Ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ δεσμεύτηκε να καταφέρει βαρύ οικονομικό πλήγμα στο Ιράν, λίγες μόλις ημέρες αφότου ο υπουργός Οικονομικών Σκοτ Μπέσεντ προανήγγειλε μέτρα που «δεν έχουν προηγούμενο».
Από τα τέλη της δεκαετίας του 1970, οι Ηνωμένες Πολιτείες, ο ΟΗΕ και η Ευρωπαϊκή Ένωση έχουν επιβάλει αυστηρές κυρώσεις, εμπορικούς αποκλεισμούς και δεσμεύσεις περιουσιακών στοιχείων κατά της Τεχεράνης, εστιάζοντας στο πυρηνικό της πρόγραμμα, τις παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και τη στήριξη ένοπλων οργανώσεων.
Με το ξέσπασμα του πολέμου στο Ιράν τον Φεβρουάριο, η Ουάσινγκτον κλιμάκωσε τις πιέσεις, επιβάλλοντας επιπλέον κυρώσεις στον ναυτιλιακό, ενεργειακό και χρηματοπιστωτικό τομέα, ενώ ξεκίνησε και θαλάσσιο αποκλεισμό.
Σύμφωνα με στοιχεία της Υπηρεσίας Ελέγχου Ξένων Περιουσιακών Στοιχείων (OFAC) του υπουργείου Οικονομικών των ΗΠΑ, από την αρχή της δεύτερης θητείας του Τραμπ έχουν επιβληθεί κυρώσεις σε περισσότερα από 1.000 φυσικά πρόσωπα, πλοία και αεροσκάφη.
Στο στόχαστρο των πρόσφατων μέτρων βρέθηκαν ο «σκιώδης στόλος» μεταφοράς ιρανικού πετρελαίου, ασφαλιστικές εταιρείες ναυτιλίας, οντότητες και πρόσωπα που διευκολύνουν την προμήθεια εξοπλισμών, καθώς και πλατφόρμες ψηφιακών νομισμάτων, με τη δέσμευση κρυπτονομισμάτων αξίας περίπου 500 δισεκατομμυρίων δολαρίων που συνδέονται με το Ιράν.
Οι ειδικοί ανέλυσαν στο Reuters τα επόμενα «όπλα» που έχει στη διάθεσή της η κυβέρνηση Τραμπ.
Κυρώσεις στα ανεξάρτητα κινεζικά διυλιστήρια
Τα ανεξάρτητα διυλιστήρια της Κίνας, γνωστά ως teapots, καλύπτουν το ένα τέταρτο της συνολικής διυλιστικής δυναμικότητας της χώρας, λειτουργώντας συχνά με πολύ χαμηλά ή ακόμη και αρνητικά περιθώρια κέρδους.
Σύμφωνα με στοιχεία της εταιρείας αναλύσεων Kpler για το 2025, η Κίνα απορροφά πάνω από το 80% των θαλάσσιων εξαγωγών ιρανικού πετρελαίου. Τη μερίδα του λέοντος αυτού του εμπορίου διοχετεύουν τα ανεξάρτητα διυλιστήρια, γεγονός που τα εκθέτει στις λεγόμενες δευτερογενείς κυρώσεις, μέτρα που τιμωρούν όσους συναλλάσσονται με τον βασικό στόχο των κυρώσεων.
Στο παρελθόν, οι αμερικανικές κυρώσεις είχαν αποτρέψει τα μεγαλύτερα ανεξάρτητα διυλιστήρια από το να αγοράζουν ιρανικό πετρέλαιο. Ωστόσο, ειδικοί σημειώνουν ότι τα μικρότερα διυλιστήρια παραμένουν σε έναν βαθμό προστατευμένα, καθώς δεν έχουν ιδιαίτερη έκθεση στο αμερικανικό χρηματοπιστωτικό σύστημα.
Στο στόχαστρο οι κινεζικές τράπεζες
Η OFAC έχει ήδη επιβάλει δευτερογενείς κυρώσεις σε μικρότερες εταιρείες με έδρα την Κίνα και το Χονγκ Κονγκ, οι οποίες κατηγορούνται για τη διακίνηση δισεκατομμυρίων δολαρίων από το ιρανικό πετρέλαιο και τη χρηματοδότηση εξοπλιστικών προγραμμάτων.
Το αμερικανικό υπουργείο Οικονομικών έχει προειδοποιήσει δύο μεγάλες κινεζικές τράπεζες με δευτερογενείς κυρώσεις εάν εντοπιστούν ιρανικά κεφάλαια στο σύστημά τους, χωρίς ωστόσο να προχωρήσει μέχρι στιγμής στην επίσημη στοχοποίησή τους.
Τυχόν επιβολή κυρώσεων σε αυτούς τους δύο τραπεζικούς κολοσσούς, τα ονόματα των οποίων δεν έχουν δημοσιοποιηθεί, θα μπορούσε να λειτουργήσει αποτρεπτικά για ολόκληρο το χρηματοπιστωτικό σύστημα, αν και αναλυτές προειδοποιούν ότι μια τέτοια κίνηση εγκυμονεί τον κίνδυνο αντιποίνων από το Πεκίνο.
Από την πλευρά τους, Αμερικανοί αξιωματούχοι επιχειρούν να υποβαθμίσουν την ένταση στις σχέσεις Ουάσινγκτον και Πεκίνου, ενόψει της προγραμματισμένης συνάντησης του Ντόναλντ Τραμπ με τον Σι Τζινπίνγκ αργότερα εντός του έτους.
