Η Αθήνα θα φιλοξενήσει το 2027 το επόμενο ετήσιο συνέδριο της Alliance Lumière, της νέας διεθνούς συμμαχίας δημόσιων φορέων για τον κινηματογράφο και τα οπτικοακουστικά μέσα. Η Ελλάδα συμμετέχει από την ίδρυσή της μέσω του ΕΚΚΟΜΕΔ και το αθηναϊκό ραντεβού θα είναι το επόμενο συνέδριο της συμμαχίας μετά την πρώτη μεγάλη συνάντηση που πραγματοποιήθηκε αυτή την εβδομάδα στη Γαλλία.
Και το τραπέζι που έρχεται στην Αθήνα δεν είναι μικρό. Στο πρώτο Lumière Summit, στο Σαιν-Πολ-ντε-Βανς, συγκεντρώθηκαν περισσότεροι από 200 άνθρωποι από περίπου 60 χώρες: επικεφαλής των Netflix, Disney, HBO, Sony και NBCUniversal, άνθρωποι από τα φεστιβάλ των Καννών, του Βερολίνου και του Τορόντο, μεγάλες κινηματογραφικές αλυσίδες και εθνικοί φορείς χρηματοδότησης. Ο Τζορτζ Κλούνεϊ πέρασε επίσης από τη σύνοδο, ενώ ένας από τους συμμετέχοντες περιέγραφε ότι μέσα στην ίδια μέρα βρέθηκε να συζητά τόσο με τον συνδιευθύνοντα σύμβουλο του Netflix, Τεντ Σαράντος, όσο και με τον Εμανουέλ Μακρόν.
Η Alliance Lumière γεννήθηκε μέσα σε αυτή τη συνάντηση και έχει ήδη 54 μέλη. Πρόκειται για ένα νέο παγκόσμιο δίκτυο των δημόσιων οργανισμών που χαράσσουν πολιτική για τον κινηματογράφο και τα οπτικοακουστικά μέσα. Τα μέλη του θα ανταλλάσσουν πληροφορίες, θα αναπτύσσουν κοινές πρωτοβουλίες και θα προσπαθούν να συντονίζουν τις θέσεις τους απέναντι σε ζητήματα που μέχρι πριν από λίγα χρόνια αντιμετωπίζονταν κυρίως σε εθνικό επίπεδο.
Τώρα, όμως, η τεχνητή νοημοσύνη, το streaming, τα social media και η οικονομία των creators αλλάζουν ταυτόχρονα την παραγωγή, τη διανομή και τη σχέση του κοινού με την εικόνα. Το Lumière Summit οργανώθηκε ακριβώς πάνω σε αυτή την αίσθηση ότι ο κινηματογράφος δεν βρίσκεται μπροστά σε μία ακόμη τεχνολογική αλλαγή αλλά σε μια συνολικότερη αναδιάταξη του τοπίου.
Στο ίδιο μέρος βρέθηκαν έτσι εταιρείες που συνήθως ανταγωνίζονται μεταξύ τους, δημόσιοι οργανισμοί που χρηματοδοτούν εθνικές κινηματογραφίες, αίθουσες, φεστιβάλ και πλατφόρμες που έχουν αλλάξει ριζικά τον τρόπο με τον οποίο βλέπουμε ταινίες. Το ίδιο το Screen Daily περιέγραφε τη συγκέντρωση ως σχεδόν πρωτοφανή: από το Netflix και τα μεγάλα αμερικανικά στούντιο μέχρι την ιαπωνική Toho, τη νοτιοκορεατική CJ ENM, τη γαλλική Canal+ και τη μεξικανική Cinépolis.
Η σύνοδος κατέληξε στη Διακήρυξη Lumière, με 15 αρχές για το μέλλον του κινηματογράφου και της κινούμενης εικόνας, αλλά και σε χωριστά κείμενα για την τεχνητή νοημοσύνη, την εκπαίδευση στην εικόνα, την ισότητα των φύλων, το περιβάλλον και την ασφάλεια στα γυρίσματα.
Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα σημεία αφορά την ίδια την προσοχή του θεατή. Η διακήρυξη υποστηρίζει ότι το κοινό δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται απλώς ως ένας ακόμη πόρος που πρέπει να «αιχμαλωτιστεί» από τις ψηφιακές πλατφόρμες. Η θέση αυτή αποκτά ιδιαίτερο βάρος σε μια εποχή ατελείωτου scrolling, εξατομικευμένων feeds και αλγοριθμικών προτάσεων, όπου η ταινία δεν ανταγωνίζεται πια μόνο άλλες ταινίες αλλά σχεδόν κάθε διαθέσιμη εικόνα στην οθόνη.
