Τα νέα από το Βελεστίνο και τον Δήμο Ρήγα Φεραίο

Ο Πολ Σρέιντερ ετοιμάζει νέα ταινία με AI: «Ανοίγω το κλουβί ενός τέρατος»


Ένας νυχτερινός δρόμος. Το φεγγάρι ξεπροβάλλει ανάμεσα στα σύννεφα και φωτίζει μια BMW σταθμευμένη μπροστά σε ένα διώροφο σπίτι. Η περιγραφή είναι σύντομη, με την οικονομία ενός σεναρίου που προορίζεται να γίνει εικόνα. Ο Πολ Σρέιντερ τη διαβάζει και αναγνωρίζει αμέσως κάτι οικείο. Έτσι γράφει κι εκείνος. Με την ίδια ακρίβεια, την ίδια λιτότητα, τον ίδιο τρόπο να τοποθετεί ένα αυτοκίνητο, ένα σπίτι, έναν άνθρωπο μέσα στο σκοτάδι. Μόνο που αυτή τη σκηνή την έχει γράψει η τεχνητή νοημοσύνη. Ο άνθρωπος που έγραψε τον «Ταξιτζή» του Μάρτιν Σκορσέζε βρίσκεται απέναντι σε ένα σενάριο που μοιάζει να έχει τη δική του υπογραφή, χωρίς να έχει περάσει από τα χέρια του. Τη στιγμή αυτή περιέγραψε στον Ρόμπερτ Μπουθ, σε συνέντευξή του στη Guardian.
 

Είχε προηγηθεί ένα πείραμα. Ο Σρέιντερ ζήτησε από ένα μοντέλο τεχνητής νοημοσύνης να του προτείνει δέκα ιδέες για ταινίες που θα μπορούσε να έχει γράψει ο ίδιος. Οι πέντε του φάνηκαν καλές και οι τρεις εξίσου καλές με εκείνες που θα σκεφτόταν μόνος του. Διάλεξε μία, ζήτησε να αναπτυχθεί σε τρεις πράξεις και έπειτα σε περισσότερες από σαράντα σκηνές. Όταν έφτασε στη συγγραφή της πρώτης σκηνής, με κανονική μορφή σεναρίου, σταμάτησε. Η ομοιότητα τον είχε ταράξει. «Τρόμαξα», παραδέχεται, περιγράφοντας πώς απομακρύνθηκε από το τραπέζι.

Στα 80 του χρόνια, ο Αμερικανός σκηνοθέτης και σεναριογράφος χρησιμοποιεί την τεχνητή νοημοσύνη για να αναπτύξει ιστορίες, να δοκιμάσει ψηφιακούς ηθοποιούς και να δημιουργήσει εικόνες που μέχρι πρόσφατα θα απαιτούσαν περίπλοκα γυρίσματα. Στη συνέντευξη που δημοσιεύτηκε στις 21 Νοεμβρίου αποκαλύπτει τη συνεργασία του με το στούντιο Fable για το επερχόμενο θρίλερ «The Doors of Perception». Μιλά με την περιέργεια ενός δημιουργού που ανακάλυψε ένα καινούργιο κινηματογραφικό εργαλείο και με τον φόβο κάποιου που πιστεύει ότι αυτό το εργαλείο μπορεί σύντομα να στραφεί εναντίον του ανθρώπου. Ο ίδιος χρησιμοποιεί μια τρομακτική εικόνα: ανοίγει το κλουβί ενός τέρατος, χωρίς να έχει λουρί για να το συγκρατήσει.

«Ανοίγω το κλουβί ενός τέρατος»: Ο Πολ Σρέιντερ παραδίδεται στην AI που φοβάται Facebook Twitter
Ο Ρόμπερτ Ντε Νίρο ως Τράβις Μπικλ στον «Ταξιτζή» (1976) του Μάρτιν Σκορσέζε, σε σενάριο του Πολ Σρέιντερ. Ο μοναχικός ταξιτζής της Νέας Υόρκης παραμένει ένας από τους πιο εμβληματικούς χαρακτήρες του αμερικανικού κινηματογράφου. Φωτ.: Columbia Pictures.

