Ορισμένοι ειδικοί στις διαπροσωπικές σχέσεις έχουν διαπιστώσει ότι όταν δημοσιεύουν στα social media περιεχόμενο που παρουσιάζει τον χρήστη ως το αδικημένο πρόσωπο της ιστορίας, η ανταπόκριση των ακόλουθών τους σε Instagram και TikTok είναι εξαιρετικά μεγάλη.
Τείνουμε να παρατηρούμε πιο έντονα πότε μας φέρονται άσχημα, πότε οι άλλοι μας ξεχνούν, αφού βέβαια εμείς είμαστε οι πρωταγωνιστές της ζωής μας.
Αυτή η διαπίστωση αντικατοπτρίζει μια ευρύτερη μετατόπιση στη σύγχρονη φιλία. Οι φιλικές μας σχέσεις τείνουν να αντιμετωπίζονται όλο και περισσότερο ως κάτι που συντηρούμε για όσο είναι βολικό ή για όσο μας αποφέρει κάποιο όφελος.
Με λίγα λόγια, η φιλία σήμερα έχει μια δόση εγωισμού. Όλοι θέλουν να έχουν καλούς φίλους, αλλά λιγότεροι ενδιαφέρονται για το πώς να είναι οι ίδιοι καλοί φίλοι.
Οι περισσότεροι υποστηρίζουν πως η φιλία είναι σημαντική, αλλά συχνά οι πράξεις τους τούς διαψεύδουν. Θέλουμε οι φίλοι μας να μας θυμούνται στα γενέθλιά μας και να έρχονται στα καλέσματά μας, αλλά μπορεί να μη διστάσουμε να ακυρώσουμε εμείς τα δικά τους σχέδια.
Επιθυμούμε τη σύνδεση, αλλά μόνο αν η συνάντηση γίνει τη σωστή στιγμή, στο σωστό μέρος και με τους σωστούς ανθρώπους. Διαφορετικά, το να μείνουμε σπίτι μοιάζει πολύ πιο ελκυστικό.
Εξάλλου, οι φιλικές σχέσεις εξακολουθούν από πολλούς να θεωρούνται δευτερεύουσες σε σχέση με τις ρομαντικές, απλώς ένα ευχάριστο συμπλήρωμα για να γεμίζουν τις ώρες όταν ο σύντροφός μας είναι απασχολημένος.
Η εγγενής εγωκεντρικότητα των social media, όπου εμείς είμαστε οι πρωταγωνιστές, καθώς και τα chatbots της τεχνητής νοημοσύνης που είναι πάντα διαθέσιμα και δεν κουράζονται ποτέ να ακούνε για τη ζωή μας μπορεί επίσης να αλλοιώνουν την αντίληψή μας για το τι σημαίνει φίλος.
Κάποιοι παρομοιάζουν τους φίλους με NPCs –δευτερεύοντες χαρακτήρες που γεμίζουν το φόντο ενός βιντεοπαιχνιδιού–, λες και οι φίλοι τους δεν έχουν δική τους εσωτερική ζωή ή σκοπό. Μπορεί πράγματι να είμαστε πρωταγωνιστές της δικής μας ζωής, όμως δεν είμαστε το κέντρο του κόσμου των φίλων μας.
Η έρευνα της συμπεριφορικής επιστήμης δείχνει πως ο εγωισμός είναι ο σημαντικότερος παράγοντας διάλυσης μιας φιλίας, πράγμα που σημαίνει ότι το να βγούμε από τον εαυτό μας και να προσπαθήσουμε να είμαστε καλοί φίλοι μπορεί να καθορίσει το αν μια φιλία θα διαρκέσει ή θα αποτύχει.
