Η Άνι Σπρίνκλ και η Μπεθ Στίβενς έχουν περάσει δύο δεκαετίες προσπαθώντας να αλλάξουν τον τρόπο με τον οποίο μιλάμε για τη Γη. Όχι ως μητέρα που πρέπει να προστατεύσουμε από απόσταση, ούτε ως πόρο που πρέπει να διαχειριστούμε, αλλά ως ερωμένη, σώμα, σύντροφο, πεδίο απόλαυσης και φροντίδας. Τώρα, στο τελευταίο μέρος της ντοκιμαντερίστικης τριλογίας τους, στρέφονται στη φωτιά.
Το Playing with Fire: An Ecosexual Emergency είναι η νέα ταινία των δύο καλλιτέχνιδων και ολοκληρώνει μια τριλογία που ξεκίνησε με το Goodbye Gauley Mountain: An Ecosexual Love Story το 2014 και συνεχίστηκε με το Water Makes Us Wet: An Ecosexual Adventure το 2019. Αν οι προηγούμενες ταινίες τους ασχολήθηκαν με την καταστροφή βουνών και τη βιωσιμότητα του νερού, η νέα ταινία κοιτάζει τις πυρκαγιές της Βόρειας Καλιφόρνιας το 2020, μέσα από την πιο δική τους γλώσσα: οικολογία, γυμνό, τελετουργία, σεξ, camp, χιούμορ και πολιτική.
Η Σπρίνκλ, πρώην εργαζόμενη στη βιομηχανία του σεξ και καλλιτέχνιδα της περφόρμανς, και η Στίβενς, καθηγήτρια τέχνης στο Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας στη Σάντα Κρουζ, είναι από τις βασικές μορφές της οικοσεξουαλικότητας, ενός κινήματος που οι ίδιες βοήθησαν να διαμορφωθεί από τη δεκαετία του 2000.
Η ιδέα του είναι απλή και ριζοσπαστική: να αντικαταστήσουμε την εκμεταλλευτική σχέση με τη Γη με μια σχέση οικειότητας, φροντίδας και απόλαυσης. Να μη βλέπουμε τη φύση μόνο ως κάτι που πρέπει να σωθεί, αλλά ως κάτι με το οποίο μπορούμε να σχετιστούμε σωματικά, αισθησιακά, πολιτικά.
Η οικοσεξουαλικότητα, όπως τη διατυπώνουν, δεν είναι απλώς μια προκλητική μεταφορά. Είναι μια προσπάθεια να μετακινηθεί η οικολογική φαντασία από την ενοχή και την καταστροφολογία προς την επιθυμία και την εγγύτητα. Αν η νεωτερική σχέση με τη φύση ήταν σχέση εξόρυξης, ιδιοκτησίας και κατανάλωσης, η δική τους πρόταση είναι σχεδόν παιγνιώδης αλλά βαθιά πολιτική: τι θα σήμαινε να φερόμαστε στη Γη όχι σαν αποθήκη πόρων, αλλά σαν ερωτικό σύντροφο;
Το Playing with Fire ξεκινά από μια πραγματική καταστροφή. Οι πυρκαγιές του 2020 στα βουνά της Σάντα Κρουζ ανάγκασαν περισσότερους από 70.000 ανθρώπους να εγκαταλείψουν τα σπίτια τους, ανάμεσά τους και κοινότητες κοντά στο Boulder Creek, όπου ζούσαν η Σπρίνκλ και η Στίβενς. Η ταινία καταγράφει την απώλεια, τον εκτοπισμό, την αγωνία του να πρέπει να φύγεις από τον τόπο σου χωρίς να ξέρεις τι θα μείνει πίσω.
Αλλά οι δύο καλλιτέχνιδες δεν κάνουν ποτέ απλή καταγραφή καταστροφής. Στον κόσμο τους, η κλιματική κρίση δεν γίνεται μόνο πένθος ή ηθικό μάθημα. Γίνεται και περφόρμανς. Στην ταινία εμφανίζονται κατσίκες που καθαρίζουν πλαγιές από ξερά χόρτα, ένα λευκό παγόνι που λειτουργεί σχεδόν σαν μυθικός αφηγητής, animation με ηφαίστεια, τελετές λατρείας της φωτιάς, γυμνές περφόρμανς και μια οικοσεξουαλική σκηνή με αργή κίνηση και μουσική που παίζει σκόπιμα με τους κώδικες του πορνό.
Αυτό το μείγμα σοβαρότητας και γελοιότητας είναι κρίσιμο στη δουλειά τους. Η Σπρίνκλ και η Στίβενς δεν φοβούνται το κιτς, το αστείο, το υπερβολικό σώμα, τη σεξουαλική εικόνα που μοιάζει να έρχεται από άλλη εποχή της queer περφόρμανς. Αντί να καθαρίσουν την οικολογία από την αμηχανία, την κάνουν ακόμη πιο αμήχανη, ακόμη πιο σωματική. Εκεί όπου η κλιματική τέχνη συχνά ζητά από τον θεατή να νιώσει ενοχή, εκείνες ζητούν να μείνει αρκετή ώρα ώστε να γελάσει, να ντραπεί, να συγκινηθεί και ίσως να αλλάξει σχέση με αυτό που βλέπει.