Ο Σρέιντερ αφιέρωσε μισό αιώνα σε άνδρες που ζουν απομονωμένοι, καταγράφουν τις σκέψεις τους και δυσκολεύονται να συναντήσουν πραγματικά τους άλλους ανθρώπους. Ο Τράβις Μπικλ, ο ταξιτζής που υποδύθηκε ο Ρόμπερτ Ντε Νίρο το 1976, οδηγούσε μέσα στη νυχτερινή Νέα Υόρκη, παρατηρώντας τον κόσμο από το παρμπρίζ του αυτοκινήτου. Έγραφε στο ημερολόγιό του, φαντασιωνόταν μια πράξη εξαγνισμού και μιλούσε στο είδωλό του μπροστά στον καθρέφτη. Η μοναξιά του είχε αποκτήσει μια ολόκληρη γλώσσα, έναν εσωτερικό μονόλογο γεμάτο οργή, επιθυμία και παραμορφωμένες προσδοκίες.

Αυτή η μορφή επιστρέφει στις ταινίες του Σρέιντερ. Στο «Επάγγελμα Ζιγκολό», ο Τζούλιαν Κέι του Ρίτσαρντ Γκιρ έχει οργανώσει ολόκληρη τη ζωή του γύρω από το σώμα και την εμφάνισή του. Στις «Ακρότητες», ο πάστορας Ερνστ Τόλερ, τον οποίο υποδύεται ο Ίθαν Χοκ, καταγράφει τις σκέψεις του καθώς η πίστη, η ενοχή και η οικολογική καταστροφή τον οδηγούν σε προσωπική κρίση. Στον «Μετρητή Καρτών», ο Γουίλιαμ Τελ του Όσκαρ Άιζακ ζει πειθαρχημένα στα καζίνο, προσπαθώντας να κρατήσει μακριά τις αναμνήσεις από τα βασανιστήρια στο Άμπου Γκράιμπ. Όλοι τους έχουν βρει μια δουλειά, μια καθημερινή τελετουργία, έναν τρόπο να συνεχίζουν.

Τον περασμένο Σεπτέμβριο, παρουσιάζοντας στο Φεστιβάλ Βενετίας την ταινία του «The Basics of Philosophy», ο Σρέιντερ περιέγραψε την ιστορία της ως συνέχεια εκείνης που γράφει από τον «Ταξιτζή». Ο ήρωάς του, τον οποίο υποδύεται ο Τζακ Χιούστον, είναι καθηγητής φιλοσοφίας σε ένα μικρό αμερικανικό κολέγιο. Γράφει ένα βιβλίο για τον Σπινόζα και βασανίζεται από μια πράξη του παρελθόντος. Στο επίσημο σημείωμά του για την ταινία, ο σκηνοθέτης μιλά για τον μοναχικό άνδρα που φορά τη μάσκα του επαγγέλματός του.

«Ανοίγω το κλουβί ενός τέρατος»: Ο Πολ Σρέιντερ παραδίδεται στην AI που φοβάται Facebook Twitter
Φωτ.: Bobby Doherty

Πενήντα χρόνια μετά τον «Ταξιτζή», η τελευταία επαγγελματική μάσκα που δοκιμάζεται είναι εκείνη του ίδιου του Σρέιντερ. Η μηχανή αναπαράγει τον τρόπο με τον οποίο οργανώνει μια ιστορία, προτείνει έναν ακόμη μοναχικό άνδρα με σκοτεινό παρελθόν και τοποθετεί την ενοχή και την επιθυμία στις γνώριμες θέσεις της αφήγησης. Μπορεί ακόμη να μιμηθεί τη λιτότητα των σκηνικών του οδηγιών. Ένας δημιουργός που επί δεκαετίες αναζητούσε το πρόσωπο πίσω από τον κοινωνικό ρόλο βλέπει τώρα τη δική του δημιουργική ταυτότητα να αναπαράγεται σαν ρόλος που μπορεί να υποδυθεί κάποιος άλλος.

