Παρασιτοκτόνο που χρησιμοποιείται σε καλλιέργειες πατάτας και μήλων στην Ευρώπη ενδέχεται να βλάπτει την ανάπτυξη του εγκεφάλου, σύμφωνα με νέα έρευνα. Το fluazinam έχει εγκριθεί στην ΕΕ, όμως οργανώσεις ζητούν τώρα την απόσυρσή του από την αγορά.
Το ζήτημα αφορά παλαιότερη μελέτη του 2005, η οποία είχε γίνει από την Huntingdon Life Sciences για λογαριασμό της ISK, της εταιρείας που παρασκευάζει το fluazinam. Η μελέτη εξέταζε εάν η ουσία μπορούσε να επηρεάσει την ανάπτυξη του εγκεφάλου σε απογόνους αρουραίων που είχαν εκτεθεί σε αυτήν κατά την κύηση.
Τότε, το συμπέρασμα ήταν ότι δεν υπήρχαν στατιστικά σημαντικές επιπτώσεις. Το 2008, έπειτα από αξιολόγηση ασφάλειας, το fluazinam εγκρίθηκε για χρήση στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Η ουσία ανήκει στα παρασιτοκτόνα PFAS και χρησιμοποιείται για την αντιμετώπιση μυκητολογικών ασθενειών στο έδαφος, κυρίως σε καλλιέργειες πατάτας και μήλων. Μόνο στη Γερμανία, το 2024, πωλήθηκαν 340 τόνοι.
Σύμφωνα με τον Guardian, η μελέτη του 2005 δεν είχε συμπεριληφθεί στον φάκελο της αρχικής έγκρισης, αν και χρησιμοποιήθηκε σε μεταγενέστερες συζητήσεις για την ασφάλεια της ουσίας.
Τι έδειξε η νέα ανάλυση
Ερευνητές του Πανεπιστημίου της Στοκχόλμης επανεξέτασαν τώρα τα ίδια δεδομένα, χρησιμοποιώντας τις στατιστικές μεθόδους που ανέφερε η αρχική έκθεση. Η νέα μελέτη, η οποία δεν έχει ακόμη περάσει από αξιολόγηση ομότιμων επιστημόνων, καταλήγει σε διαφορετική εικόνα. Οι ερευνητές εντόπισαν έξι περιπτώσεις στις οποίες η έκθεση στο fluazinam συνδέθηκε με στατιστικά σημαντικές αλλαγές στην ανάπτυξη του εγκεφάλου.
Μεταξύ άλλων, η νέα ανάλυση έδειξε ότι οι απόγονοι των αρουραίων που είχαν εκτεθεί στην ουσία παρουσίαζαν μείωση στο βάρος και στο πλάτος του εγκεφάλου. Οι συγγραφείς της μελέτης σημειώνουν ότι, όταν μια χημική ουσία επηρεάζει την ανάπτυξη του εγκεφάλου, το εύρημα πρέπει να αντιμετωπίζεται ως σοβαρό, καθώς οι συνέπειες μπορεί να είναι μακροχρόνιες.
Οι ερευνητές υποστηρίζουν επίσης ότι τα συμπεράσματα της έκθεσης του 2005 δεν προκύπτουν σωστά από τα ίδια τα ακατέργαστα δεδομένα της. Όπως ανέφεραν στον Guardian, με βάση τις μεθόδους που δήλωνε ότι χρησιμοποιεί η αρχική μελέτη, δεν είναι δυνατόν να καταλήξει κανείς στα αποτελέσματα που είχαν τότε παρουσιαστεί.
Ο Αντουάν Μπαγιέ, καθηγητής ευρωπαϊκού δικαίου στο UCLouvain στο Βέλγιο, δήλωσε ότι η παράλειψη στατιστικά σημαντικών ευρημάτων σε μελέτη για την αναπτυξιακή νευροτοξικότητα θα μπορούσε να συνιστά παραβίαση των ευρωπαϊκών κανόνων για τα φυτοφάρμακα.
Η Αγγελική Λυσιμάχου, επικεφαλής επιστήμης και πολιτικής στην οργάνωση Pesticide Action Network Europe, υποστήριξε ότι η υπόθεση απαιτεί άμεση διερεύνηση και λογοδοσία. Σύμφωνα με την ίδια, η μελέτη δεν εξετάστηκε με τη διαφάνεια και την αυστηρότητα που θα έπρεπε, ενώ τα προειδοποιητικά σημάδια δεν εντοπίστηκαν εγκαίρως από τις αρμόδιες αρχές.
Οι συγγραφείς της νέας μελέτης εκτιμούν ότι, με βάση τις πιθανές επιπτώσεις στην ανάπτυξη του εγκεφάλου, δεν μπορεί να οριστεί ασφαλές επίπεδο έκθεσης στο fluazinam. Για τον λόγο αυτό υποστηρίζουν ότι η ουσία δεν θα έπρεπε να είχε εγκριθεί για χρήση στην ΕΕ το 2008.
Ο Χανς Πέτερ Αρπ, περιβαλλοντικός χημικός στο Norwegian Geotechnical Institute, ο οποίος εξέτασε τη μελέτη για λογαριασμό του Guardian, συμφώνησε ότι, με βάση τα νέα ευρήματα, το παρασιτοκτόνο δεν θα έπρεπε να είχε εγκριθεί.
Η επαναξιολόγηση στην Ευρώπη
Το fluazinam βρίσκεται αυτή την περίοδο σε διαδικασία επαναξιολόγησης για ανανέωση της έγκρισής του στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Στο Ηνωμένο Βασίλειο, μετά το Brexit, η ουσία παρέμεινε στο μητρώο εγκεκριμένων δραστικών ουσιών και επιτρέπεται να χρησιμοποιείται έως το 2029.
