Η Ευρώπη στρέφεται όλο και περισσότερο στην ισραηλινή αμυντική βιομηχανία για κρίσιμα συστήματα ασφαλείας, από την αεράμυνα και τους αισθητήρες μέχρι την επιτήρηση, τις στρατιωτικές επικοινωνίες και τον ηλεκτρονικό πόλεμο.
Η τάση ενισχύεται καθώς οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις επιταχύνουν τον επανεξοπλισμό τους. Για μεγάλα οπλικά συστήματα, όπως μαχητικά αεροσκάφη και άρματα μάχης, οι ΗΠΑ παραμένουν βασικός προμηθευτής. Σε αρκετές όμως από τις τεχνολογίες που βρίσκονται πλέον στο επίκεντρο της σύγχρονης άμυνας, οι ισραηλινές εταιρείες έχουν αποκτήσει ισχυρή παρουσία.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η Ελλάδα, η οποία υπέγραψε συμφωνία ύψους 3 δισ. ευρώ για την «Ασπίδα του Αχιλλέα», ένα σύνολο ισραηλινών συστημάτων για την αντιμετώπιση πυραύλων, αεροσκαφών και drones. Πρόκειται για μία από τις μεγαλύτερες αμυντικές εξαγωγικές συμφωνίες στην ιστορία των δύο χωρών.
Η συνεργασία αυτή επεκτείνεται πολύ πέρα από την Ελλάδα. Καταχωρίσεις στη βάση δεδομένων δημοσίων συμβάσεων της ΕΕ δείχνουν ότι ισραηλινές εταιρείες έχουν εξελιχθεί σε σημαντικούς προμηθευτές ευρωπαϊκών κρατών σε τομείς όπως οι στρατιωτικές επικοινωνίες, η επιτήρηση και ο ηλεκτρονικός πόλεμος.
Η αυξανόμενη εξάρτηση από ισραηλινή τεχνολογία έρχεται σε μια περίοδο έντονης πολιτικής αντιπαράθεσης με το Ισραήλ για τους πολέμους στη Γάζα και τον Λίβανο. Οι εντάσεις με τους ευρωπαϊκούς θεσμούς, ωστόσο, δεν έχουν ανακόψει τις διμερείς αμυντικές συμφωνίες με κράτη-μέλη.
Έτσι, η Ευρώπη βρίσκεται μπροστά σε μια δύσκολη ισορροπία. Από τη μία επιδιώκει μεγαλύτερη στρατηγική αυτονομία και ασκεί πολιτική πίεση στο Ισραήλ. Από την άλλη, σε κρίσιμους τομείς της άμυνάς της βασίζεται όλο και περισσότερο στην ισραηλινή τεχνολογία.
Γιατί οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις στρέφονται στο Ισραήλ
Η ισραηλινή αμυντική βιομηχανία έχει αποκτήσει πλεονέκτημα σε τομείς όπου η Ευρώπη εμφανίζει ελλείψεις, ιδιαίτερα στην κυβερνοασφάλεια, την αεράμυνα, τους αισθητήρες και τα συστήματα επιτήρησης.
Ένας από τους λόγους είναι η στενή σύνδεση ανάμεσα στις ένοπλες δυνάμεις, την έρευνα και τις εταιρείες τεχνολογίας. Νέοι μηχανικοί και προγραμματιστές υπηρετούν σε μονάδες πληροφοριών και κυβερνοάμυνας του ισραηλινού στρατού και αποκτούν εμπειρία σε πραγματικές επιχειρησιακές συνθήκες. Μετά τη θητεία τους, πολλοί περνούν σε αμυντικές εταιρείες ή ιδρύουν νεοφυείς επιχειρήσεις στον χώρο της ασφάλειας.
Οι τρεις μεγαλύτερες εταιρείες του κλάδου, η Israel Aerospace Industries, η Rafael Advanced Defense Systems και η Elbit Systems, διατηρούν στενούς δεσμούς με το ισραηλινό αμυντικό σύστημα. Η IAI και η Rafael είναι κρατικές, ενώ η Elbit συνεργάζεται στενά με τις ένοπλες δυνάμεις.
Το ίδιο οικοσύστημα έχει συμβάλει στην ανάπτυξη ενός ισχυρού τομέα κυβερνοασφάλειας. Σύμφωνα με την ισραηλινή Αρχή Καινοτομίας, σχεδόν το ένα τέταρτο των παγκόσμιων επενδύσεων στον κυβερνοχώρο κατευθύνεται σε ισραηλινές εταιρείες.
Αυτή η τεχνολογική βάση έχει βοηθήσει τις ισραηλινές εταιρείες να κερδίσουν έδαφος και στις ευρωπαϊκές αμυντικές προμήθειες.