Η επαφή του με την τεχνητή νοημοσύνη είχε αρχίσει νωρίτερα. Τον Μάιο του 2026, στο συνέδριο AI on the Lot στο Culver City, παρουσίασε μια ιδέα ταινίας που είχε δημιουργήσει το ChatGPT, στο οποίο είχε δώσει το όνομα Alex Indigo. Ο τίτλος ήταν «The Collection Agent». Πρωταγωνιστής, ένας μοναχικός εισπράκτορας ιατρικών χρεών, με θρησκευτικό παρελθόν και μια σκοτεινή ενοχή. Ο άνδρας ζούσε σε ανώνυμα ξενοδοχεία, φορούσε τα ίδια γκρι πουκάμισα και κατέγραφε τις σκέψεις του σε ένα παλιό κασετόφωνο. Θα μπορούσε πράγματι να είναι ένας ακόμη ήρωας του Σρέιντερ. Εκείνος χαρακτήρισε την πρόταση «δεύτερης κατηγορίας Σρέιντερ», προβλέποντας όμως ότι η τεχνολογία σύντομα θα μπορούσε να πετύχει κάτι καλύτερο.

Το νέο του σχέδιο προσθέτει μια ακόμη περίεργη διάσταση στη σχέση αυτή. Το «The Doors of Perception» είναι ένα θρίλερ για δύο αδέλφια που αναζητούν τον δολοφόνο της μητέρας τους και πιστεύουν ότι μπορούν να τον εντοπίσουν μέσα από οράματα προκαλούμενα από αγιαουάσκα. Οι ψυχεδελικές εικόνες θα δημιουργηθούν με τη βοήθεια του στούντιο Fable, στο Σαν Φρανσίσκο. Ο Σρέιντερ σχεδιάζει να ενώσει τη συμβατική κινηματογραφική αφήγηση με εικόνες μιας οπτικής παραίσθησης, ενώ πειραματίζεται και με τη δυνατότητα της τεχνητής νοημοσύνης να προτείνει πώς θα σκηνοθετηθούν οι σκηνές.

Η ιδέα έχει και μια προσωπική προϊστορία. Στις 28 Μαρτίου πέθανε η σύζυγός του επί 43 χρόνια, η ηθοποιός Μέρι Μπεθ Χερτ. Είχε διαγνωστεί με Αλτσχάιμερ το 2015 και τα τελευταία χρόνια ζούσε σε μονάδα φροντίδας. Το 2023 ο Σρέιντερ είχε μετακομίσει στην ίδια μονάδα για να βρίσκεται κοντά της. Μετά τον θάνατό της ταξίδεψε στην Κόστα Ρίκα και συμμετείχε σε μια  εμπειρία με αγιαουάσκα, την οποία δοκίμασε οκτώ φορές. Περίμενε να βιώσει εντυπωσιακές οπτικές παραισθήσεις, αλλά αυτές δεν εμφανίστηκαν. Θυμάται ώρες κατά τις οποίες κοιτούσε έναν τοίχο, ακούγοντας τη μουσική και τους υπόλοιπους συμμετέχοντες. Τώρα σχεδιάζει να δημιουργήσει κινηματογραφικά τις εικόνες που ο ίδιος δεν είδε.

«Ανοίγω το κλουβί ενός τέρατος»: Ο Πολ Σρέιντερ παραδίδεται στην AI που φοβάται Facebook Twitter
Ο Τζέικομπ Ελόρντι στην ταινία «Oh, Canada» (2024) του Πολ Σρέιντερ. Φωτ.: Kino Lorber.

Η χρήση του AI προχωρά και πέρα από τη δημιουργία εικόνων. Ο Σρέιντερ δοκιμάζει ψηφιακούς ηθοποιούς και πιστεύει ότι η τεχνολογία επιτρέπει ήδη τη δημιουργία ολόκληρων ταινιών με συνθετικούς ερμηνευτές. Τον Σεπτέμβριο προκάλεσε αντιδράσεις όταν δήλωσε ότι σχεδίαζε να πραγματοποιήσει με AI το «Three Guns at Dawn», μια αστυνομική ιστορία για τρία μαύρα αδέλφια που εμπλέκονται σε εγκληματικές δραστηριότητες. Αρχικά υποστήριξε ότι μαύροι ηθοποιοί είχαν αρνηθεί να συμμετάσχουν σε μια ταινία χωρίς θετικούς μαύρους χαρακτήρες. Αργότερα διευκρίνισε ότι το πρόβλημα ήταν η αδυναμία εξασφάλισης τριών εμπορικά αναγνωρίσιμων πρωταγωνιστών και ότι είχε αντιμετωπίσει την ίδια δυσκολία ακόμη και όταν ξαναέγραψε τους ρόλους για λευκούς ηθοποιούς.