Ο Μπαγιέ εκτιμά ότι η έγκριση του fluazinam δεν θα πρέπει να ανανεωθεί χωρίς περαιτέρω διερεύνηση. Αντίστοιχα, ο Νικ Μολ, στέλεχος της Pesticide Action Network UK, κάλεσε τη βρετανική Health and Safety Executive να ανακαλέσει άμεσα την άδεια χρήσης της ουσίας.
Οι ερευνητές προειδοποιούν ότι η χρήση του fluazinam από το 2008 έως σήμερα μπορεί να έχει οδηγήσει σε έκθεση ανθρώπων σε έναν δυνητικά βλαπτικό παράγοντα χωρίς να υπάρχει λόγος. Η ουσία έχει εντοπιστεί ακόμη και σε παιδικές χαρές στο Νότιο Τιρόλο της Ιταλίας, όπου χρησιμοποιείται σε κοντινές καλλιέργειες μήλων.
Τι σημαίνουν τα ευρήματα για τον άνθρωπο
Ο δρ Άξελ Μίε, επικεφαλής της νέας μελέτης, σημείωσε ότι τα αποτελέσματα από μελέτες σε ζώα δεν μπορούν να μεταφερθούν αυτομάτως στον άνθρωπο. Πρόσθεσε, όμως, ότι όταν μια ουσία φαίνεται να βλάπτει την ανάπτυξη του εγκεφάλου σε αρουραίους, πρέπει να θεωρείται πιθανό ότι μπορεί να έχει αντίστοιχη επίδραση και στον άνθρωπο.
Η Κριστίνα Ρουντέν, καθηγήτρια ρυθμιστικής τοξικολογίας και οικοτοξικολογίας στο Πανεπιστήμιο της Στοκχόλμης και συν-συγγραφέας της μελέτης, άσκησε κριτική στο ευρωπαϊκό σύστημα έγκρισης φυτοφαρμάκων. Όπως είπε, το σύστημα βασίζεται σε μια σύγκρουση συμφερόντων, καθώς η εταιρεία που παράγει την ουσία είναι εκείνη που αναλαμβάνει να προσκομίσει τα δεδομένα για την ασφάλειά της.
Η συζήτηση έρχεται σε μια περίοδο κατά την οποία η ΕΕ κατηγορείται από οργανώσεις ότι επιχειρεί να αποδυναμώσει περαιτέρω τους κανόνες για τα φυτοφάρμακα, μεταξύ άλλων με εγκρίσεις χωρίς χρονικό όριο.
Η Λυσιμάχου υποστήριξε ότι τα νέα στοιχεία δείχνουν την ανάγκη για ισχυρότερους ελέγχους, μεγαλύτερη διαφάνεια και πιο ανεξάρτητη αξιολόγηση των μελετών που χρηματοδοτούνται από τη βιομηχανία. Όπως τόνισε, όταν υπάρχουν αξιόπιστες ενδείξεις κινδύνου για την ανάπτυξη του εγκεφάλου των παιδιών, η δημόσια υγεία πρέπει να προηγείται των εμπορικών συμφερόντων.
Τι απαντούν οι ευρωπαϊκές αρχές και η εταιρεία
Η Ευρωπαϊκή Αρχή για την Ασφάλεια των Τροφίμων, EFSA, ανέφερε ότι η αυστριακή υπηρεσία Υγείας και Ασφάλειας Τροφίμων, AGES, έχει κληθεί να εξετάσει τη στατιστική ανάλυση και τα δεδομένα στα οποία βασίστηκε η έγκριση του fluazinam.
Εκπρόσωπος της EFSA δήλωσε ότι η διαδικασία είναι ανεξάρτητη και ακολουθεί τους καθιερωμένους ευρωπαϊκούς κανόνες. Σύμφωνα με την Αρχή, τα συμπεράσματα δεν λαμβάνονται μονομερώς, αλλά διαμορφώνονται μαζί με τα κράτη-μέλη στο πλαίσιο της διαδικασίας αξιολόγησης.
Όταν η AGES ολοκληρώσει την εξέτασή της, τα ευρήματα θα αξιολογηθούν στο πλαίσιο της τρέχουσας επανεξέτασης του κινδύνου για το fluazinam. Η EFSA αναμένεται να δημοσιεύσει τα συμπεράσματά της για την ασφάλεια της ουσίας το πρώτο τρίμηνο του 2027.
Εκπρόσωπος της AGES ανέφερε ότι οι ανησυχίες που διατυπώνονται στη νέα μελέτη θα εξεταστούν περαιτέρω, ώστε να υπάρχει επαρκής βάση για την απόφαση σχετικά με την ανανέωση ή μη της έγκρισης του fluazinam.
Από την πλευρά της, η ISK δήλωσε ότι γνωρίζει τους ισχυρισμούς για τη μελέτη του 2005, αλλά δεν έχει λάβει την υποκείμενη ανάλυση και επομένως δεν μπορεί να σχολιάσει περαιτέρω. Η εταιρεία σημείωσε ότι η ουσία έχει εξεταστεί από τις αρμόδιες αρχές στο πλαίσιο των ισχυουσών διαδικασιών και ότι οι σχετικοί ισχυρισμοί πρέπει να ελέγχονται και να τεκμηριώνονται προσεκτικά.
Η Huntingdon Life Sciences δεν απάντησε σε αίτημα του Guardian για σχολιασμό.
Με πληροφορίες από Guardian