Απευθείας αναθέσεις και τεχνολογική εξάρτηση
Σε αρκετές περιπτώσεις, οι συμβάσεις με ισραηλινές εταιρείες έχουν δοθεί χωρίς ανοικτό διαγωνισμό. Στην κατηγορία αυτή εντάσσεται και η συμφωνία των 3 δισ. ευρώ για την «Ασπίδα του Αχιλλέα».
Οι ευρωπαϊκοί κανόνες προβλέπουν ως βασική αρχή τον ανταγωνισμό στις δημόσιες προμήθειες, ακόμη και στον τομέα της άμυνας. Απευθείας ανάθεση μπορεί να γίνει σε ειδικές περιπτώσεις, όπως όταν υπάρχει τεχνική αποκλειστικότητα ή συγκεκριμένος λόγος εθνικής ασφάλειας.
Το ζήτημα δεν αφορά μόνο τη διαδικασία ανάθεσης. Η αγορά ενός ιδιαίτερα εξειδικευμένου συστήματος μπορεί να δεσμεύσει ένα κράτος με τον αρχικό κατασκευαστή και για τη μελλοντική συντήρηση, τις αναβαθμίσεις ή την επέκτασή του.
Το 2025, η ολλανδική κυβέρνηση ανέθεσε απευθείας στην Elbit Systems σύμβαση 25 εκατ. ευρώ για συστήματα διαχείρισης πεδίου μάχης. Η επιλογή δικαιολογήθηκε με το επιχείρημα ότι απαιτούνταν πρόσθετες υπηρεσίες από την εταιρεία που είχε ήδη αναλάβει το αρχικό έργο.
Στην Ισπανία, το υπουργείο Άμυνας έδωσε το 2024 στη Rafael σύμβαση 1,17 εκατ. ευρώ χωρίς ανοικτό διαγωνισμό, δηλώνοντας ότι ήταν ο μόνος προμηθευτής που μπορούσε να διαθέσει τον απαιτούμενο εξοπλισμό. Στη Δανία, η Elbit Systems Deutschland εξασφάλισε το 2025 απευθείας σύμβαση 6,5 εκατ. ευρώ για εξοπλισμό επεξεργασίας και ανάλυσης ηλεκτρονικών σημάτων.
Το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο έχει επισημάνει τον κίνδυνο τεχνολογικού «κλειδώματος» σε περιπτώσεις όπου ένα εξειδικευμένο σύστημα μπορεί να συντηρηθεί ή να αναβαθμιστεί ουσιαστικά μόνο από τον αρχικό προμηθευτή.
Αυτό ακριβώς το ενδεχόμενο προκαλεί προβληματισμό σε μια περίοδο που η ΕΕ δηλώνει ότι θέλει να ενισχύσει τη δική της αμυντική βιομηχανία και να μειώσει την εξάρτησή της από τρίτες χώρες.
Η πολιτική σύγκρουση
Οι αμυντικές συμφωνίες συνεχίζονται ενώ οι σχέσεις του Ισραήλ με αρκετές ευρωπαϊκές κυβερνήσεις έχουν επιδεινωθεί λόγω του πολέμου στη Γάζα.
Η Γαλλία έχει επανειλημμένα περιορίσει τη συμμετοχή ισραηλινών κρατικών φορέων σε μεγάλες εκθέσεις οπλικών συστημάτων. Στη Φινλανδία, η κυβέρνηση δέχθηκε επικρίσεις τον Μάιο επειδή συνδιοργάνωσε σεμινάριο αμυντικής τεχνολογίας με το ισραηλινό υπουργείο Άμυνας.
Η Φινλανδή ευρωβουλευτής Λι Άντερσον είναι μεταξύ εκείνων που υποστηρίζουν ότι η Ευρώπη δεν μπορεί να επιδιώκει μεγαλύτερη στρατηγική αυτονομία και ταυτόχρονα να αντικαθιστά μία εξάρτηση από ξένους προμηθευτές με μια άλλη.
Έχει επίσης επικρίνει τον τρόπο με τον οποίο ορισμένες ισραηλινές εταιρείες προβάλλουν τα προϊόντα τους ως δοκιμασμένα σε πραγματικές επιχειρησιακές συνθήκες, όταν μέρος αυτής της εμπειρίας έχει αποκτηθεί σε επιχειρήσεις κατά Παλαιστινίων.
Η ισραηλινή κυβέρνηση απορρίπτει τις κατηγορίες ότι παραβιάζει το διεθνές δίκαιο. Ο υπουργός Εξωτερικών Γκιντεόν Σάαρ είχε αντιδράσει έντονα το 2025 στις προτάσεις της Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν για κυρώσεις και μερική αναστολή των εμπορικών σχέσεων ΕΕ και Ισραήλ, χαρακτηρίζοντας τις κατηγορίες σε βάρος της χώρας του αβάσιμες.