Ο Σρέιντερ βλέπει στους ψηφιακούς ερμηνευτές τη δυνατότητα να πραγματοποιεί ταινίες χωρίς να εξαρτάται από τις αμοιβές των σταρ, τις διαθεσιμότητές τους και τις απαιτήσεις των στούντιο. Όπως παρατηρεί, οι τεχνητοί ηθοποιοί είναι πάντα διαθέσιμοι, δωρεάν και στην ώρα τους. Οι αντιδράσεις στο Χόλιγουντ είναι έντονες. Τα συνδικάτα επιδιώκουν να προστατεύσουν την εργασία και τα δικαιώματα των πραγματικών ερμηνευτών, ενώ η Αμερικανική Ακαδημία Κινηματογράφου έχει ορίσει ότι οι υποψηφιότητες για τα βραβεία ερμηνείας και σεναρίου απαιτούν ανθρώπινη συμμετοχή. Ο Σρέιντερ θεωρεί ότι η οικονομική λογική της βιομηχανίας θα υπερισχύσει τελικά αυτών των περιορισμών.

«Ανοίγω το κλουβί ενός τέρατος»: Ο Πολ Σρέιντερ παραδίδεται στην AI που φοβάται Facebook Twitter
Φωτ.: Bobby Doherty

Η απαισιοδοξία του φτάνει πολύ πέρα από το σινεμά. Πιστεύει ότι η τεχνητή νοημοσύνη θα αποκτήσει τέτοιες δυνατότητες ώστε ο άνθρωπος να χάσει σταδιακά τη θέση του στον κόσμο. Δεν διακρίνει κάποιο μέλλον στο οποίο η ανθρωπότητα θα καταφέρει να επικρατήσει απέναντί της. Και όμως, εξακολουθεί να τη χρησιμοποιεί. Έχει ιστορίες που θέλει να κινηματογραφήσει, χαρακτήρες που περιμένουν να αποκτήσουν σώμα και φωνή, σχέδια που η τεχνολογία μπορεί να τον βοηθήσει να πραγματοποιήσει. Στη συνέντευξη της Guardian παρομοιάζει τον εαυτό του με κάποιον που, στα 80 του, μπορεί ακόμη να καβαλήσει ένα κουρασμένο άλογο και να προχωρήσει προς το ηλιοβασίλεμα.

Το 2018, σε μια συνέντευξή του στο Associated Press με αφορμή τις «Ακρότητες», ο Σρέιντερ είχε χρησιμοποιήσει μια άλλη εικόνα για να εξηγήσει πόσο βαθιά τον είχε σημαδέψει η θρησκευτική ανατροφή του. Είχε πει ότι ο προσωπικός του υπολογιστής είχε προγραμματιστεί από τη Χριστιανική Μεταρρυθμισμένη Εκκλησία του Γκραντ Ράπιντς, το χριστιανικό σχολείο όπου φοίτησε και το Calvin College. Ήταν, όπως εξηγούσε, πολύ δύσκολο να αλλάξει αυτόν τον προγραμματισμό.

Ο άνθρωπος που είχε περιγράψει τον εαυτό του ως έναν υπολογιστή προγραμματισμένο από την πίστη του βρίσκεται τώρα μπροστά σε έναν άλλο υπολογιστή που μπορεί να γράφει σαν εκείνον. Έχει απέναντί του έναν συνομιλητή που απαντά, προτείνει ιστορίες και του παρουσιάζει μια καινούργια εκδοχή της δικής του φωνής. Ο Τράβις Μπικλ μιλούσε κάποτε στον καθρέφτη ενός μικρού δωματίου, περιμένοντας μια απάντηση που δεν θα ερχόταν ποτέ.

«Ανοίγω το κλουβί ενός τέρατος»: Ο Πολ Σρέιντερ παραδίδεται στην AI που φοβάται Facebook Twitter
Ο Πολ Σρέιντερ μπροστά στον υπολογιστή του, περιτριγυρισμένος από βιβλία. Στα 80 του, ο Αμερικανός σκηνοθέτης πειραματίζεται με την τεχνητή νοημοσύνη στη συγγραφή σεναρίων και στην παραγωγή ταινιών.Φωτ.: Jeremy Leibman

Ο Πολ Σρέιντερ πήρε την απάντησή του. Διάβασε την πρώτη σκηνή και σηκώθηκε από το τραπέζι.

Με στοιχεία από The Guardian, IndieWire,  Associated Press



Πηγή: www.lifo.gr