Δεκατρία πανεπιστήμια της Βρετανίας βρέθηκαν σε επαφή με τη BAE Systems, τον μεγαλύτερο αμυντικό όμιλο της χώρας, για τη διαχείριση φιλοπαλαιστινιακών κινητοποιήσεων στις πανεπιστημιουπόλεις, σύμφωνα με κοινή έρευνα του Al Jazeera και της Liberty Investigates. Έγγραφα και εσωτερική αλληλογραφία δείχνουν συζητήσεις για μέτρα ασφαλείας, παρακολούθηση αναρτήσεων στα κοινωνικά δίκτυα και συντονισμό απαντήσεων στις επικρίσεις για τις σχέσεις των ιδρυμάτων με τη βιομηχανία όπλων.
Η ειδική εισηγήτρια του ΟΗΕ για τα δικαιώματα στην ειρηνική συνάθροιση και τον συνεταιρίζεσθαι, Τζίνα Ρομέρο, εκτίμησε ότι οι αποκαλύψεις δείχνουν ένα «ανησυχητικό μοτίβο», στο οποίο πανεπιστήμια λαμβάνουν «επιχειρησιακές κατευθύνσεις και στρατηγικές ασφαλείας από κατασκευαστές όπλων, προκειμένου να καταστείλουν τους ίδιους τους φοιτητές τους».
Μεταξύ των ιδρυμάτων που αναφέρονται στην έρευνα είναι τα πανεπιστήμια του Μάντσεστερ, του Νότιγχαμ, του Σαουθάμπτον, του Μπέρμιγχαμ και του Στράθκλαϊντ, καθώς και το Cranfield University. Ως «στρατηγικοί εταίροι» της BAE Systems, τα πανεπιστήμια αυτά λαμβάνουν συλλογικά χρηματοδότηση που μπορεί να φθάνει τα 15 εκατ. λίρες ετησίως, βάσει σχετικών συμφωνιών.
Ένα επικοινωνιακό «αντίβαρο» στις φιλοπαλαιστινιακές κινητοποιήσεις
Τον Αύγουστο του 2024, η BAE Systems φέρεται να ενθάρρυνε τα πανεπιστήμια να διαμορφώσουν κοινό μήνυμα, ώστε να «αντισταθμιστεί μια συχνά στρεβλή, αλλά κυρίαρχη αφήγηση των διαδηλωτών» για τις συνεργασίες τους με την εταιρεία. Η αναφορά περιλαμβάνεται, σύμφωνα με την έρευνα, σε διαφάνειες παρουσίασης με τίτλο «On-site protests».
Οι φοιτητικές κινητοποιήσεις, οι οποίες είχαν λάβει πανεθνικές διαστάσεις, ζητούσαν από τα πανεπιστήμια να διακόψουν τις σχέσεις τους με την BAE Systems. Οι διαδηλωτές θεωρούν ότι η εταιρεία έχει εμπλοκή στην προμήθεια εξοπλισμού που χρησιμοποιεί ο ισραηλινός στρατός.
Σύμφωνα με την Campaign Against Arms Trade (CAAT), βρετανική οργάνωση που εκστρατεύει για τον τερματισμό του διεθνούς εμπορίου όπλων, η BAE Systems συμμετέχει στην παραγωγική αλυσίδα των F-35, που χρησιμοποιούνται από την ισραηλινή πολεμική αεροπορία στις επιχειρήσεις της στη Γάζα. Σύμφωνα με την CAAT, περίπου το 15% της αξίας κάθε F-35 αντιστοιχεί σε βρετανική παραγωγή, με την BAE να έχει κεντρικό ρόλο στο πρόγραμμα.
Όπως αποκαλύπτει η έρευνα των Al Jazeera και Liberty Investigates, μετά από διαδικτυακή εκδήλωση επαγγελματικού προσανατολισμού του Πανεπιστημίου του Σέφιλντ τον Οκτώβριο του 2024, κατά την οποία φοιτητές ανήρτησαν μηνύματα όπως «η BAE σκοτώνει παιδιά», ερευνητής του πανεπιστημίου συνομίλησε με τη BAE Systems προτού ολοκληρωθεί η πειθαρχική διαδικασία σε βάρος τεσσάρων φοιτητών.
Τα έγγραφα που εξέτασαν Al Jazeera και Liberty Investigates δεν αναφέρουν το περιεχόμενο της συνομιλίας. Το Πανεπιστήμιο του Σέφιλντ δεν απάντησε σε αιτήματα παροχής πληροφοριών που κατατέθηκαν βάσει της νομοθεσίας για την ελευθερία της πληροφόρησης.
