Έπειτα από σχεδόν επτά δεκαετίες συνεχών ανασκαφών, η αρχαία πόλη των Σάρδεων, στη δυτική Τουρκία, εντάχθηκε στον Κατάλογο Μνημείων Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO, επισφραγίζοντας μία από τις μακροβιότερες και σημαντικότερες αρχαιολογικές έρευνες στον κόσμο.
Οι αρχαιολόγοι τονίζουν ότι οι μεγαλύτερες ανακαλύψεις δεν προκύπτουν μέσα σε μία ανασκαφική περίοδο, αλλά αποτελούν το αποτέλεσμα δεκαετιών συστηματικής έρευνας, κατά τις οποίες τα επιμέρους ευρήματα συνθέτουν σταδιακά την ιστορία ενός τόπου.
Υπενθυμίζεται πως η αρχαία πόλη των Σάρδεων κυριαρχήθηκε διαδοχικά από τους Λυδούς, τους Έλληνες, τους Πέρσες, τους Ρωμαίους, τους Βυζαντινούς και αργότερα από τους Οθωμανούς. Παρά τις συνεχείς αλλαγές εξουσίας, από το 1958 μέχρι σήμερα, αρχαιολόγοι επιστρέφουν κάθε χρόνο, για να συνεχίσουν τις ανασκαφές στο πλαίσιο του κοινού προγράμματος του Πανεπιστημίου Χάρβαρντ και του Πανεπιστημίου Κορνέλ.
George McInerney finds this interesting 👍 After 70 years of excavation, ancient Sardis becomes a UNESCO World Heritage site https://t.co/7kYdd2hggg
— George McInerney (@gmcinerney) June 25, 2026
Η αναγνώριση από την UNESCO
Ο Μπέντζαμιν Άντερσον, αναπληρωτής καθηγητής Ιστορίας Τέχνης και Οπτικών Σπουδών στο Πανεπιστήμιο Κορνέλ, επισημαίνει ότι η συνέχεια της ερευνητικής ομάδας αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα πλεονεκτήματα του έργου.
«Πολλοί από εμάς μαθητεύσαμε δίπλα στους αρχαιολόγους της προηγούμενης γενιάς. Έτσι δημιουργήθηκε μία τεράστια βάση δεδομένων που λίγα αρχαιολογικά προγράμματα στην περιοχή διαθέτουν», εξηγεί. Τα τελευταία χρόνια ο ίδιος επικεντρώνεται στη μελέτη των τειχών και των κτιρίων της ακρόπολης στις Σάρδεις, η οποία απέκτησε ιδιαίτερη σημασία κατά τη βυζαντινή περίοδο.
«Οι Σάρδεις αναφέρονται σε πολλές αρχαίες ιστορικές πηγές. Τα τελευταία περίπου 75 χρόνια, όμως, μπορούμε πλέον να αφηγηθούμε την ιστορία της και μέσα από τα αρχαιολογικά ευρήματα», σημειώνει.
Η ένταξη των Σάρδεων στον κατάλογο της UNESCO αποτελεί, σύμφωνα με τους επιστήμονες, αναγνώριση όχι μόνο της ιστορικής σημασίας της πόλης αλλά και της μακρόχρονης επιστημονικής προσπάθειας.
«Η δυνατότητα να κατανοήσεις έναν ολόκληρο πολιτισμό μέσα από τα υλικά κατάλοιπά του απαιτεί μακροχρόνια δέσμευση. Αυτό ακριβώς τιμά και η UNESCO. Από την πρώτη στιγμή το πρόγραμμα είχε ως στόχο να παρουσιάζει τα ευρήματα τόσο στους επισκέπτες όσο και στις τοπικές κοινωνίες», αναφέρει ο Άντερσον.
After 70 years of excavation, ancient Sardis becomes a UNESCO World Heritage site
https://t.co/7AsNT887di— Paul Quibell-smith 🔶 (@QuibellPaul) June 25, 2026
Ποιες ήταν οι αρχαίες Σάρδεις
Οι Σάρδεις υπήρξαν η πρωτεύουσα του βασιλείου της Λυδίας κατά την Εποχή του Σιδήρου και κατείχαν στρατηγική θέση ανάμεσα στη Μεσόγειο και το οροπέδιο της Ανατολίας.
