόπο. Στην ταινία «Ο Βασιλιάς των Λιονταριών» μια τριάδα από στικτές ύαινες εμφανίζεται ξανά ως οι κακοί βοηθοί του Σκαρ, αδελφού του αρχηγού Μουφάσα τον οποίο θέλει νεκρό.
Παρότι οι στικτές ύαινες της ανατολικής και νότιας Αφρικής είναι εκείνες που έχουν δεχθεί τη μεγαλύτερη δυσφήμιση, συχνά και τα υπόλοιπα είδη ύαινας αντιμετωπίζονται λανθασμένα σαν να αποτελούν ένα και το αυτό είδος.
Η εικόνα της ύαινας δεν είναι παντού αρνητική. Στην πόλη Χαράρ της Αιθιοπίας, για παράδειγμα, οι κάτοικοι πιστεύουν ότι οι ύαινες διώχνουν τα κακά πνεύματα και προστατεύουν την κοινότητα, γι’ αυτό και συνυπάρχουν μαζί τους εδώ και αιώνες.
Με πληροφορίες από National Geographic, The Guardian