Η AI ήταν αναπόφευκτα από τα κεντρικά θέματα. Η διακήρυξη υπερασπίζεται την ανθρώπινη δημιουργία και τα πνευματικά δικαιώματα, χωρίς να απορρίπτει συνολικά τη νέα τεχνολογία. Ανοίγει όμως και ένα νεότερο ερώτημα: τι θα συμβεί όταν αυτοματοποιημένοι πράκτορες τεχνητής νοημοσύνης αρχίσουν να παρεμβάλλονται ανάμεσα στο κοινό και στα έργα, επιλέγοντας και αναζητώντας ταινίες για λογαριασμό του θεατή. Σε έναν τέτοιο κόσμο, το πρόβλημα δεν θα είναι μόνο ποιος φτιάχνει τις εικόνες αλλά και ποιος αποφασίζει ποιες από αυτές θα φτάνουν τελικά μπροστά μας.
Από το Summit προέκυψαν και πιο χειροπιαστές κινήσεις. Η Γαλλία και η Νότια Κορέα ανακοίνωσαν σχέδιο κοινών επενδύσεων ύψους 1 δισ. ευρώ στον κινηματογράφο και στα οπτικοακουστικά μέσα. Παράλληλα δημιουργήθηκε η International Resilience Initiative for Independent Screens, ένα διεθνές πρόγραμμα στήριξης ανεξάρτητων κινηματογράφων, διανομέων και δικτύων, που ξεκινά με χρηματοδότηση 1 εκατ. ευρώ και φιλοδοξεί να συγκεντρώσει 30 εκατ. ευρώ. Στη διεθνή ομάδα που το υποστηρίζει συμμετέχουν, μεταξύ άλλων, η Τζέιν Κάμπιον, η Σοφία Κόπολα, η Ιζαμπέλ Ιπέρ, ο Τζιμ Τζάρμους, η Τίλντα Σουίντον, ο Ντενί Βιλνέβ και ο Βιμ Βέντερς.
Ανακοινώθηκε ακόμη το Audiovisual Next Gen, ένα πρόγραμμα 18μηνης καθοδήγησης για 20 επαγγελματίες κάτω των 35 ετών, σε συνεργασία με το Netflix, το RTL Group και τη Mediawan. Η πρώτη ομάδα, που θα ανακοινωθεί τον Ιανουάριο του 2027, θα αποτελείται αποκλειστικά από γυναίκες.
Όμως η πρώτη σύνοδος δεν κύλησε σαν μια τέλεια επίδειξη διεθνούς συνεννόησης. Το Ίδρυμα Μαγκ αποδείχθηκε μικρό για τον αριθμό των καλεσμένων, η κεντρική αίθουσα γέμισε ασφυκτικά και αρκετοί αναγκάστηκαν να παρακολουθούν από άλλο χώρο μέσω οθόνης που παρουσίαζε τεχνικά προβλήματα. Τα πάνελ ήταν γεμάτα ισχυρά ονόματα, αλλά συχνά είχαν λιγοστό κοινό, καθώς πολλοί από τους συμμετέχοντες προτιμούσαν τις ιδιωτικές συναντήσεις στους διαδρόμους, στο γεύμα ή στον κήπο.
Υπήρχε και σκεπτικισμός για το κατά πόσο οι μεγάλες διακηρύξεις μπορούν να μετατραπούν σε πραγματική πολιτική. Οι κοινές δεσμεύσεις ήταν αναγκαστικά αρκετά γενικές ώστε να μπορούν να τις αποδεχτούν εταιρείες, κυβερνήσεις και δημόσιοι φορείς με πολύ διαφορετικά συμφέροντα. Κάποιος από τους παρευρισκομένους αναρωτήθηκε αν σε δέκα χρόνια θα θυμάται κανείς τη Διακήρυξη Lumière.
Άλλοι, πάντως, θεωρούσαν σημαντικό ακόμη και το γεγονός ότι μια βιομηχανία που εδώ και χρόνια αισθάνεται να βρίσκεται σε άμυνα απέναντι στις πλατφόρμες, στην πτώση της παραδοσιακής θέασης και τώρα στην AI κατάφερε να συγκεντρώσει στο ίδιο μέρος τόσο διαφορετικούς παίκτες.
Αυτό ακριβώς το πείραμα αποκτά τώρα ελληνικό επόμενο κεφάλαιο. Τα μέλη της Alliance Lumière θα συναντώνται κάθε χρόνο στις Κάννες και θα πραγματοποιούν παράλληλα ένα ετήσιο συνέδριο σε διαφορετική χώρα. Το επόμενο θα γίνει στην Αθήνα.
Μέχρι το 2027 θα έχει αρχίσει ίσως να φαίνεται αν η νέα συμμαχία μπορεί πράγματι να γίνει κάτι περισσότερο από μια σειρά διακηρύξεων. Προς το παρόν, πάντως, η Αθήνα παίρνει το επόμενο μεγάλο ραντεβού ενός καινούργιου διεθνούς τραπεζιού, την ώρα που το σινεμά προσπαθεί να αποφασίσει όχι μόνο πώς θα επιβιώσει από τις αλλαγές που έρχονται αλλά και ποιος θα γράψει τους κανόνες τους.
Με στοιχεία από Υπουργείο Πολιτισμού, Screen Daily, Lumière Summit