Οι τέσσερις φοιτητές κλήθηκαν είτε να πληρώσουν πρόστιμο 75 λιρών, είτε να υπογράψουν δέσμευση ότι «δεν θα λάβουν μέρος σε άλλη μη εγκεκριμένη διαμαρτυρία». Ο ερευνητής κατέληξε ότι η συμπεριφορά τους «ενδέχεται να έπληξε τη φήμη του πανεπιστημίου έναντι συνεργαζόμενου οργανισμού».
Εκπρόσωπος του Πανεπιστημίου του Σέφιλντ απέρριψε τον ισχυρισμό ότι η BAE επηρέασε τη διαδικασία. Υποστήριξε ότι οι πειθαρχικές διαδικασίες είναι ανεξάρτητες από εξωτερικές συνεργασίες και ότι η επικοινωνία με στελέχη της εταιρείας έγινε προκειμένου να καταγραφεί η εκδοχή τους για το περιστατικό. Η τελική κρίση, πρόσθεσε, βασίστηκε αποκλειστικά στο κατά πόσον παραβιάστηκε ο κώδικας συμπεριφοράς των φοιτητών.
Ασφάλεια εκδηλώσεων ή περιορισμός της διαμαρτυρίας;
Άλλα έγγραφα, σύμφωνα με την κοινή έρευνα, δείχνουν ότι η BAE Systems ζήτησε από το Πανεπιστήμιο του Λάνκαστερ πρόσθετα μέτρα ασφαλείας, με δυνατότητα απομάκρυνσης διαδηλωτών, και επιδίωξε συνάντηση με το Queen Mary University of London για να συζητηθεί η ασφάλεια εκδηλώσεων υπό το ενδεχόμενο διαμαρτυριών.
Τρεις φοιτητές του Queen Mary University of London αντιμετώπισαν αργότερα πειθαρχικές διαδικασίες, έπειτα από διαμαρτυρία για την παρουσία της BAE σε πανεπιστημιακή εκδήλωση. Emails που εξετάστηκαν από τις δύο οργανώσεις δείχνουν ότι στελέχη του πανεπιστημίου φέρονται να αναζήτησαν βίντεο στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης για να ταυτοποιήσουν τους συμμετέχοντες και στη συνέχεια διαβίβασαν τα στοιχεία στην αρμόδια υπηρεσία πειθαρχικών υποθέσεων.
Το QMUL δεν απάντησε σε αίτημα σχολίου. Εκπρόσωπος του Πανεπιστημίου του Λάνκαστερ δήλωσε ότι φοιτητές και προσωπικό έχουν δικαίωμα να διαδηλώνουν στην πανεπιστημιούπολη, εφόσον το κάνουν νόμιμα και σύμφωνα με τις προβλεπόμενες πολιτικές και διαδικασίες.
Η έρευνα αναδεικνύει επίσης ότι τα πανεπιστήμια του Νότιγχαμ και του Σαουθάμπτον ενημέρωσαν τη BAE Systems πως παρακολουθούσαν τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης για «ενδείξεις» επικείμενων διαμαρτυριών υπέρ της Παλαιστίνης. Τον Νοέμβριο του 2025, στέλεχος του Σαουθάμπτον ενημέρωσε συναδέλφους ότι είχε εντοπίσει αναρτήσεις φιλοπαλαιστινιακής ομάδας που προανήγγελλαν διαμαρτυρία σε έκθεση σταδιοδρομίας μηχανικών, από την οποία η BAE Systems τελικά αποχώρησε.
Παράλληλα, emails δείχνουν ότι το Πανεπιστήμιο της Γλασκώβης ενημέρωσε την εταιρεία πως είχε ειδοποιήσει την Police Scotland για προγραμματισμένη διαμαρτυρία στην έκθεση σταδιοδρομίας τον Οκτώβριο του 2023. Εκπρόσωπος του πανεπιστημίου ανέφερε ότι το ίδρυμα δεσμεύεται στην προστασία της ελευθερίας του λόγου και του δικαιώματος στην ειρηνική διαμαρτυρία, διατηρεί όμως και το δικαίωμα εταιρειών να συμμετέχουν σε εκδηλώσεις επαγγελματικής σταδιοδρομίας.
