«Το Brexit έκανε περισσότερο κακό παρά καλό». Με αυτή τη διαπίστωση, ο Άντι Μπέρναμ δεσμεύτηκε να ξεκινήσει μια ευρεία επανεξέταση των σχέσεων του Ηνωμένου Βασιλείου με την Ευρωπαϊκή Ένωση, αφήνοντας ανοιχτό ακόμα και το ενδεχόμενο διεξαγωγής δημοψηφίσματος για την επανένταξη της χώρας στην ΕΕ.
Όπως δήλωσε ο ίδιος, σκοπεύει να παρουσιάσει τις διαθέσιμες επιλογές κοντά στα τέλη Νοεμβρίου, ή λίγο αργότερα, στο πλαίσιο της επόμενης Συνόδου Κορυφής ΕΕ-Ηνωμένου Βασιλείου.
Παρόλο που δεν μπήκε σε λεπτομέρειες, ο Μπέρναμ απέφυγε τεχνηέντως να αποκλείσει το ενδεχόμενο επιστροφής. Την ίδια στιγμή, οι «κόκκινες γραμμές» του Κιρ Στάρμερ, που απέκλειαν την επιστροφή στην ενιαία αγορά ή την τελωνειακή ένωση, ενδέχεται να τεθούν υπό αμφισβήτηση στο εσωτερικό των Εργατικών τις επόμενες εβδομάδες.
Τι δήλωσε ακριβώς ο Μπέρναμ για την ΕΕ;
«Το Brexit δεν μας έδωσε τον έλεγχο», τόνισε ο Μπέρναμ, εξηγώντας ότι η Βρετανία όχι μόνο δεν απέκτησε τον έλεγχο της μετατανάστευσης, αντίθετα με τις υποσχέσεις των υποστηρικτών του Brexit, αλλά έχασε και τον έλεγχο της οικονομίας της.
«Με αφορμή τη Σύνοδο Κορυφής, θα παρουσιάσω στους πολίτες και τη χώρα τις εναλλακτικές επιλογές που θεωρώ ότι υπάρχουν για τη μακροπρόθεσμη σχέση της Βρετανίας με τους Ευρωπαίους εταίρους μας», δήλωσε.
«Υπάρχουν διάφοροι δρόμοι. Θα προσπαθήσω να διαμορφώσω μια ευρύτερη συναίνεση γύρω από έναν από αυτούς, ώστε να υπάρξει ξεκάθαρη τοποθέτηση για το μέλλον μας και τη γηραιά ἤπειρο στην οποία ζούμε».
Γιατί είναι σημαντική αυτή η εξέλιξη;
Η απόφαση να ξεπεραστούν οι επιφυλάξεις του Στάρμερ για μια απλή «επανεκκίνηση» των σχέσεων συνιστά παρακινδυνευμένο βήμα, σύμφωνα με τον Guardian. Παράλληλα, δοκιμάζει την ικανότητα του Μπέρναμ να πείσει για μια στενότερη προσέγγιση με την ΕΕ, μια κοινωνία που φέρει ακόμη τα τραύματα του διχαστικού δημοψηφίσματος.
Το διακύβευμα είναι τεράστιο. Στα δέκα χρόνια που πέρασαν από το δημοψήφισμα για το Brexit, το Ηνωμένο Βασίλειο απομακρύνθηκε σταδιακά από τον φυσικό εμπορικό του εταίρο.
Οι βρετανικές εξαγωγές προς την ΕΕ υποχώρησαν, οι ταξιδιωτικοί περιορισμοί για τους κατόχους βρετανικών διαβατηρίων αυξήθηκαν, ενώ οι εργοδότες που στέλνουν προσωπικό στην Ευρώπη για ολιγοήμερες εργασίες αντιμετωπίζουν νέα γραφειοκρατικά προβλήματα
Την ίδια στιγμή, βρίσκεται σε εξέλιξη διπλωματικός αγώνας ώστε να μην αποκλειστεί περαιτέρω το Ηνωμένο Βασίλειο από το εμπόριο μέσω της επικείμενης νομοθεσίας Made in Europe, η οποία στοχεύει στην προστασία των ευρωπαϊκών εφοδιαστικών αλυσίδων από τα φτηνά κινεζικά προϊόντα. Η Ολλανδία, η Ιταλία και η Γερμανία στηρίζουν τη βρετανική πλευρά, σε αντίθεση με τη Γαλλία που κρατά σκληρή στάση.
Ποιες είναι οι εναλλακτικές επιλογές;
Το δύσκολο σενάριο: Επιστροφή στην ΕΕ
Η πλήρης επανένταξη προϋποθέτει διεξαγωγή νέου δημοψηφίσματος στο Ηνωμένο Βασίλειο και πολυετείς, επίπονες διαπραγματεύσεις. Επιπλέον, οι Βρυξέλλες θα απαιτούσαν γραπτές εγγυήσεις ότι η Βρετανία δεν θα αποχωρήσει εκ νέου στο μέλλον.