Ανιδιοτέλεια δεν σημαίνει να είμαστε αρεστοί σε όλους ή να αφήνουμε τους άλλους να μας πατούν· αφορά περισσότερο το να σκεφτόμαστε πώς μπορούμε κι εμείς να βελτιώσουμε τη ζωή των φίλων μας. Προϋποθέτει επίσης να αναρωτιόμαστε τι προσφέρουμε εμείς σε μια σχέση, αντί να σκεφτόμαστε μόνο τι μπορούν να μας προσφέρουν οι φίλοι μας.
Εσείς θα κάνατε παρέα με τον εαυτό σας;
Οι άνθρωποι συχνά σκέφτονται πώς οι φίλοι τους μπορούν να τους στηρίξουν, αλλά δεν αναρωτιούνται αν οι ίδιοι ανταποκρίνονται με τον ίδιο τρόπο. Σκεφτείτε όλα όσα αναζητάτε σε έναν φίλο: να σας ακούει, να σας στηρίζει, να μην ακυρώνει σχέδια, να προσφέρει ουσιαστική βοήθεια όταν χρειάζεται, μεταξύ άλλων. Θα έλεγε κάποιος και για σας ότι πραγματικά ανταποκρίνεστε σε όλα αυτά;
Σκεπτόμενοι έτσι, ίσως αρχίσετε να διακρίνετε σημεία όπου θα μπορούσατε να είστε λίγο πιο ανιδιοτελείς. Για παράδειγμα, μπορεί σε κάθε έξοδο με έναν συγκεκριμένο φίλο να βγαίνετε για φαγητό επειδή αυτό σας αρέσει, χωρίς ποτέ να έχετε ρωτήσει αν το θέλει κι εκείνος ή θεωρώντας δεδομένο πως είναι εντάξει επειδή δεν αντέδρασε ποτέ. Οι φιλίες σας δεν θα πρέπει να λειτουργούν αποκλειστικά με τους δικούς σας όρους.
Για να είστε καλός φίλος δεν αρκεί απλώς να νοιάζεστε για κάποιον. Σκεφτείτε συγκεκριμένα παραδείγματα για να διαπιστώσετε πόσο ανιδιοτελής είστε: ένας φίλος σάς πήρε πανικόβλητος τηλέφωνο γιατί το παιδί του είναι άρρωστο και εσείς τον βοηθήσατε να διαχειριστεί συναισθηματικά την κατάσταση. Πήγατε στη βραδιά ποίησης ενός φίλου στην άλλη άκρη της πόλης ύστερα από μια ιδιαίτερα εξαντλητική ημέρα. Το ζητούμενο είναι να σκεφτείτε στιγμές που σταθήκατε πραγματικά ως φίλοι, προσφέροντας χρόνο, φροντίδα ή κόπο για το καλό του άλλου.
Φυσικά, είναι ανθρώπινο να εστιάζετε στις δικές σας επιθυμίες και προτιμήσεις. Όμως όσοι φροντίζουν για την ευημερία των άλλων και είναι συντονισμένοι με το τι χρειάζονται οι γύρω τους έχουν συνήθως καλύτερες σχέσεις και είναι συνολικά πιο ευτυχισμένοι. Αυτό μπορεί να σημαίνει ότι θα οργανώσετε μια βραδιά στο σπίτι για έναν φίλο που έχασε τη δουλειά του και προσπαθεί να εξοικονομήσει χρήματα ή ότι σκέφτεστε να του φτιάξετε τη διάθεση με τρόπο που ξέρετε πως θα εκτιμήσει πραγματικά. Δηλαδή λαμβάνετε υπόψη το πλαίσιο και τους περιορισμούς της ζωής του ώστε να διαμορφώσετε μια συνάντηση που τον ωφελεί, ακόμη κι αν είναι ελαφρώς άβολη για εσάς.
Δεν μπορείτε όμως να είστε βέβαιοι για το τι συμβαίνει στη ζωή κάποιου αν δεν ρωτήσετε, και αυτό ισχύει ιδιαίτερα για καινούργιους φίλους που δεν γνωρίζετε καλά. Σκεφτείτε πότε ήταν η τελευταία φορά που ρωτήσατε πραγματικά τους φίλους σας πώς είναι ή επανήλθατε σε κάτι που σας είχαν εκμυστηρευτεί πριν από καιρό. Όταν συναντιέστε, ποιος μιλάει περισσότερο; Το ποιος μιλάει και ποιος ακούει θα πρέπει γενικά να είναι ισορροπημένο σε μια φιλία.