Η Αννέτα Αλεξανδρίδη, αναπληρώτρια καθηγήτρια Ιστορίας της Τέχνης και Κλασικών Σπουδών στο Πανεπιστήμιο Κορνέλ, είχε χαρακτηρίσει την πόλη «σημείο συνάντησης Ανατολής και Δύσης».
Η λυδική περίοδος θεωρείται ιδιαίτερα σημαντική, καθώς οι Λυδοί θεωρούνται οι πρώτοι που εισήγαγαν το νόμισμα, ενώ ο βασιλιάς Κροίσος έμεινε στην ιστορία ως σύμβολο αμύθητου πλούτου. Αργότερα η περιοχή κατακτήθηκε από τον Μέγα Αλέξανδρο, εντάχθηκε στη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία και στη συνέχεια πέρασε στη Βυζαντινή και την Οθωμανική Αυτοκρατορία.
Η Αλεξανδρίδη, μεταξύ άλλων, είχε επισημάνει ότι οι Σάρδεις δεν καλύφθηκαν ποτέ από μια σύγχρονη μεγαλούπολη, γεγονός που επιτρέπει στους αρχαιολόγους να μελετούν μια αδιάκοπη ιστορική διαδρομή από την 3η χιλιετία π.Χ. έως σήμερα: «Όλες αυτές οι ιστορικές στρώσεις συνυπάρχουν. Αυτό δυσκολεύει τις ανασκαφές, αλλά ταυτόχρονα κάνει την πόλη συναρπαστική» είχε τονίσει.
Σάρδεις: Ανακαλύψεις που άλλαξαν την αρχαιολογία
Το σύγχρονο πρόγραμμα ανακαλύψεων ξεκίνησε το 1958 υπό τη διεύθυνση του αρχαιολόγου του Χάρβαρντ, Τζορτζ Χάνφμαν και του αρχιτέκτονα του Κορνέλ Χένρι Ντέτβαϊλερ.
Στις δεκαετίες του 1950 και του 1960 η ομάδα αναστήλωσε ένα μνημειώδες συγκρότημα λουτρών-γυμνασίου και τη μεγαλύτερη γνωστή αρχαία συναγωγή του κόσμου, έργα που αποτέλεσαν πρότυπο για αντίστοιχες αποκαταστάσεις σε άλλους αρχαιολογικούς χώρους.
Έκτοτε οι αρχαιολόγοι έχουν αποκαλύψει, μεταξύ άλλων, πλίνθινα τείχη, τμήματα της ακρόπολης, εργαστήριο επεξεργασίας χρυσού, εμπορική συνοικία, αποθέτη απορριμμάτων της περσικής περιόδου και, πιο πρόσφατα, μια μνημειακή πλατεία ιερού, η ανασκαφή της οποίας διήρκεσε 15 χρόνια.
Σήμερα το πρόγραμμα συντονίζεται από τα Μουσεία Τέχνης του Χάρβαρντ και συμμετέχουν σε αυτό Τούρκοι και Αμερικανοί επιστήμονες από πολλά πανεπιστήμια.
Κάθε καλοκαίρι δεκάδες μεταπτυχιακοί και προπτυχιακοί φοιτητές εργάζονται για δέκα εβδομάδες στις Σάρδεις, καταγράφοντας ευρήματα, κυρίως κεραμικά, ή επιβλέποντας τις ανασκαφές.
Ορισμένες τομές φτάνουν ακόμη και τα 12 μέτρα βάθος, καθώς η αρχαία πόλη βρίσκεται πάνω σε αλλουβιακή πεδιάδα.
Περισσότεροι από τους μισούς ερευνητές που συμμετέχουν σήμερα είναι Τούρκοι επιστήμονες και φοιτητές, ενώ σημαντικό ρόλο διαδραματίζει και η τοπική κοινωνία.
Με πληροφορίες από Πανεπιστήμιο Κορνέλ