Η επιλογή αυτή θα σημάνει την επιστροφή στην ελεύθερη μετακίνηση πολιτών, κάτι που οι υποστηρικτές του Brexit θεωρούσαν ανεξέλεγκτη μετανάστευση, αλλά παράλληλα θα εξασφαλίσει πλήρως ελεύθερες εμπορικές συναλλαγές χωρίς τελωνειακούς διασυνοριακούς ελέγχους. Σύμφωνα με αναλύσεις του UKICE, μια τέτοια εξέλιξη θα μπορούσε να ενισχύσει το ΑΕΠ της χώρας κατά 3% έως 5%.
Το ελβετικό μοντέλο
Η Ελβετία δεν είναι μέλος της ΕΕ, αλλά υπέγραψε πέρυσι συμφωνία που της εξασφαλίζει ανεμπόδιστη πρόσβαση στην ενιαία αγορά, την ευρωπαϊκή αγορά ηλεκτρικής ενέργειας, τα διαστημικά προγράμματα, το πρόγραμμα Erasmus και το ερευνητικό πρόγραμμα Digital Europe, καθώς και συμμετοχή στο Ευρωπαϊκό Κέντρο Πρόληψης και Ελέγχου Νόσων (ECDC).
Ως αντάλλαγμα, η Ελβετία αποδέχτηκε την ελεύθερη μετακίνηση προσώπων και συνεισφέρει 375 εκατ. ευρώ ετησίως στα ταμεία οικονομικής συνοχής της ΕΕ.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση είχε προτείνει παλαιότερα μια παρόμοια συμφωνία στον Μπόρις Τζόνσον, αλλά εκείνος την είχε απορρίψει επειδή απαιτούσε εναρμόνιση με τους ευρωπαϊκούς κανόνες και ελεύθερη μετακίνηση πολιτών.
Ένταξη στον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο (ΕΟΧ)
Η συμμετοχή στον ΕΟΧ, μαζί με τη Νορβηγία και το Λιχτενστάιν, θα μπορούσε να προσθέσει 2% έως 3% στην οικονομική ανάπτυξη, αλλά προϋποθέτει την προσχώρηση στην ενιαία αγορά (γεγονός που παραβιάζει τις «κόκκινες γραμμές» του Στάρμερ) και την εκ νέου αποδοχή μεταναστευτικών ροών από την ΕΕ.
Η ενιαία αγορά συνεπάγεται τις τέσσερις θεμελιώδεις ελευθερίες: ελεύθερη διακίνηση εργαζομένων, κεφαλαίων, υπηρεσιών και αγαθών.
Καθεστώς συνδεδεμένου μέλους
Παρά τα δημοσιεύματα που ήθελαν τη σχετική πρόταση να διατυπώνεται για πρώτη φορά στην περίπτωση του Καναδά, η ιδέα της συνδεδεμένης ιδιότητας μέλους δεν είναι καινούργια.
Όταν υπάρχει πολιτική βούληση, η ΕΕ επιδεικνύει αντανακλαστικά· πριν από τρία χρόνια είχε αναφέρει την ιδέα του συνδεδεμένου μέλους για την Ουκρανία ως μια ταχύτερη διαδρομή έναντι της χρονοβόρας διαδικασίας ένταξης.
Αυτός ο δρόμος θα μπορούσε να εξασφαλίσει στο Ηνωμένο Βασίλειο μια στενότερη σχέση με την ΕΕ σε σύγκριση με τη σημερινή, αποφεύγοντας παράλληλα την παραβίαση των βασικών «κόκκινων γραμμών».
Τι κρύβεται πίσω από την πρωτοβουλία Μπέρναμ;
Οι Εργατικοί βλέπουν τη στάση τους απέναντι στην ΕΕ ως ειδοποιό διαφορά από το αμιγώς φιλο-Brexit κόμμα Reform UK του Νάιτζελ Φάρατζ. Ωστόσο, μέχρι τώρα απέφευγαν να ανοίξουν τα χαρτιά τους, φοβούμενοι ότι οποιαδήποτε συζήτηση για ακύρωση ή αποδυνάμωση του Brexit θα χάριζε πολιτική δύναμη στους αντιπάλους τους.
Πηγές από το περιβάλλον του κόμματος αναφέρουν πάντως ότι πλέον ωριμάζει η παραδοχή πως η πρόταση προς τους ψηφοφόρους οφείλει να είναι κάτι πολύ ουσιαστικότερο από μια απλή επαναπροσέγγιση.
Πόσος χρόνος υπάρχει για την ολοκλήρωση της επανεξέτασης;
Σύμφωνα με το δημοσίευμα, τα περιθώρια είναι στενά. Ο Μπέρναμ έχει θέσει ως στόχο να ολοκληρωθεί ο διάλογος μέσα στους επόμενους δύο μήνες, ώστε η πρόταση να συμπέσει με τη Σύνοδο Κορυφής ΕΕ-Ηνωμένου Βασιλείου στις Βρυξέλλες, στα τέλη Νοεμβρίου.
Με πληροφορίες Guardian