Η φωτιά στην ταινία δεν είναι μόνο η φλόγα που καταστρέφει σπίτια και δάση. Είναι και η φωτιά της τελετής, της αποτέφρωσης, της μεταμόρφωσης, της επικίνδυνης έλξης. Υπάρχει η πυρκαγιά που αναγκάζει μια κοινότητα να φύγει, αλλά υπάρχει και η φλόγα που περνά πάνω από γυμνά σώματα σε μια περφόρμανς, η φωτιά που γίνεται λατρευτικό αντικείμενο, η φωτιά που θυμίζει ότι η φύση δεν είναι ποτέ μόνο γλυκιά ή θεραπευτική. Είναι και ανεξέλεγκτη.
Η φωτιά εμφανίζεται σε όλες τις μορφές της: ως κίνδυνος, ως καταστροφή, ως ενέργεια, ως τελετουργικό στοιχείο, ως κάτι που μπορεί να κάψει αλλά και να μεταμορφώσει.
Στην ταινία μιλούν πρώην κρατούμενοι που εργάστηκαν ως πυροσβέστες, καλλιτέχνες που δουλεύουν με το σώμα και τη φλόγα, άνθρωποι που αντιμετωπίζουν τη φωτιά όχι μόνο ως φυσική απειλή αλλά και ως πολιτισμική, αισθητική και πνευματική δύναμη.
Το πιο χαρακτηριστικό σημείο, όμως, είναι η τελετή. Η Σπρίνκλ και η Στίβενς δεν προσπαθούν απλώς να «κατανοήσουν» τη φωτιά. Την παντρεύονται. Σε ένα οικοσεξουαλικό τελετουργικό, με τελετάρχη τον Γκιγιέρμο Γκόμες-Πένια, λένε «ναι» στη φωτιά, όχι σαν αφελές φλερτ με την καταστροφή, αλλά σαν προσπάθεια να αλλάξει η σχέση τους μαζί της. Η οικοσεξουαλικότητα εδώ δεν σημαίνει ότι η φύση γίνεται χαριτωμένο σκηνικό επιθυμίας. Σημαίνει ότι ακόμη και αυτό που φοβόμαστε πρέπει να το ξαναδούμε ως σχέση.
Αυτό είναι το ενδιαφέρον και το δύσκολο στην τέχνη τους. Η Σπρίνκλ και η Στίβενς μπορούν να μιλήσουν για την κλιματική κρίση χωρίς να παγιδευτούν στη σοβαροφάνεια. Μπορούν να βάλουν γυμνό, χιούμορ, camp και τελετουργικό εκεί όπου άλλοι θα έβαζαν μόνο θλίψη ή καταγγελία.
Η ταινία δεν γλυκαίνει την καταστροφή, αλλά αρνείται να παραδώσει την οικολογία αποκλειστικά στον φόβο. Ακόμη και μέσα στην απώλεια, ψάχνει έναν τρόπο να μείνει το σώμα παρόν, να γελάσει, να επιθυμήσει, να πενθήσει και να επιβιώσει.
Η τελευταία ταινία της τριλογίας τους έρχεται σε μια στιγμή όπου η κλιματική κρίση έχει γίνει σχεδόν αδύνατο να ειπωθεί χωρίς κούραση. Πυρκαγιές, πλημμύρες, καύσωνες, καταστροφές επαναλαμβάνονται τόσο συχνά ώστε κινδυνεύουν να γίνουν φόντο. Η Σπρίνκλ και η Στίβενς απαντούν με μια παράξενη, σχεδόν βλάσφημη πρόταση: να ξαναφέρουμε την επιθυμία μέσα στην οικολογία. Να μη μιλάμε μόνο για το τέλος του κόσμου, αλλά για το πώς μπορούμε ακόμη να τον αγγίζουμε.
Γι’ αυτό η ταινία μοιάζει να ανήκει σε μια παλιά queer παράδοση που δεν απαντά στην κρίση με καθωσπρεπισμό. Από το πορνό και την περφόρμανς μέχρι το τελετουργικό και την οικολογία, η Σπρίνκλ και η Στίβενς επιμένουν ότι το σώμα δεν είναι εμπόδιο στην πολιτική σκέψη. Είναι το μέσο της.
Το Playing with Fire: An Ecosexual Emergency θα προβληθεί σε διεθνή φεστιβάλ έως τον Δεκέμβριο, με προγραμματισμένη πρεμιέρα το φθινόπωρο στο REDCAT του Λος Άντζελες. Αλλά το πραγματικό ενδιαφέρον του δεν είναι μόνο φεστιβαλικό. Είναι πολιτικό και αισθητικό: πώς δύο queer καλλιτέχνιδες παίρνουν ένα από τα πιο τρομακτικά σύμβολα της εποχής μας, τη φωτιά, και το μετατρέπουν σε ερώτημα σχέσης.
Οι «νονές της οικοσεξουαλικότητας» δεν προσφέρουν εύκολη παρηγοριά. Δεν λένε ότι η φωτιά είναι καλή, ούτε ότι η καταστροφή μπορεί να εξωραϊστεί. Λένε κάτι πιο παράξενο και ίσως πιο χρήσιμο: ότι ο κόσμος δεν σώζεται μόνο με απόσταση, ενοχή και πανικό. Ίσως χρειάζεται και μια άλλη γλώσσα, πιο σωματική, πιο αστεία, πιο τρυφερή, πιο επικίνδυνη.
Μια γλώσσα που μπορεί να κοιτάξει τη φωτιά και, αντί να την κάνει μόνο εχθρό, να τη ρωτήσει τι σχέση θέλουμε να έχουμε μαζί της.
με στοιχεία από Hyperallergic
