Καθώς ο χειμώνας πλησιάζει και η διάρκεια της ημέρας μικραίνει, όσοι έχουν τάση για εποχική κατάθλιψη αρχίζουν να νιώθουν τις επιπτώσεις στο σώμα και στο μυαλό τους.
Τα εκατομμύρια των ανθρώπων που πάσχουν από εποχιακή συναισθηματική διαταραχή (SAD) εμφανίζουν συνήθως καταθλιπτικά επεισόδια που ξεκινάνε το φθινόπωρο και υποχωρούν την άνοιξη ή το καλοκαίρι. Βασικός πυροδοτητής είναι η αλλαγή της ώρας σε χειμερινή, κάτι που έγινε την Κυριακή στο μεγαλύτερο μέρος των ΗΠΑ, φέρνοντας νωρίτερα το σκοτάδι τα απογεύματα.
Οι ειδικοί αναγνωρίζουν επίσης μια ηπιότερη μορφή της διαταραχής, ενώ υπάρχει και η καλοκαιρινή εκδοχή της, για την οποία ωστόσο γνωρίζουμε λιγότερα.
Το 1984, μια ομάδα ερευνητών με επικεφαλής τον δρ Νόρμαν Ρόζενταλ από τα Εθνικά Ινστιτούτα Υγείας των ΗΠΑ περιέγραψε για πρώτη φορά τη διαταραχή και καθιέρωσε τον όρο. «Πιστεύω ότι το αρκτικόλεξο SAD παρέμεινε επειδή αποτυπώνεται εύκολα στη μνήμη», δήλωσε ο ίδιος.
Στο μικροσκόπιο των επιστημόνων τα αίτια της διαταραχής
Μέχρι στιγμής δεν έχει εντοπιστεί μια μοναδική αιτία για την εποχιακή συναισθηματική διαταραχή. Σύμφωνα με τα Εθνικά Ινστιτούτα Υγείας, η πάθηση επηρεάζει πολύ περισσότερο τις γυναίκες απ’ ό,τι τους άνδρες. Τα συμπτώματα μοιάζουν με αυτά της κλασικής κατάθλιψης, περιλαμβάνοντας έντονο αίσθημα απελπισίας ή απαισιοδοξίας, καθώς και δυσκολία στη συγκέντρωση, τη μνήμη ή τη λήψη αποφάσεων.
Στην προσπάθειά τους να κατανοήσουν καλύτερα τον μηχανισμό της πάθησης, οι επιστήμονες εξετάζουν πώς ειδικά κύτταρα των ματιών μας μετατρέπουν το μπλε φως του φάσματος σε νευρικά σήματα, τα οποία επηρεάζουν τη διάθεση και την εγρήγορση.
Το ηλιακό φως είναι πλούσιο σε μπλε φως. Όταν τα κύτταρα το απορροφούν, ενεργοποιούνται τα κέντρα εγρήγορσης του εγκεφάλου, με αποτέλεσμα να νιώθουμε πιο δραστήριοι έως και πιο χαρούμενοι.
Η ερευνήτρια Κάθριν Ρέκλαϊν από το Πανεπιστήμιο του Πίτσμπουργκ συνέκρινε τις αντιδράσεις των ματιών στο μπλε φως σε άτομα με και χωρίς εποχιακή συναισθηματική διαταραχή. Η ομάδα των πασχόντων εμφανίστηκε λιγότερο ευαίσθητη στο μπλε φως, ειδικά κατά τους χειμερινούς μήνες. Ευρήματα σαν κι αυτό αποκαλύπτουν μια πιθανή αιτία για τη χειμερινή κατάθλιψη.
Η ισχύς του τεχνητού φωτός απέναντι στις μικρές ημέρες
Πολλοί ασθενείς ανταποκρίνονται θετικά στη φωτοθεραπεία, όπως εξηγεί ο δρ Πολ Ντεσάν από την Κλινική Έρευνας Χειμερινής Κατάθλιψης του Πανεπιστημίου Γέιλ. Η θεραπεία περιλαμβάνει την έκθεση σε έντονο φως για περίπου μισή ώρα το πρωί, με ειδικές συσκευές που εκπέμπουν φως έως και 20 φορές ισχυρότερο από αυτό των κοινών λαμπτήρων εσωτερικού χώρου.
Οι έρευνες υποστηρίζουν τη χρήση φωτιστικών εντάσεως περίπου 10.000 lux. Για να υπάρξει αποτέλεσμα, η έκθεση πρέπει να γίνεται καθημερινά το πρωί για 30 λεπτά. Ο Ντεσάν σημειώνει ότι η μέθοδος αυτή βοηθά όχι μόνο όσους πάσχουν από τη διαταραχή, αλλά και όσους απλώς βιώνουν μια ηπιότερη χειμερινή κακοδιαθεσία.
Το κόστος αυτών των ειδικών λαμπτήρων κυμαίνεται από 50 έως και πάνω από 400 δολάρια. Ωστόσο, ο Ντεσάν προειδοποιεί ότι ορισμένα προϊόντα που κυκλοφορούν στην αγορά είναι υπερβολικά χαμηλής έντασης για να προσφέρουν ουσιαστική βοήθεια.
Το Πανεπιστήμιο του Γέιλ έχει δοκιμάσει διάφορες συσκευές και παρέχει σχετική λίστα προτάσεων, ενώ ο μη κερδοσκοπικός οργανισμός Center for Environmental Therapeutics διαθέτει οδηγό αγοράς για τους καταναλωτές.
Αν έχετε επίσημη διάγνωση από γιατρό, αξίζει να ελέγξετε αν η ασφάλειά σας καλύπτει το κόστος της συσκευής.
Ψυχοθεραπεία και φαρμακευτική αγωγή
Μαζί με τη φωτοθεραπεία, τα αντικαταθλιπτικά αποτελούν βασική γραμμή θεραπείας για την αντιμετώπιση της διαταραχής. Παράλληλα, οι γιατροί συνιστούν τη διατήρηση ενός σταθερού προγράμματος ύπνου και καθημερινούς περιπάτους σε εξωτερικούς χώρους, ακόμη και τις συννεφιασμένες ημέρες.
Τα οφέλη της φωτοθεραπείας ενδέχεται να υποχωρήσουν όταν ο ασθενής τη διακόψει. Αντίθετα, η γνωσιακή συμπεριφορική θεραπεία (CBT) φαίνεται να προσφέρει πιο μακροπρόθεσμα αποτελέσματα, σύμφωνα με την ερευνήτρια Κέλι Ρόχαν από το Πανεπιστήμιο του Βερμόντ.
Η μέθοδος αυτή επικεντρώνεται στη συνεργασία με τον θεραπευτή για την αναγνώριση και την αλλαγή αρνητικών μοτίβων σκέψης.
Όπως επισημαίνει η Ρόχαν, η ψυχοθεραπεία βοηθά τους ανθρώπους να κάνουν μικρά βήματα ώστε να βρουν ξανά τη χαρά στη καθημερινότητά τους. Μια καλή αρχή είναι ο προγραμματισμός απλών αλλά ευχάριστων δραστηριοτήτων, όπως μια βόλτα για καφέ με έναν φίλο.
Με πληροφορίες από AP
