Για να περάσει μια μικρή σημαία του ουράνιου τόξου στο Κογκρέσο της Κολομβίας, η Ελίζαμπεθ Καστίγιο αναγκαζόταν κάποτε να την κρύβει πίσω από μια σερβιέτα, στην τσέπη του παντελονιού της. Οι αστυνομικοί αφαιρούσαν τα σύμβολα που μετέφεραν οι ακτιβιστές και εκείνη είχε βρει τον τρόπο να προστατεύει τη σημαία της. Χρόνια αργότερα, την πρόσφερε στο Εθνικό Μουσείο της χώρας ως ιστορικό τεκμήριο του αγώνα για τα ΛΟΑΤΚΙ+ δικαιώματα. Αυτή την εβδομάδα, η σημαία απομακρύνθηκε από την έκθεση.
Δεν ήταν η μόνη. Τουλάχιστον 30 αντικείμενα, φωτογραφίες, αφίσες και έργα τέχνης αφαιρέθηκαν στις 15 Οκτωβρίου από τις μόνιμες εκθέσεις του Εθνικού Μουσείου της Κολομβίας, στην Μπογκοτά, με εντολή του υπουργείου Πολιτισμού. Νεότερη δημοσιογραφική έρευνα, βασισμένη στους καταλόγους και τις περιγραφές των εκθεμάτων, έχει εντοπίσει τουλάχιστον 48 αντικείμενα που αποσύρθηκαν. Ανάμεσά τους βρίσκονται τεκμήρια της ιστορίας του ΛΟΑΤΚΙ+ και του φεμινιστικού κινήματος, έργα για την πολιτική βία, αφίσες δολοφονημένων πολιτικών προσώπων και αντικείμενα σχετικά με την ειρηνευτική συμφωνία του 2016.
Η υπουργός Πολιτισμού Πάολα Ολγκίν υπερασπίστηκε την απόφαση την Παρασκευή 16 Οκτωβρίου, δηλώνοντας ότι το Εθνικό Μουσείο δεν πρέπει να χρησιμοποιείται για «πολιτική κατήχηση» ή για τη διάδοση μεροληπτικών εκδοχών της ιστορίας. Υποστήριξε επίσης ότι οι κρατικοί πολιτιστικοί οργανισμοί οφείλουν να προστατεύουν τα θύματα της βίας και τους ανηλίκους από την πρόσβαση σε ευαίσθητο υλικό, χωρίς να εξηγήσει ποια από τα αντικείμενα που αφαιρέθηκαν συνιστούσαν τέτοιο κίνδυνο. Ανακοίνωσε ακόμη ότι επανεξετάζονται οι μουσειολογικές και επιμελητικές προσεγγίσεις των ιδρυμάτων που υπάγονται στο υπουργείο.
Η απόφαση εντάσσεται στη λεγόμενη «πολιτιστική αντεπανάσταση» που εξήγγειλε ο πρόεδρος της Κολομβίας, Άμπελάρδο δε λα Εσπριέγια. Κατά την επίσκεψή του στο υπουργείο Πολιτισμού, ανακοίνωσε ότι η κυβέρνησή του θα αντιταχθεί σε αυτό που αποκαλεί «wokism» και ζήτησε να απομακρυνθούν από δημόσιους χώρους αναφορές που, κατά την άποψή του, εξυμνούν την τρομοκρατία. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται τεκμήρια για τον Κάρλος Πισάρο, πρώην διοικητή της οργάνωσης M-19, ο οποίος εγκατέλειψε τον ένοπλο αγώνα και δολοφονήθηκε ενώ διεκδικούσε την προεδρία το 1990.
