Στις 3 Ιουνίου 1968, η Βάλερι Σολάνας μπήκε στο Factory του Άντι Γουόρχολ, έβγαλε ένα πιστόλι και πυροβόλησε τρεις φορές. Μία σφαίρα τραυμάτισε τον κριτικό τέχνης Μάριο Αμάγια, μία χτύπησε στον τοίχο και η τρίτη διαπέρασε το στήθος του Γουόρχολ. Δύο ημέρες αργότερα, η δολοφονία του Ρόμπερτ Κένεντι θα έστρεφε την προσοχή αλλού, αφήνοντας την απόπειρα δολοφονίας του πιο διάσημου καλλιτέχνη της pop art στο περιθώριο της ιστορίας.
Σχεδόν τρεις δεκαετίες μετά την πρώτη προβολή του στις Κάννες, το I Shot Andy Warhol της Μαίρη Χάρον επιστρέφει στις αίθουσες σε νέα 4K αποκατάσταση από τη Janus Films. Η ταινία, που κυκλοφόρησε το 1996 και άνοιξε τότε το τμήμα Un Certain Regard, υπήρξε το σκηνοθετικό ντεμπούτο της Χάρον, πριν από το American Psycho, και παραμένει μία από τις πιο τολμηρές βιογραφικές ταινίες της δεκαετίας του ’90.
Η νέα αποκατάσταση βγάζει ξανά από την αφάνεια ένα φιλμ που για χρόνια είχε σχεδόν χαθεί. Τα δικαιώματά του πέρασαν από διανομείς που χρεοκόπησαν, το DVD εξαντλήθηκε και για μεγάλο διάστημα ένας από τους λίγους τρόπους να το δει κανείς ήταν μέσα από πρόχειρα ανεβασμένα αντίγραφα στο YouTube. Η 4K επανέκδοση ξεκινά από τη Νέα Υόρκη και το Λος Άντζελες στις 12 Ιουνίου, με άλλες αμερικανικές πόλεις να ακολουθούν.
Η ταινία επιστρέφει σε μια στιγμή όπου η ίδια η φιγούρα της Σολάνας διαβάζεται ξανά. Συγγραφέας του SCUM Manifesto, μοναδικό μέλος της φαντασιακής Society for Cutting Up Men, η Σολάνας υπήρξε για δεκαετίες κάτι ανάμεσα σε υποσημείωση, σκάνδαλο και φεμινιστικό φάντασμα. Μια γυναίκα που η ιστορία θυμήθηκε κυρίως επειδή πυροβόλησε έναν άνδρα πιο διάσημο από εκείνη.
Η Χάρον δεν αντιμετώπισε ποτέ τη Σολάνας ούτε ως ηρωίδα ούτε ως τέρας. Αυτό είναι και το πιο δυνατό στοιχείο του I Shot Andy Warhol. Η ταινία αρνείται τη βολική εξήγηση. Δεν προσπαθεί να μετατρέψει τη βία σε μύθο ούτε την οργή σε αγιογραφία. Αντίθετα, κοιτάζει μια αντιφατική, τραυματισμένη, αστεία, ευφυή και βαθιά απομονωμένη γυναίκα που ζητούσε απεγνωσμένα να ακουστεί.
Στον ρόλο της Σολάνας, η Λίλι Τέιλορ δίνει μια ερμηνεία γεμάτη ένταση, ειρωνεία και αυτοκαταστροφικό μαγνητισμό. Ο Τζάρεντ Χάρις υποδύεται τον Γουόρχολ, ενώ ο Στίβεν Ντορφ εμφανίζεται ως Κάντι Ντάρλινγκ, η τρανς σταρ του κύκλου του Factory. Η ταινία κινείται ανάμεσα στην αναπαράσταση, το αρχειακό βλέμμα και μια σχεδόν πειραματική φόρμα, με τη Σολάνας να απαγγέλλει αποσπάσματα από το μανιφέστο της σε ασπρόμαυρα tableaux που παραπέμπουν στα Screen Tests του Γουόρχολ.