Στην Ουάσινγκτον υπάρχει έντονος προβληματισμός για το ενδεχόμενο η Κίνα να περιορίσει τις εξαγωγές κρίσιμων ορυκτών, που είναι απαραίτητα για την παραγωγή τεχνολογίας αιχμής, την ώρα που οι ΗΠΑ και οι Δυτικοί σύμμαχοί τους προσπαθούν ακόμη να αναπτύξουν τις δικές τους αλυσίδες εφοδιασμού.
Η τακτική του «κυνηγιού μαγισσών»
Οι ΗΠΑ μπορούν να συνεχίσουν να στοχεύουν μεμονωμένα πρόσωπα και εταιρείες στο Ιράν, την Κίνα και τον Περσικό Κόλπο, που βοηθούν την Τεχεράνη να παρακάμπτει τις κυρώσεις για να χρηματοδοτεί τις πολεμικές της επιχειρήσεις.
Πρόσφατα, το αμερικανικό υπουργείο Οικονομικών επέβαλε κυρώσεις σε νεοσύστατες εταιρείες που διευκολύνουν την ανταλλαγή των ιρανικών πετρελαϊκών εσόδων με εισαγωγές αγαθών. Ωστόσο, ο Μπρετ Έρικσον, διευθύνων σύμβουλος της Obsidian Risk Advisors, τονίζει ότι αυτή η τακτική δεν αλλάζει τη συμπεριφορά του Ιράν, το οποίο απλώς ιδρύει νέες εικονικές εταιρείες για να αντικαταστήσει όσες μπλοκάρονται.
Ο Μιάντ Μαλέκι, ειδικός σε θέματα κυρώσεων στο Foundation for Defense of Democracies, εκτιμά ότι οι δηλώσεις Μπέσεντ προαναγγέλλουν αυστηρότερη αστυνόμευση των ναυτιλιακών εταιρειών, των αγοραστών πετρελαίου και των ανταλλακτηρίων συναλλάγματος που εξυπηρετούν τις ιρανικές εισαγωγές.
Ο ίδιος πρόσθεσε ότι είναι πιθανή η επιβολή πρόσθετων κυρώσεων και στον τομέα των αερομεταφορών, ώστε να πληγεί η δυνατότητα του Ιράν να διεξάγει εμπόριο, τώρα που οι ΗΠΑ έχουν αποκλείσει τη θαλάσσια οδό μέσω των Στενών του Ορμούζ.
Χερσαίος αποκλεισμός
Ορισμένοι Αμερικανοί και Ισραηλινοί αξιωματούχοι εξετάζουν το ενδεχόμενο επιβολής χερσαίου αποκλεισμού, μια κίνηση που θα απαιτούσε τη συνδρομή των γειτονικών χωρών του Ιράν: του Ιράκ, της Τουρκίας, του Πακιστάν, του Αφγανιστάν, του Τουρκμενιστάν, του Αζερμπαϊτζάν και της Αρμενίας.
Η κυβέρνηση Τραμπ διατηρεί σχέσεις διαφόρων βαθμίδων με όλες αυτές τις χώρες εκτός από το Αφγανιστάν, αν και τα σύνορα εκεί είναι ορεινά και εξαιρετικά δύσκολο να αστυνομευθούν.
Ο Τραμπ διαθέτει μέσα πίεσης απέναντι στο Πακιστάν, το οποίο ζήτησε πρόσφατα γραμμή ανταλλαγής νομισμάτων ύψους 10 δισ. δολαρίων από το αμερικανικό υπουργείο Οικονομικών, αλλά και απέναντι στην Τουρκία, η οποία επιδιώκει την επανένταξή της στο πρόγραμμα των μαχητικών αεροσκαφών F-35.
Ένας χερσαίος αποκλεισμός θα αύξανε την πίεση στον ιρανικό λαό διακόπτοντας τις εισαγωγές τροφίμων, ενέργειας και κλωστοϋφαντουργικών προϊόντων. Ωστόσο, αναλυτές επισημαίνουν ότι ένα τέτοιο εγχείρημα είναι εξαιρετικά δύσκολο στην εφαρμογή του και ενδέχεται να μην οδηγήσει σε εσωτερικές διαμαρτυρίες ή πολιτική πίεση προς το καθεστώς.
Δευτερογενείς δασμοί
Ο Ντόναλντ Τραμπ έχει απειλήσει επανειλημμένα με την επιβολή δασμών σε προϊόντα από χώρες που συναλλάσσονται με το Ιράν, παρότι το Ανώτατο Δικαστήριο των ΗΠΑ ακύρωσε τη νομική βάση για την επιβολή τέτοιων φόρων.
Την περασμένη εβδομάδα, η Γερουσία ενέκρινε ένα ευρύ νομοσχέδιο κυρώσεων κατά της Ρωσίας, το οποίο περιλαμβάνει νέες κυρώσεις κατά του Ιράν. Το νομοσχέδιο αυτό εκχωρεί στον Τραμπ νέες εξουσίες επιβολής δασμών, τις οποίες θα μπορούσε να χρησιμοποιήσει εναντίον χωρών που διευκολύνουν το ιρανικό εμπόριο και την προμήθεια εξοπλισμών.
Ωστόσο, η νομοθεσία πρέπει να υπερψηφιστεί και από τη Βουλή των Αντιπροσώπων, εξέλιξη που θεωρείται αβέβαιη, καθώς υπάρχουν έντονες επιφυλάξεις για το μέτρο των δασμών τόσο από τους Δημοκρατικούς όσο και από μερίδα Ρεπουμπλικανών.
Με πληροφορίες από Reuters
