«Ήθελα απλώς τα παιδιά να μας βλέπουν ως ανθρώπους», λέει η Αλάνα Χαντίντ, μεγαλύτερη αδελφή των διάσημων μοντέλων Μπέλα και Τζίτζι Χαντίντ. Μαζί με την Παλαιστινιακής καταγωγής Αμερικανίδα συγγραφέα Τζενάν Ματάρι είχε γράψει ένα βιβλίο για την ιστορία της Παλαιστίνης, τον εκτοπισμό και τη ζωή των Παλαιστινίων στις Ηνωμένες Πολιτείες. Το βιβλίο επρόκειτο να κυκλοφορήσει τον περασμένο Σεπτέμβριο από την Penguin Random House. Αντί γι’ αυτό, οι δύο γυναίκες απέσυραν το έργο τους, ύστερα από πολύμηνη διαφωνία με τον εκδοτικό οίκο για τις αλλαγές που είχαν γίνει στο κείμενο.
Το Displacement and the Palestinian American Story προοριζόταν για παιδιά ηλικίας 10 έως 13 ετών και θα αποτελούσε τον όγδοο τόμο της σειράς Race to the Truth, η οποία παρουσιάζει την αμερικανική ιστορία μέσα από τις εμπειρίες κοινοτήτων που έχουν υποστεί διακρίσεις. Προηγούμενοι τόμοι είχαν ασχοληθεί με τη δουλεία, τον εκτοπισμό των αυτοχθόνων πληθυσμών και τον αποκλεισμό των Κινέζων μεταναστών. Η Χαντίντ και η Ματάρι ανέλαβαν να αφηγηθούν την παλαιστινιακή εμπειρία, συνδυάζοντας την ιστορία με τις προσωπικές διαδρομές των οικογενειών τους.
Στο βιβλίο περιγράφονται, μεταξύ άλλων, η Νάκμπα του 1948, η ισραηλινή κατοχή, η παλαιστινιακή αντίσταση και η ζωή στην εξορία. Η Χαντίντ αφηγείται πώς οι παππούδες της εκδιώχθηκαν από τη Σαφέντ λίγες ημέρες μετά τη γέννηση του πατέρα της και κατέφυγαν στη Συρία. Η Ματάρι καταγράφει τον εκτοπισμό συγγενών της από το Ντέιρ Γιασίν και το Έιν Καρέμ το 1948. Για τις δύο συγγραφείς, η παρουσία αυτών των ιστοριών σε ένα παιδικό βιβλίο είχε ιδιαίτερη σημασία, καθώς θεωρούσαν ότι η παλαιστινιακή εμπειρία απουσίαζε από την εκπαίδευση των νεαρών Αμερικανών.
Η συμφωνία με την Random House Children’s Books είχε υπογραφεί τον Νοέμβριο του 2024, ενώ το πρώτο χειρόγραφο παραδόθηκε τον Ιούλιο του 2025. Οι σχέσεις επιδεινώθηκαν τον Ιούνιο του 2026, όταν οι συγγραφείς διαπίστωσαν ότι σε αντίτυπα που είχαν διατεθεί για προδημοσιευτική αξιολόγηση υπήρχαν αλλαγές τις οποίες, όπως υποστηρίζουν, δεν είχαν εγκρίνει.
Το σημαντικότερο σημείο διαφωνίας αφορούσε τις επιθέσεις της Χαμάς στο νότιο Ισραήλ στις 7 Οκτωβρίου 2023. Οι συγγραφείς είχαν εντάξει τα γεγονότα σε ένα κεφάλαιο για το δικαίωμα των λαών στην ένοπλη αντίσταση απέναντι στην αποικιακή κυριαρχία, επικαλούμενες και σχετικά ψηφίσματα της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ. Το χειρόγραφό τους αναφερόταν στους νεκρούς, μεταξύ των οποίων παιδιά, και στην αιχμαλωσία Ισραηλινών, υποστηρίζοντας παράλληλα ότι οι επιθέσεις έπρεπε να εξεταστούν μέσα στο ευρύτερο ιστορικό πλαίσιο της παλαιστινιακής καταπίεσης.
Όταν έλαβαν την αναθεωρημένη εκδοχή, διαπίστωσαν ότι ο εκδοτικός οίκος είχε προσθέσει μία πρόταση σύμφωνα με την οποία οι ενέργειες της Χαμάς παραβίαζαν το διεθνές δίκαιο. Η Χαντίντ και η Ματάρι αντέδρασαν, υποστηρίζοντας ότι η προσθήκη αλλοίωνε τη νομική και ιστορική τους προσέγγιση, ενώ αμφισβήτησαν και το δικαίωμα του εκδότη να προχωρήσει σε τέτοια αλλαγή χωρίς τη συγκατάθεσή τους.