Οι δεσμοί με τη βιομηχανία όπλων
Οι αποκαλύψεις έρχονται σε μια περίοδο κατά την οποία ο τομέας της ανώτατης εκπαίδευσης στη Βρετανία αντιμετωπίζει έντονη οικονομική πίεση. Πάνω από το ένα τρίτο των βρετανικών πανεπιστημίων δημοσιονομικό έλλειμμα την προηγούμενη χρονιά, σύμφωνα με μελέτη του Office for Students.
Η έρευνα αναφέρεται σε έξι πανεπιστήμια: το Πανεπιστήμιο του Μάντσεστερ, του Νότιγχαμ, του Σαουθάμπτον, του Μπέρμιγχαμ, του Στραθκλάιντ και το Cranfield University. Σύμφωνα με στοιχεία που προέκυψαν, τα πανεπιστήμια Sheffield Hallam, Lancashire, Cardiff και Strathclyde έχουν λάβει συνολικά 6 εκατ. λίρες από ερευνητικές συνεργασίες με την BAE Systems από το 2020. Το Νότιγχαμ και το Cranfield αρνήθηκαν να απαντήσουν στα σχετικά αιτήματα.
Την ίδια ώρα, 11 από τα 13 πανεπιστήμια που κατονομάζονται στην έρευνα συμμετέχουν και σε νέα συμμαχία του βρετανικού υπουργείου Άμυνας. Στο πλαίσιο της συνεργασίας, έχουν δεσμευθεί να ενισχύσουν την αμυντική έρευνα και την προσέλκυση αποφοίτων στον κλάδο, αξιοποιώντας μέρος κυβερνητικού κονδυλίου ύψους 182 εκατ. λιρών.
Οι αντιδράσεις φοιτητών και πανεπιστημίων
Αρκετά από τα πανεπιστήμια που αναφέρονται στην έρευνα αρνήθηκαν ότι υπήρξε «αθέμιτη καταστολή» φιλοπαλαιστινιακών κινητοποιήσεων ή ότι δέχθηκαν κατευθύνσεις ασφαλείας από τη BAE Systems.
Το Πανεπιστήμιο του Μάντσεστερ δήλωσε ότι οι αποφάσεις του λαμβάνονται αποκλειστικά από το ίδιο. Το Πανεπιστήμιο του Μπέρμιγχαμ ανέφερε ότι ζητεί τη συμβουλή της αστυνομίας όταν χρειάζεται, αλλά δεν δέχεται οδηγίες ασφαλείας από άλλους εξωτερικούς φορείς.
Τα πανεπιστήμια του Σαουθάμπτον και του Νότιγχαμ δήλωσαν ότι δεν συνεργάστηκαν με άλλους «στρατηγικούς εταίρους» της BAE Systems για την ανάπτυξη κοινής απάντησης στις επικρίσεις των διαδηλωτών περί συνεργασίας με το Ισραήλ και ότι δεν υιοθέτησαν στρατηγικές ασφαλείας της εταιρείας. Εκπρόσωπος του Σαουθάμπτον σημείωσε ότι τα σχέδια ασφαλείας της BAE προορίζονται για την προστασία του προσωπικού της και δεν αφορούν τις ρυθμίσεις ασφαλείας του πανεπιστημίου.
Το Sheffield Hallam δήλωσε ότι σέβεται το δικαίωμα των φοιτητών του να διαδηλώνουν και να εκφράζουν ειρηνικά τις απόψεις τους, εντός του πλαισίου του νόμου. Το Πανεπιστήμιο του Κάρντιφ απέρριψε την υπόθεση ότι δέχεται επιχειρησιακές κατευθύνσεις από εξωτερικούς οργανισμούς, διευκρινίζοντας ότι τυχόν πρόσθετα μέτρα ασφαλείας αποφασίζονται βάσει δικών του εκτιμήσεων κινδύνου.
Η BAE Systems, η οποία κατασκευάζει εξαρτήματα που χρησιμοποιούνται σε ισραηλινά μαχητικά αεροσκάφη, ανέφερε ότι δεν πωλεί απευθείας στρατιωτικό εξοπλισμό στην ισραηλινή κυβέρνηση. Δήλωσε επίσης ότι δεν διαθέτει δραστηριότητες ή εργαζομένους στο Ισραήλ ή στη Γάζα και ότι σέβεται το δικαίωμα όλων στην ειρηνική διαμαρτυρία.
Με πληροφορίες από Al Jazeera
