Νέους κανόνες που θα επιτρέπουν στους χρήστες να απενεργοποιούν το ατελείωτο scrolling στα κοινωνικά δίκτυα, να ακυρώνουν ευκολότερα τις συνδρομές τους και να προστατεύονται από παραπλανητικές διαδικτυακές προσφορές παρουσίασε την Τετάρτη (11/11) η Ευρωπαϊκή Επιτροπή.
Η νομοθετική πρόταση, με την ονομασία Digital Fairness Act (DFA), στοχεύει σε πρακτικές που χρησιμοποιούν πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης, ηλεκτρονικά καταστήματα, υπηρεσίες streaming και εταιρείες βιντεοπαιχνιδιών για να επηρεάζουν τις αποφάσεις των καταναλωτών.
Στο στόχαστρο μπαίνουν, μεταξύ άλλων, οι συνδρομές που ανανεώνονται χωρίς σαφή ενημέρωση, οι ψεύτικες ειδοποιήσεις ότι ένα προϊόν εξαντλείται και οι λειτουργίες που έχουν σχεδιαστεί ώστε να κρατούν τους χρήστες όσο το δυνατόν περισσότερο μπροστά στην οθόνη.
«Αντιμετωπίζουμε νέες αθέμιτες εμπορικές πρακτικές που επηρεάζουν τις επιλογές των καταναλωτών και τους ασκούν πίεση, εμποδίζοντάς τους να λαμβάνουν αποφάσεις έχοντας πλήρη ενημέρωση», δήλωσε η επίτροπος Τεχνολογίας της ΕΕ, Χένα Βίρκουνεν.
Οι κανόνες δεν έχουν ακόμη εγκριθεί. Θα πρέπει πρώτα να συμφωνήσουν το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και τα κράτη μέλη.
Τι θα αλλάξει στις συνδρομές και στα κοινωνικά δίκτυα
Μία από τις βασικές αλλαγές αφορά τις διαδικτυακές συνδρομές, τις οποίες πολλές εταιρείες καθιστούν ιδιαίτερα εύκολες στην ενεργοποίηση, αλλά πολύ δυσκολότερες στην ακύρωση.
Η Κομισιόν προτείνει οι χρήστες να μπορούν να διακόπτουν μια συνδρομή με απλή διαδικασία, χωρίς να χρειάζεται να αναζητούν την επιλογή ακύρωσης μέσα σε διαδοχικά μενού.
Οι εταιρείες θα πρέπει επίσης να ενημερώνουν τους καταναλωτές πριν από τη λήξη μιας δωρεάν δοκιμαστικής περιόδου, ώστε να μην αρχίζει αυτόματα η χρέωσή τους χωρίς να το έχουν αντιληφθεί. Οι ανανεώσεις συνδρομών θα απαιτούν σαφή επιλογή του χρήστη.
Σημαντικές αλλαγές προτείνονται και για τα κοινωνικά δίκτυα. Οι πλατφόρμες θα πρέπει να δίνουν τη δυνατότητα απενεργοποίησης λειτουργιών που ενθαρρύνουν την παρατεταμένη χρήση τους, όπως το ατελείωτο scrolling και η αυτόματη αναπαραγωγή βίντεο.
Η πρόταση δεν προβλέπει την κατάργηση αυτών των λειτουργιών, αλλά την παροχή μεγαλύτερου ελέγχου στους χρήστες.
Παράλληλα, οι καταναλωτές θα πρέπει να μπορούν να επικοινωνούν με πραγματικό εκπρόσωπο της εξυπηρέτησης πελατών, αντί να περιορίζονται αποκλειστικά σε συνομιλίες με chatbot.
Τέλος στα ψεύτικα «τελευταία κομμάτια»
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επιδιώκει επίσης να απαγορεύσει τις λεγόμενες «dark patterns», δηλαδή τις παραπλανητικές τεχνικές σχεδιασμού που χρησιμοποιούνται σε ιστοσελίδες και εφαρμογές για να ωθούν τους χρήστες σε αγορές ή άλλες αποφάσεις.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι τα μηνύματα που προειδοποιούν ψευδώς ότι έχουν απομείνει ελάχιστα διαθέσιμα προϊόντα, δημιουργώντας την εντύπωση ότι ο καταναλωτής πρέπει να βιαστεί.
Νέες υποχρεώσεις προβλέπονται και για την παρουσίαση των τιμών, ιδίως όταν αυτές μεταβάλλονται ανάλογα με τη ζήτηση.
Στις διαδικτυακές πωλήσεις εισιτηρίων για συναυλίες και αθλητικές εκδηλώσεις, οι εταιρείες θα πρέπει να εμφανίζουν με σαφήνεια την τρέχουσα τιμή και το υψηλότερο ποσό που ενδέχεται να κληθεί να πληρώσει ο αγοραστής.
Αντίστοιχες απαιτήσεις διαφάνειας προτείνονται για τα ψηφιακά νομίσματα που χρησιμοποιούνται μέσα σε βιντεοπαιχνίδια, ώστε οι παίκτες να καταλαβαίνουν πόσα πραγματικά χρήματα ξοδεύουν.
