Σε μια μεσαιωνική εκκλησία στο Χάλμπερστατ της Γερμανίας, ένα μικρό όργανο παίζει την πιο αργή συναυλία του κόσμου. Δεν πρόκειται για μεταφορά. Το έργο ORGAN2/ASLSP του Τζον Κέιτζ εκτελείται σχεδόν εδώ και 25 χρόνια και, αν όλα συνεχίσουν σύμφωνα με το σχέδιο, θα τελειώσει στις 4 Σεπτεμβρίου 2640!
Σήμερα, η συναυλία αλλάζει συγχορδία. Η αλλαγή είναι σπάνια: μόλις η 17η από την έναρξη της εκτέλεσης. Με την προσθήκη ενός νέου αυλού A4, ο ήχος περνά από επτά σε οκτώ νότες. Με αυτή την αλλαγή θα έχει ολοκληρωθεί περίπου το 4% ενός μουσικού εγχειρήματος που έχει προγραμματιστεί να διαρκέσει συνολικά 639 χρόνια.
Το John Cage Organ Project Halberstadt ξεκίνησε το 2000, όμως η ίδια η εκτέλεση άρχισε στις 5 Σεπτεμβρίου 2001, την ημέρα που ο Κέιτζ θα γινόταν 89 ετών. Για περίπου ενάμιση χρόνο δεν ακουγόταν τίποτα. Το έργο ξεκίνησε με μια σιωπή που κράτησε μέχρι τις 5 Φεβρουαρίου 2003, όταν οι πρώτοι ήχοι ακούστηκαν μέσα στην εκκλησία Μπούρχαρντι.
Ο τίτλος ASLSP σημαίνει As Slow as Possible, δηλαδή «όσο πιο αργά γίνεται». Ο Κέιτζ, ένας από τους πιο επιδραστικούς Αμερικανούς συνθέτες της πρωτοπορίας, είχε δώσει για το έργο μια σχεδόν αφοπλιστική οδηγία: να παιχτεί όσο πιο αργά και όσο πιο απαλά γίνεται. Στο Χάλμπερστατ, αυτή η οδηγία πήρε την πιο ακραία μορφή της.
Ένας ηλεκτρικός φυσητήρας στέλνει αέρα στους αυλούς του οργάνου, ώστε ο ήχος να συνεχίζεται αδιάκοπα. Οι αλλαγές γίνονται χειροκίνητα. Κάποιες φορές προστίθενται νέοι ήχοι, κάποιες άλλοι σταματούν. Η μικρότερη χρονική μονάδα της συγκεκριμένης εκτέλεσης είναι ένας μήνας, ενώ άλλες ενότητες, όπως και οι σιωπές, μπορούν να διαρκέσουν χρόνια.
Η σημερινή αλλαγή έχει σχεδόν τελετουργικό χαρακτήρα. Ο οργανοποιός Γιοχάνες Χίφκεν έχει κατασκευάσει αυλούς που, όπως λέει, μπορούν να αντέξουν τουλάχιστον άλλα 500 χρόνια. Η επιμελήτρια Ανέλι Μπόργκμαν, πρόεδρος του διοικητικού συμβουλίου του John Cage Organ Project Halberstadt, συνδέει τη διάρκεια των 639 ετών με την ιστορία της πόλης: το Χάλμπερστατ είχε ένα ιστορικό όργανο που χρονολογείται από το 1361, δηλαδή 639 χρόνια πριν από την έναρξη του πρότζεκτ το 2000.
Αυτό που συμβαίνει στην εκκλησία Μπούρχαρντι δεν είναι απλώς μια ακραία εκτέλεση ενός έργου σύγχρονης μουσικής. Είναι ένα πείραμα πάνω στον χρόνο, στην κληρονομιά, στην υπομονή και στη δυνατότητα ενός πολιτιστικού έργου να ξεπερνά τη διάρκεια μιας ανθρώπινης ζωής. Κανείς από όσους ακούνε σήμερα τη νέα συγχορδία δεν θα είναι εκεί όταν το έργο τελειώσει. Η συναυλία απευθύνεται αναγκαστικά και σε ανθρώπους που δεν έχουν γεννηθεί ακόμη.
Ο Τζέφρι Λέπεντορφ, εκτελεστικός διευθυντής του John Cage Trust στη Νέα Υόρκη, περιέγραψε την εμπειρία του ήχου ως κάτι που γίνεται αισθητό σε όλο το σώμα. Ο ήχος δεν γεμίζει απλώς τον χώρο, αλλά αλλάζει ανάλογα με το σημείο όπου στέκεται ο ακροατής. Σύμφωνα με τον ίδιο, είναι σαν το όργανο να παίζει την εκκλησία και όχι το αντίστροφο.
Η φράση αυτή εξηγεί και γιατί το έργο έχει αποκτήσει τόσο ιδιαίτερη θέση ανάμεσα στη μουσική, τη σύγχρονη τέχνη και τη φιλοσοφία. Η εκκλησία Μπούρχαρντι, που κάποτε ήταν σε μεγάλο βαθμό ερειπωμένη, μεταμορφώθηκε χάρη στο πρότζεκτ. Συγκεντρώθηκαν χρήματα για νέα στέγη και επισκευές, ώστε ο χώρος να μπορέσει να φιλοξενήσει ένα έργο που δεν μετριέται με συναυλιακό χρόνο, αλλά με γενιές.
Η επόμενη αλλαγή συγχορδίας έχει προγραμματιστεί για τις 5 Οκτωβρίου 2027, όταν ο συνολικός ήχος θα μειωθεί με την αφαίρεση του αυλού E4. Μέχρι τότε, η σημερινή οκτάφωνη συγχορδία θα παραμείνει εκεί, μέσα στην εκκλησία, ως ένας ήχος που δεν βιάζεται να τελειώσει.
Για την τελική εκδήλωση της 4ης Σεπτεμβρίου 2640 πωλούνται ήδη εισιτήρια για το φινάλε. Είναι κληρονομήσιμα, κοστίζουν 2.640 ευρώ και προορίζονται περισσότερο για απογόνους παρά για τους σημερινούς αγοραστές τους. Είναι ίσως το πιο παράξενο εισιτήριο συναυλίας στον κόσμο: ένα εισιτήριο για μια μουσική εμπειρία που κανείς ζωντανός σήμερα δεν μπορεί να περιμένει ότι θα ζήσει.
Με στοιχεία από Associated Press