Η ίδια η Χάρον έχει περιγράψει την ταινία ως κάτι κοντά σε αντι-βιογραφία. Δεν την ενδιέφερε μια απλή ψυχολογική εξήγηση για το «γιατί» της απόπειρας δολοφονίας. Η φράση της Σολάνας στους αστυνομικούς, ότι είχε «πολλούς λόγους, όλοι τους μπερδεμένοι», διατρέχει ολόκληρη την ταινία. Και η Χάρον μένει πιστή σε αυτή την πολυπλοκότητα.
Η σκηνοθέτρια είχε ανακαλύψει τη Σολάνας τη δεκαετία του ’80, ενώ ερευνούσε για ντοκιμαντέρ του BBC γύρω από τον Γουόρχολ. Σε ένα βιβλιοπωλείο στο Μπρίξτον έπεσε πάνω στο SCUM Manifesto και, όπως έχει πει, το κείμενο τη χτύπησε σαν κεραυνός. Δεν την τράβηξε μόνο η ακρότητα των ιδεών του, αλλά και το χιούμορ, η ψυχρή λογοτεχνική ακρίβεια και η οργή μιας γυναίκας που έγραφε από το περιθώριο.
Το ενδιαφέρον σήμερα είναι ότι η Σολάνας δεν μπορεί να διαβαστεί εύκολα ούτε από τη σύγχρονη φεμινιστική μυθολογία. Οι ιδέες της είχαν οραματικές στιγμές, αλλά και βαθιές προκαταλήψεις. Η ίδια η Χάρον αναγνωρίζει σήμερα ότι η Σολάνας είχε, μαζί με τις οραματικές της ιδέες, και βαθιές προκαταλήψεις απέναντι σε άλλες μορφές έμφυλης ύπαρξης. Αυτή η αντίφαση κάνει την ταινία πιο δύσκολη, αλλά και πιο ενδιαφέρουσα: δεν ζητά από τον θεατή να συμφωνήσει με τη Σολάνας, αλλά να αντέξει την πολυπλοκότητά της.
Το I Shot Andy Warhol είναι επίσης μια ταινία για την απομόνωση. Για την ανάγκη ενός ανθρώπου να βρει κοινότητα, κοινό, γλώσσα, χώρο. Η Σολάνας της Χάρον περιφέρεται στη Νέα Υόρκη ψάχνοντας κάποιον να την ακούσει, κάποιον να διαβάσει το έργο της, κάποιον να την πάρει στα σοβαρά. Η σχέση της με τον Γουόρχολ γίνεται έτσι όχι μόνο ιστορία βίας, αλλά και ιστορία εξουσίας: ποιος έχει πρόσβαση στη φήμη, ποιος γίνεται μούσα, ποιος μένει αόρατος.
Τριάντα χρόνια μετά, η επιστροφή της ταινίας δεν μοιάζει απλώς με cinephile γεγονός. Σε μια εποχή που ξαναδιαβάζει τις δύσκολες γυναίκες της ιστορίας, τις φιγούρες της οργής, της ψυχικής αστάθειας, της πολιτικής ακρότητας και της καλλιτεχνικής περιθωριοποίησης, το I Shot Andy Warhol φαίνεται λιγότερο σαν παράξενο φιλμ των 90s και περισσότερο σαν έργο που περίμενε την κατάλληλη στιγμή για να ξανακουστεί.
Η Βάλερι Σολάνας δεν γίνεται ποτέ εύκολη. Και ίσως γι’ αυτό η ταινία της Μαίρη Χάρον παραμένει ζωντανή: επειδή δεν προσπαθεί να την καθαρίσει, να την τιμωρήσει ή να την αγιοποιήσει. Την κοιτάζει εκεί όπου η ιστορία συνήθως αποστρέφει το βλέμμα.
Με στοιχεία από Guardian
