21 Σεπτεμβρίου 2018: η μέρα όπου η βία έγινε θέαμα.
Ο Ζακ Κωστόπουλος– η Zackie Oh- πέθανε μετά τον άγριο ξυλοδαρμό του στο κέντρο της Αθήνας. Οκτώ χρόνια μετά, η υπόθεση παραμένει σημείο αναφοράς για τη βία απέναντι σε όσους δεν χωρούν στα στερεότυπα και τις κανονικότητες της κάθε πόλης.
Οκτώ χρόνια μετά τη δολοφονία του Ζακ Κωστόπουλου, η Γλάδστωνος παραμένει κάτι περισσότερο από τον τόπο ενός εγκλήματος που καταγράφηκε μπροστά σε περαστικούς και κάμερες. Είναι η οδός όπου ένας άνθρωπος ξυλοκοπήθηκε μέχρι θανάτου- στο κέντρο της Αθήνας- μπροστά στην απάθεια σχεδόν όλων όσων παρακολουθούσαν, είναι το σημείο όπου συναντήθηκαν η αυτοδικία, ο κοινωνικός στιγματισμός, η αστυνομική βία και οι πρόθυμες ετυμηγορίες της πρώτης «δημοσιογραφικής» αφήγησης.
Η Zackie Oh που διεκδίκησε να υπάρχει χωρίς απολογία
Ο Ζακ Κωστόπουλος ήταν ακτιβιστής, συγγραφέας και drag performer. Ως Zackie Oh μιλούσε δημόσια για την ορατότητα, το στίγμα γύρω από τον HIV, τα ΛΟΑΤΚΙ+ δικαιώματα, την ελευθερία της έκφρασης και τις ζωές που η κοινωνία επιμένει να αντιμετωπίζει ως μικρότερης αξίας.
Η παρουσία του δεν εξαντλείται στις συνθήκες δολοφονίας του. Ήταν ο άνθρωπος που διεκδίκησε να υπάρχει δημόσια, χωρίς να απολογείται για την ταυτότητά του.
Το πρώτο αφήγημα απέναντι στην αλήθεια
Τις πρώτες ώρες μετά τη δολοφονία, η δημόσια συζήτηση οργανώθηκε από μεγάλο μέρος των ΜΜΕ γύρω από μια πρόθυμα υιοθετημένη εκδοχή: εκείνη της «απόπειρας ληστείας», του «επιθετικού αμόκ» και του «αυτοτραυματισμού».
Η Zackie Oh παρουσιάστηκε γρήγορα ως ο δράστης ενός περιστατικού, προτού διερευνηθεί πλήρως τι είχε συμβεί μέσα και έξω από το κοσμηματοπωλείο της Γλάδστωνος. Τα πρώτα δημοσιεύματα υιοθετούσαν ως δεδομένο το σενάριο της «αιματηρής απόπειρας ληστείας», περιγράφοντας τον Ζακ ως «επικίνδυνο δράστη».
Το αφήγημα αυτό μετέτρεψε το θύμα σε ύποπτο και τη δολοφονική βία σε υποσημείωση. Η ταυτότητά του ως queer ακτιβιστή, οροθετικού ανθρώπου και drag performer τέθηκε στο στόχαστρο μιας δημόσιας συζήτησης, στην οποία η καχυποψία και ο στιγματισμός κυριάρχησαν ακόμη και μετά τη σαφή διάψευση του αρχικού αφηγήματος από το οπτικοακουστικό υλικό και τα ιατροδικαστικά ευρήματα. Η μάχη για την αλήθεια ήταν, επομένως, και μάχη για τη γλώσσα: για το αν ο Ζακ θα παρουσιαζόταν ως ένας «επικίνδυνος ληστής» ή ως ένας άνθρωπος που βρέθηκε εγκλωβισμένος, ξυλοκοπήθηκε δημόσια και πέθανε από τα τραύματά του.
Η δικαιοσύνη μέχρι τον πρώτο ξυλοδαρμό
Η δικαστική διαδρομή ολοκληρώθηκε το 2024 και κατέληξε στην καταδίκη- σε πρώτο και δεύτερο βαθμό- του κοσμηματοπώλη και του μεσίτη για θανατηφόρα σωματική βλάβη. Η καταδίκη των δύο πολιτών, ωστόσο, δεν έκλεισε το σύνολο της εικόνας. Με την αθώωση των αστυνομικών, ο δεύτερος ξυλοδαρμός του Ζακ σε δημόσια θέα- καταγεγραμμένος σε βίντεο, ενώ ήταν ήδη βαριά τραυματισμένος και περικυκλωμένος- δεν οδήγησε σε αναγνώριση ποινικής ευθύνης.
Οκτώ χρόνια μετά, η μνήμη του Ζακ επιστρέφει- όπως κάθε χρόνο- στη Γλάδστωνος, στις συγκεντρώσεις και πορείες μνήμης και στις συλλογικότητες που επιμένουν να συνδέουν την υπόθεσή του με τη διεκδίκηση δικαιοσύνης, ορατότητας και προστασίας για τα ΛΟΑΤΚΙ+ άτομα. Η συγκέντρωση μνήμης στην Αθήνα έχει οριστεί για σήμερα, στις 18:30, στο σημείο της δολοφονίας. Στη Θεσσαλονίκη το κάλεσμα είναι στις 19:00, στο Άγαλμα Βενιζέλου.