Η σχετική ισορροπία είναι το κλειδί. Οι άνθρωποι που είναι ανιδιοτελείς σε σημείο να παραμελούν τις δικές τους ανάγκες και δυσκολεύονται να ζητήσουν βοήθεια δεν νιώθουν τόσο ικανοποιημένοι από τη ζωή τους όσο εκείνοι που και προσφέρουν και λαμβάνουν στήριξη. Στις μακροχρόνιες σχέσεις θα υπάρχουν πάντα περίοδοι που κάποιος από τους δύο θα προσφέρει περισσότερα –ένας φίλος που περνά έναν χωρισμό θα χρειαστεί τη στήριξή σας και ιδανικά θα ανταποδώσει όταν χρειαστεί–, όμως συνολικά δεν θα πρέπει ο ένας να φροντίζει διαρκώς τον άλλο, συναισθηματικά και πρακτικά.
Η αμοιβαιότητα είναι σημαντική, αλλά στις υγιείς σχέσεις δεν κρατάμε λογαριασμό. Το πιο πιθανό, άλλωστε, είναι ότι κανείς μας δεν σκέφτεται ιδιαίτερα αυτή την ισορροπία, μέχρι τη στιγμή που ένας φίλος θα απουσιάσει όταν τον χρειαζόμαστε περισσότερο και θα συνειδητοποιήσουμε πόσο τον στηρίξαμε χωρίς ποτέ να λάβουμε αντίστοιχη βοήθεια. Παρότι μοιάζει αντιφατικό, αυτή η εκούσια άγνοια λειτουργεί προστατευτικά, γιατί από τη στιγμή που παραδεχόμαστε πως η φροντίδα και η στοργή μας είναι υπό όρους, η σχέση γίνεται συναλλακτική.
Όταν ο εγωισμός μπορεί να βελτιώσει τις φιλίες
Η φιλία είναι μια επένδυση – και, υπό μία έννοια, αυτό εμπεριέχει και λίγο εγωισμό. Αξίζει να βοηθάτε τους φίλους σας ακόμη κι όταν εκείνοι δεν γνωρίζουν ότι τους βοηθάτε, όπως αξίζει να φροντίζετε μια βελανιδιά της οποίας τη σκιά απολαμβάνετε.
Η φροντίδα σας για αυτό το δέντρο σας ωφελεί μέσω της ανάπτυξής του – και με τον ίδιο τρόπο, η φροντίδα σας για τους φίλους σας θα επιστρέψει σε εσάς.
Αυτός ο κύκλος στηρίζεται στην πίστη. Πιστεύουμε πως οι φίλοι μας θα συνεχίσουν να είναι εκεί για μας, ότι θα λαμβάνουν υπόψη και τις δικές μας προτιμήσεις και ότι θα δείχνουν ενδιαφέρον για τη ζωή μας όσο κι εμείς για τη δική τους.
Για να χτιστεί αυτό το επίπεδο εμπιστοσύνης απαιτείται χρόνος και συνεχής παρουσία, ακόμη κι όταν δεν υπάρχει άμεσο όφελος. Όταν μια σχέση βασίζεται στην αμοιβαία ανιδιοτέλεια, είναι πολύ απελευθερωτικό να μη χρειάζεται να υπολογίζουμε ποιανού σειρά είναι και ποιος έκανε περισσότερα από τον άλλον.
Γιατί, αντίθετα με ό,τι ίσως μας κάνουν να πιστεύουμε τα social media, η φιλία είναι δρόμος διπλής κατεύθυνσης και δεν περιστρέφεται γύρω από το προσωπικό μας συμφέρον.
