Χθες, στη Βιέννη, ορισμένοι επιστήμονες αστειεύονταν ότι είχαν ήδη αποχαιρετήσει τηλεφωνικά τους συντρόφους τους. Είχαν συγκεντρωθεί για ένα συνέδριο με μια ασυνήθιστη αφορμή: σήμερα, Παρασκευή 13 Νοεμβρίου 2026, ένας διάσημος επιστήμονας είχε προβλέψει ότι η ανθρωπότητα θα έφτανε στο τέλος της. Η πρόβλεψη είχε δημοσιευτεί πριν από 66 χρόνια στο επιστημονικό περιοδικό «Science». Η συζήτηση που άνοιξε τώρα στη Βιέννη έφτασε μέχρι την τεχνητή νοημοσύνη και τους νέους «ιππείς» της Αποκάλυψης.
Η ιστορία ξεκινά στις 4 Νοεμβρίου 1960, όταν ο Αυστροαμερικανός φυσικός και πρωτοπόρος της κυβερνητικής Χάιντς φον Φέρστερ δημοσίευσε μαζί με την Πατρίσια Μόρα και τον Λόρενς Άμιοτ μια μελέτη με τον εντυπωσιακό τίτλο «Doomsday: Friday, 13 November, A.D. 2026». Οι τρεις ερευνητές είχαν εξετάσει την αύξηση του παγκόσμιου πληθυσμού κατά τις προηγούμενες δύο χιλιετίες και κατέληξαν σε μια μαθηματική πρόβλεψη: εάν η ανθρωπότητα συνέχιζε να πολλαπλασιάζεται με τον ίδιο ρυθμό, ο πληθυσμός θα πλησίαζε θεωρητικά το άπειρο στα μέσα της δεκαετίας του 2020.
Η ημερομηνία που προέκυψε ήταν η 13η Νοεμβρίου 2026, με περιθώριο απόκλισης περίπου πεντέμισι ετών. Οι συγγραφείς, επιστρατεύοντας αρκετό μαύρο χιούμορ, προειδοποιούσαν ότι οι απόγονοί μας θα πέθαιναν στριμωγμένοι από τον υπερπληθυσμό. Υπήρχε μάλιστα μια προσωπική λεπτομέρεια που έκανε την ιστορία ακόμη πιο παράξενη: η υποτιθέμενη Ημέρα της Κρίσης συνέπιπτε με τα 115α γενέθλια του φον Φέρστερ, που είχε γεννηθεί στη Βιέννη στις 13 Νοεμβρίου 1911.
Η πραγματική εξέλιξη του παγκόσμιου πληθυσμού διέψευσε το μοντέλο. Η αύξηση επιβραδύνθηκε, οι γεννήσεις μειώθηκαν σε πολλές χώρες και οι σημερινές δημογραφικές προβλέψεις τοποθετούν την κορύφωση του παγκόσμιου πληθυσμού γύρω στα 10,3 δισεκατομμύρια προς τα μέσα της δεκαετίας του 2080. Ωστόσο, η παλιά μελέτη εξακολουθεί να προκαλεί ενδιαφέρον για τον τρόπο με τον οποίο η επιστήμη προσπαθεί να προβλέψει το μέλλον.
Αυτή ήταν και η αφορμή για το διήμερο συνέδριο «Doomsday Conference» που διοργάνωσε στις 12 και 13 Νοεμβρίου το Complexity Science Hub στη Βιέννη. Η ερευνήτρια Χέλγκα Νοβότνι υποστήριξε ότι οι προβλέψεις καταστροφής συχνά επιδιώκουν να αλλάξουν την ανθρώπινη συμπεριφορά. Οι προειδοποιήσεις για τον υπερπληθυσμό, για παράδειγμα, επηρέασαν τον δημόσιο διάλογο επί δεκαετίες, ενώ ορισμένες πολιτικές περιορισμού των γεννήσεων είχαν σοβαρές κοινωνικές συνέπειες.
Στη συζήτηση, ο δημοσιογράφος και ιστορικός Μίσα Γκλένι περιέγραψε τέσσερις σύγχρονους «ιππείς της Αποκάλυψης»: τις πανδημίες, την κλιματική κρίση, τα διασυνδεδεμένα υπολογιστικά συστήματα και την τεχνητή νοημοσύνη, καθώς και τα όπλα μαζικής καταστροφής. Ο περιβαλλοντικός επιστήμονας Τζέσι Άουσουμπελ πρόσθεσε έναν πέμπτο: τα «όπλα μαζικής σύγχυσης», αναφερόμενος στην παραπληροφόρηση και στην τεράστια ποσότητα πληροφοριών που κατακλύζουν καθημερινά δισεκατομμύρια ανθρώπους μέσω των κοινωνικών δικτύων.
Η τεχνητή νοημοσύνη βρέθηκε στο επίκεντρο αυτής της αντιφατικής εικόνας. Ο Άουσουμπελ εκτίμησε ότι το 2026 μπορεί να αποδειχθεί εξαιρετική χρονιά για την επιστήμη, χάρη στις νέες δυνατότητες που προσφέρει η AI στην επίλυση μαθηματικών προβλημάτων και στην ανάπτυξη φαρμάκων. Ο Γκλένι, από την άλλη, περιέγραψε έναν κόσμο ολοένα πιο συνδεδεμένο, όπου η μοναξιά, η αποξένωση και το άγχος εξακολουθούν να αυξάνονται. Μίλησε ακόμη για τη δική του εξαντλητική συνήθεια να παρακολουθεί ασταμάτητα τις ειδήσεις, το γνωστό doomscrolling.
Η συζήτηση έρχεται σε μια χρονιά κατά την οποία το συμβολικό «Ρολόι της Αποκάλυψης», που επιμελείται το Bulletin of the Atomic Scientists, έχει ρυθμιστεί στα 85 δευτερόλεπτα πριν από τα μεσάνυχτα, πιο κοντά από ποτέ στο συμβολικό σημείο της παγκόσμιας καταστροφής. Στους λόγους που επικαλείται ο οργανισμός περιλαμβάνονται οι πυρηνικές απειλές, η κλιματική αλλαγή, η βιολογική ασφάλεια και οι κίνδυνοι από την ανεξέλεγκτη ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης.
Εξήντα έξι χρόνια μετά την πρόβλεψη του φον Φέρστερ, ο Γκλένι επιμένει ότι ακόμη και οι πιο ανησυχητικές προειδοποιήσεις μπορούν να κινητοποιήσουν τους ανθρώπους. Κατά την εκτίμησή του, η ανθρωπότητα διατηρεί τη δυνατότητα να αντιμετωπίσει τις μεγάλες απειλές, από την κλιματική κρίση μέχρι την AI, αρκεί να μην εγκαταλείψει την προσπάθεια να τις ελέγξει.
Με στοιχεία από Der Standard, Complexity Science Hub