Η αλληλογραφία ανάμεσα στις συγγραφείς και στον εκδοτικό οίκο αποκαλύπτει ότι οι διαφωνίες δεν περιορίστηκαν σε αυτή την πρόταση. Στελέχη της Random House ζήτησαν επίσης να περιοριστεί η επανάληψη του χαρακτηρισμού «εβραϊκές» σε αναφορές στις σιωνιστικές πολιτοφυλακές που συμμετείχαν στην καταστροφή παλαιστινιακών χωριών το 1948. Οι συγγραφείς εξέλαβαν αυτές τις παρεμβάσεις ως προσπάθεια αποδυνάμωσης της αφήγησής τους, ενώ η εκδοτική ομάδα υποστήριξε ότι επεδίωκε μεγαλύτερη σαφήνεια και ακρίβεια.
Στις συζητήσεις ενεπλάκησαν τελικά ανώτερα στελέχη της εταιρείας, το νομικό τμήμα και η διεύθυνση των παιδικών εκδόσεων. Ένας από τους συντάκτες προειδοποίησε ότι, χωρίς σαφέστερη αναφορά στις επιθέσεις της 7ης Οκτωβρίου, το βιβλίο κινδύνευε να χάσει την αξιοπιστία του ακόμη και στα μάτια αναγνωστών που ήταν πρόθυμοι να ακούσουν την παλαιστινιακή οπτική.
Τον Αύγουστο, η Random House πρότεινε έναν συμβιβασμό: να διατηρηθεί το κείμενο των συγγραφέων, να προστεθεί χωριστό σημείωμα του εκδότη και να αλλάξει το ηλικιακό όριο του βιβλίου από τα 10 στα 14 έτη και άνω. Η πρόταση απορρίφθηκε. Η Ματάρι υποστήριξε ότι ένα εκδοτικό σημείωμα που θα ερχόταν σε αντίθεση με το περιεχόμενο του βιβλίου ήταν απαράδεκτο. Όπως είπε, δεν επρόκειτο πια για το βιβλίο που είχαν γράψει.
Από την πλευρά της, η Penguin Random House επιμένει ότι ακολούθησε τη συνήθη εκδοτική διαδικασία και ότι οι παρεμβάσεις της είχαν στόχο να βοηθήσουν τους νεαρούς αναγνώστες να κατανοήσουν ένα σύνθετο ιστορικό ζήτημα. Η εταιρεία υποστηρίζει ότι ποτέ δεν σκόπευε να κυκλοφορήσει ένα βιβλίο με το οποίο οι ίδιες οι συγγραφείς δεν θα αισθάνονταν άνετα. Τελικά συμφώνησε να αποδεσμεύσει το έργο, επιτρέποντας μάλιστα στις δύο γυναίκες να κρατήσουν την προκαταβολή που είχαν λάβει.
Η υπόθεση επηρεάζει και το μέλλον της σειράς Race to the Truth. Η Σάιρα Ράο, που τη δημιούργησε μαζί με τη Ρετζίνα Τζάκσον, δήλωσε ότι δεν σκοπεύει να συνεργαστεί ξανά με την Random House για επόμενους τόμους, καθώς θεωρεί ότι η αντιμετώπιση του παλαιστινιακού βιβλίου διέφερε σημαντικά από εκείνη των προηγούμενων εκδόσεων. Ο εκδοτικός οίκος, πάντως, ανακοίνωσε ότι εξακολουθεί να σχεδιάζει βιβλία για την Παλαιστίνη και ότι ένας ακόμη τόμος της σειράς έχει προγραμματιστεί για το 2028.
Το βιβλίο της Χαντίντ και της Ματάρι δεν εγκαταλείπεται. Θα εκδοθεί το 2027 από τον ανεξάρτητο αμερικανικό οίκο Interlink Books, ο οποίος ανήκει σε Παλαιστίνιους. Η απόφαση να μεταφερθεί σε έναν μικρότερο εκδότη κλείνει μια συνεργασία που ξεκίνησε με στόχο να αποκτήσει η παλαιστινιακή ιστορία θέση σε μια μεγάλη σειρά παιδικών βιβλίων, αφήνοντας ανοιχτή τη διαφωνία για το πού τελειώνει η επιμέλεια και πού αρχίζει η παρέμβαση στην οπτική των δημιουργών.
Με στοιχεία από The Guardian