Στις αίθουσες «Hacer Sociedad» («Χτίζοντας την κοινωνία») και «Memoria y Nación» («Μνήμη και Έθνος»), οι επισκέπτες αντίκρισαν άδειους τοίχους, ίχνη από τις βάσεις των έργων και ετικέτες που περιέγραφαν αντικείμενα τα οποία δεν βρίσκονταν πλέον στη θέση τους. Από τη συλλογή για τη ΛΟΑΤΚΙ+ ιστορία αφαιρέθηκαν, μεταξύ άλλων, τεύχη του ιστορικού περιοδικού «Ventana Gay», φωτογραφίες από κινητοποιήσεις για τα δικαιώματα των ομοφυλόφιλων και ένα δελτίο ταυτότητας τρανς γυναίκας από το 2017. Απομακρύνθηκαν επίσης αφίσες για τα δικαιώματα των γυναικών, πολιτικά χαρακτικά και αντικείμενα που συνδέονται με τη διαδικασία ειρήνευσης μετά τον εμφύλιο πόλεμο.
Για την Ελίζαμπεθ Καστίγιο, η αφαίρεση της σημαίας έχει ιδιαίτερη σημασία. Την είχε αποκτήσει πριν από περισσότερα από 25 χρόνια, όταν μια φίλη της την έφερε από τη Νέα Υόρκη. Η σημαία τη συνόδευσε στις πρώτες διεκδικήσεις για τη νομική αναγνώριση των ομόφυλων ζευγαριών, στις κινητοποιήσεις έξω από το Συνταγματικό Δικαστήριο και στις 28 Απριλίου 2016, όταν αναγνωρίστηκε ο γάμος για τα ζευγάρια του ίδιου φύλου στην Κολομβία. Τη δώρισε στο μουσείο περίπου το 2018, όταν οι επιμελητές συγκέντρωναν αντικείμενα από κοινωνικές ομάδες που είχαν συμβάλει στις αλλαγές της κολομβιανής κοινωνίας.
Η ιστορία αυτών των αιθουσών περιπλέκει και την πολιτική αντιπαράθεση. Η ανανέωση των μόνιμων εκθέσεων ξεκίνησε επί προεδρίας Χουάν Μανουέλ Σάντος, ενώ η αίθουσα «Hacer Sociedad» εγκαινιάστηκε το 2019, επί της συντηρητικής κυβέρνησης του Ιβάν Ντούκε. Τα εκθέματα είχαν επιλεγεί μέσα από πολυετείς μουσειολογικές έρευνες και επιμελητικές διαδικασίες, με τη συμμετοχή ιστορικών, ειδικών και εκπροσώπων διαφορετικών κοινοτήτων.
Η Μαρσέλα Σάντσες, επικεφαλής της οργάνωσης Colombia Diversa, καταγγέλλει ότι η απομάκρυνση των αντικειμένων στερεί από τους επισκέπτες ένα μέρος της ιστορίας της χώρας. Η οργάνωση ήταν από τις πρώτες που δημοσιοποίησαν φωτογραφίες των άδειων τοίχων. Η ίδια η Καστίγιο έμαθε από τα μέσα ενημέρωσης ότι η σημαία της είχε αποσυρθεί και δήλωσε πως κανείς από το μουσείο ή το υπουργείο δεν είχε επικοινωνήσει μαζί της για να της εξηγήσει τι συνέβη.
Μέχρι στιγμής, το Εθνικό Μουσείο δεν έχει δημοσιοποιήσει πλήρη κατάλογο των αντικειμένων που αφαιρέθηκαν ούτε χρονοδιάγραμμα για την πιθανή επανέκθεσή τους. Η κυβέρνηση επιμένει ότι επιδιώκει την προστασία της ιστορίας από την πολιτική χειραγώγηση, ενώ οι οργανώσεις που αντιδρούν ζητούν να διατηρηθεί η παρουσία των κοινωνικών κινημάτων στη δημόσια ιστορική αφήγηση.
Η μικρή σημαία της Ελίζαμπεθ Καστίγιο είχε περάσει από τις διαδηλώσεις και τα αστυνομικά μπλόκα στο Κογκρέσο και τελικά στο Εθνικό Μουσείο. Το ερώτημα τώρα είναι πότε, και αν, θα επιστρέψει στη θέση της.
Με στοιχεία από Εl Pais
