Η κυβέρνηση των ΗΠΑ ετοιμάζεται να βγάλει σε δημοπρασία τεράστιες θαλάσσιες εκτάσεις γύρω από την Αμερικανική Σαμόα, ανοίγοντας τον δρόμο για πιθανή εξόρυξη μετάλλων από τον βυθό σε μια κίνηση που ήδη προκαλεί έντονες αντιδράσεις.
Η προτεινόμενη διαδικασία αφορά δύο μεγάλες περιοχές μίσθωσης, συνολικής έκτασης περίπου 31,5 εκατ. acres, δηλαδή περισσότερα από 127 εκατ. στρέμματα. Πρόκειται για θαλάσσια έκταση σχεδόν όσο η Ελλάδα, σε ομοσπονδιακά ύδατα γύρω από την Αμερικανική Σαμόα. Σύμφωνα με το προτεινόμενο χρονοδιάγραμμα, η δημοπρασία θα μπορούσε να πραγματοποιηθεί στις 19 Νοεμβρίου 2026, εφόσον η διαδικασία προχωρήσει.
Στο επίκεντρο βρίσκονται τα λεγόμενα κρίσιμα μέταλλα, όπως ο χαλκός, ο σίδηρος και ο ψευδάργυρος, που θεωρούνται απαραίτητα για την τεχνολογία, τη βιομηχανία, την άμυνα και τα ηλεκτρικά οχήματα. Για την Ουάσινγκτον, η εξόρυξή τους έχει μετατραπεί σε ζήτημα οικονομικής και γεωπολιτικής ασφάλειας, ιδιαίτερα λόγω της κυριαρχίας της Κίνας σε μεγάλο μέρος της παγκόσμιας εφοδιαστικής αλυσίδας.
Για την Αμερικανική Σαμόα, όμως, το σχέδιο δεν είναι απλώς μια ενεργειακή ή τεχνολογική υπόθεση. Είναι ζήτημα θάλασσας, ζωής και πολιτιστικής συνέχειας. Η τοπική κυβέρνηση έχει ήδη απαγορεύσει την εξόρυξη στον βυθό στα δικά της ύδατα, ενώ οργανώσεις της κοινότητας προειδοποιούν ότι η ομοσπονδιακή διαδικασία αγνοεί τους ανθρώπους των οποίων τα νερά, οι παραδόσεις και ο βιοπορισμός βρίσκονται σε κίνδυνο.
Η Seumalu Elora Raymond, εκπρόσωπος της οργάνωσης Fa’asao Amerika Samoa, κατηγόρησε την αμερικανική κυβέρνηση ότι επιταχύνει τη διαδικασία μίσθωσης, αγνοώντας τις φωνές των κατοίκων. Η οργάνωση προειδοποιεί ότι μια ακόμη δοκιμαστική εξορυκτική βιομηχανία απειλεί να καταστρέψει το περιβάλλον και την πολιτιστική κληρονομιά της Αμερικανικής Σαμόα για χάρη εταιρικού κέρδους.
Η υπόθεση έχει και διεθνή διάσταση. Περισσότερες από 43 χώρες έχουν ζητήσει μορατόριουμ ή απαγόρευση της εξόρυξης στον βυθό, καθώς επιστήμονες προειδοποιούν ότι μπορεί να προκαλέσει θόρυβο, φως, σύννεφα ιζημάτων και σοβαρές διαταραχές σε εύθραυστα θαλάσσια οικοσυστήματα. Η International Seabed Authority, ο οργανισμός του ΟΗΕ που επιβλέπει τα διεθνή βαθιά ύδατα, δεν έχει δικαιοδοσία στη συγκεκριμένη περιοχή, επειδή βρίσκεται μέσα στην αποκλειστική οικονομική ζώνη των ΗΠΑ.
Σύμφωνα με την αμερικανική υπηρεσία Bureau of Ocean Energy Management, οι προτεινόμενες περιοχές βρίσκονται σε βάθη από 1.400 έως 6.000 μέτρα και απέχουν περίπου 92 χιλιόμετρα από το Rose Atoll National Wildlife Refuge. Σε πρώτη φάση, οι δραστηριότητες θα αφορούν προκαταρκτικές εργασίες, όπως γεωφυσικές έρευνες, βιολογικές δειγματοληψίες και ωκεανογραφικές μετρήσεις. Οποιαδήποτε μελλοντική εξόρυξη θα απαιτούσε ξεχωριστό σχέδιο και νέα περιβαλλοντική αξιολόγηση.
Η ίδια η υπηρεσία αναγνωρίζει ότι υπάρχουν σημαντικά κενά γνώσης για τις βαθύτερες ζώνες της περιοχής, όπου η βιοποικιλότητα, η οικολογική λειτουργία και οι βασικές συνθήκες παραμένουν ανεπαρκώς καταγεγραμμένες. Παρ’ όλα αυτά, η διαδικασία προχωρά, με τις ΗΠΑ να κινούνται έξω από το πλαίσιο της διεθνούς συζήτησης που εδώ και χρόνια γίνεται γύρω από τους κανόνες της εξόρυξης στον βυθό.
Η σύγκρουση γύρω από την Αμερικανική Σαμόα δείχνει πώς η νέα δίψα για κρίσιμα μέταλλα μεταφέρει την πίεση της τεχνολογικής μετάβασης σε τόπους που έχουν ήδη μακρά ιστορία άνισης σχέσης με την αμερικανική ισχύ. Στον βυθό δεν διακυβεύονται μόνο πρώτες ύλες για μπαταρίες, στρατιωτικά συστήματα και ηλεκτρικά αυτοκίνητα. Διακυβεύεται και το ποιος έχει το δικαίωμα να αποφασίζει τι αξίζει περισσότερο: το μετάλλευμα κάτω από τη θάλασσα ή η ζωή που οργανώνεται γύρω από αυτήν.
με στοιχεία από AP