Περιορισμοί στα βιντεοπαιχνίδια για παιδιά
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην προστασία των ανηλίκων από πρακτικές που τους ενθαρρύνουν να ξοδεύουν χρήματα.
Η Κομισιόν θέλει να περιορίσει μηχανισμούς όπως τα «loot boxes», τα ψηφιακά πακέτα με τυχαίες ανταμοιβές που αγοράζονται με χρήματα και θυμίζουν τυχερά παιχνίδια.
Στο στόχαστρο βρίσκονται επίσης παιχνίδια που πιέζουν τους ανηλίκους να πληρώσουν για να προχωρήσουν σε επόμενο επίπεδο ή να αποκτήσουν πλεονέκτημα απέναντι σε άλλους παίκτες.
Οι περιορισμοί αυτοί δεν θα εφαρμόζονται με τον ίδιο τρόπο στους ενήλικους χρήστες.
Η πρόταση περιλαμβάνει ακόμη κανόνες για τους influencers, οι οποίοι θα πρέπει να δηλώνουν ξεκάθαρα πότε μια ανάρτησή τους αποτελεί πληρωμένη διαφήμιση.
Παράλληλα, θα περιοριστούν οι εξατομικευμένες διαφημίσεις που στοχεύουν ανηλίκους ή εκμεταλλεύονται τις ευάλωτες καταστάσεις των καταναλωτών.
Πρόστιμα έως 6% του παγκόσμιου τζίρου
Μαζί με τον Digital Fairness Act, η Κομισιόν παρουσίασε πρόταση για την αναθεώρηση του ευρωπαϊκού κανονισμού συνεργασίας των αρχών προστασίας των καταναλωτών.
Η αλλαγή θα επιτρέπει στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή να ερευνά απευθείας μεγάλες υποθέσεις παραβίασης των δικαιωμάτων των καταναλωτών που επηρεάζουν πολλές χώρες της ΕΕ και να επιβάλλει πρόστιμα.
Οι κυρώσεις θα μπορούν να φτάνουν το 6% του ετήσιου παγκόσμιου κύκλου εργασιών μιας εταιρείας.
Ο επίτροπος Προστασίας των Καταναλωτών, Μάικλ ΜακΓκραθ, χαρακτήρισε τις δύο προτάσεις τη σημαντικότερη μεταρρύθμιση των ευρωπαϊκών κανόνων προστασίας των καταναλωτών εδώ και περισσότερα από 20 χρόνια.
Σύμφωνα με εκτιμήσεις της Κομισιόν, τα μέτρα θα μπορούσαν να εξοικονομήσουν στους καταναλωτές 88,4 δισ. ευρώ από οικονομικές απώλειες κατά την περίοδο 2025-2035. Αν συνυπολογιστεί και ο χρόνος που χάνεται εξαιτίας αθέμιτων πρακτικών, το ετήσιο όφελος εκτιμάται σε 13,7 δισ. ευρώ.
Οι επιφυλάξεις για τη νέα νομοθεσία
Παρά τις θετικές αντιδράσεις για την ενίσχυση της προστασίας των χρηστών, εκπρόσωποι της τεχνολογικής αγοράς και νομικοί εκφράζουν επιφυλάξεις για την προσθήκη ακόμη ενός ευρωπαϊκού κανονισμού.
Ήδη ισχύουν ο Νόμος για τις Ψηφιακές Υπηρεσίες (DSA), ο Νόμος για τις Ψηφιακές Αγορές (DMA) και ο κανονισμός για την προστασία προσωπικών δεδομένων (GDPR), ενώ προωθούνται και νέοι κανόνες για την τεχνητή νοημοσύνη και την προστασία των παιδιών.
Η Ιζαμπέλ Ρότσια, γενική διευθύντρια της IAPP στην Ευρώπη, επισήμανε ότι χρειάζεται να εξεταστεί εάν η νέα νομοθεσία καλύπτει πραγματικά κενά ή απλώς προσθέτει περισσότερη πολυπλοκότητα σε ένα ήδη αυστηρό ρυθμιστικό πλαίσιο.
Από την πλευρά της, η οργάνωση European Digital Rights (EDRi) θεωρεί ότι οι προτεινόμενοι κανόνες δεν προχωρούν αρκετά, ιδιαίτερα όσον αφορά τις εθιστικές λειτουργίες των ψηφιακών πλατφορμών.
Η οργάνωση υποστηρίζει ότι δεν αρκεί να δίνεται στους χρήστες η δυνατότητα να απενεργοποιούν τέτοιες λειτουργίες. Οι εταιρείες, σύμφωνα με την EDRi, θα πρέπει να υποχρεωθούν να τις έχουν απενεργοποιημένες εξαρχής.
Το επόμενο βήμα είναι η διαπραγμάτευση των προτάσεων μεταξύ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και των κυβερνήσεων των κρατών μελών, πριν μπορέσουν να γίνουν δεσμευτική ευρωπαϊκή νομοθεσία.
Με πληροφορίες από Euronews