Παράλληλα, ορισμένοι Ευρωπαίοι πολιτικοί προειδοποιούν ότι η αυξανόμενη αμυντική εξάρτηση μπορεί να έχει και διπλωματικό κόστος. Η Γερμανίδα ευρωβουλευτής των Πρασίνων Χάνα Νόιμαν υποστηρίζει ότι όσο περισσότερο οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις βασίζονται στο Ισραήλ για κρίσιμα συστήματα, τόσο δυσκολότερο γίνεται να ασκήσουν πίεση στην ισραηλινή κυβέρνηση.
Οι συμφωνίες συνεχίζονται
Οι πολιτικές εντάσεις μέχρι στιγμής δεν έχουν σταματήσει τις νέες συνεργασίες.
Τον Ιανουάριο, Γερμανία και Ισραήλ υπέγραψαν μνημόνιο για την ανάπτυξη συστήματος κυβερνοάμυνας με ισραηλινή τεχνολογία σε γερμανικό έδαφος. Έναν μήνα αργότερα, Ελλάδα, Ισραήλ και Κύπρος εγκαινίασαν στη Λευκωσία κοινό κέντρο κυβερνοασφάλειας για τη ναυτιλία.
Η Ισπανία προσφέρει ίσως το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτής της διπλής στάσης. Η κυβέρνηση του Πέδρο Σάντσεθ ακύρωσε αμυντικές συμβάσεις με το Ισραήλ συνολικής αξίας 1 δισ. ευρώ στο πλαίσιο του «πλήρους εμπάργκο όπλων» που ανακοίνωσε για τον πόλεμο στη Γάζα. Την ίδια περίοδο, η περιφερειακή διοίκηση της Μαδρίτης ζήτησε τη βοήθεια της ισραηλινής Εθνικής Διεύθυνσης Κυβερνοασφάλειας για την προστασία κρίσιμων υποδομών.
Στην Ιταλία, η προτίμηση προς την ισραηλινή τεχνολογία έχει περάσει και στους κανόνες των δημόσιων προμηθειών. Από το 2024, η εθνική υπηρεσία κυβερνοασφάλειας αντιμετωπίζει το ισραηλινό λογισμικό ισότιμα με προϊόντα από χώρες της ΕΕ και του ΝΑΤΟ σε σχετικούς διαγωνισμούς.
Για κράτη που βρίσκονται κοντά στη Ρωσία, το επιχείρημα υπέρ αυτών των αγορών είναι κυρίως επιχειρησιακό. Ο επικεφαλής της φινλανδικής υπηρεσίας ασφαλείας και πληροφοριών, Γιούχα Μαρτέλιους, έχει δηλώσει ότι μια χώρα με τους πόρους της Φινλανδίας δεν μπορεί να αγοράζει μεγάλες ποσότητες εξοπλισμού και γι’ αυτό δίνει προτεραιότητα στην ποιότητα, ανεξαρτήτως προέλευσης.
Ανάλογη είναι η θέση όσων υποστηρίζουν ότι η ευρωπαϊκή αμυντική βιομηχανία δεν μπορεί ακόμη να καλύψει όλες τις ανάγκες της ηπείρου. Ο Γερμανός ευρωβουλευτής Νίκλας Χερμπστ σημειώνει ότι το Ισραήλ διαθέτει τεχνολογίες που λείπουν από την Ευρώπη, ιδιαίτερα στην κυβερνοασφάλεια, την αεράμυνα και τα εξειδικευμένα συστήματα αισθητήρων.
Η ελληνική επιλογή
Η Ελλάδα επέλεξε να προχωρήσει στη συμφωνία για την «Ασπίδα του Αχιλλέα», επιχειρώντας παράλληλα να μειώσει τον κίνδυνο μακροχρόνιας εξάρτησης από τον ισραηλινό προμηθευτή.
Η ελληνική πλευρά επέμεινε να αποκτήσει πρόσβαση στον πηγαίο κώδικα των συστημάτων, ώστε να μπορεί να προχωρά σε συντήρηση και αναβαθμίσεις χωρίς να εξαρτάται αποκλειστικά από τον κατασκευαστή.
Η επιλογή αυτή συνδέεται με μια ευρύτερη θέση που έχει διατυπώσει ο υπουργός Εθνικής Άμυνας Νίκος Δένδιας. Τον Ιούλιο είχε τονίσει ότι η Ελλάδα δεν μπορεί να γίνει «όμηρος» οποιασδήποτε ξένης χώρας, ακόμη και αν πρόκειται για στενό φίλο ή σύμμαχο.
Η περίπτωση της «Ασπίδας του Αχιλλέα» συμπυκνώνει έτσι το δίλημμα που αντιμετωπίζουν ολοένα περισσότερες ευρωπαϊκές κυβερνήσεις. Χρειάζονται άμεσα προηγμένα αμυντικά συστήματα, αλλά ταυτόχρονα προσπαθούν να διατηρήσουν τον έλεγχο των τεχνολογιών από τις οποίες θα εξαρτάται η ασφάλειά τους.
Με πληροφορίες από Politico
