Η Σερβία οδηγείται σε πρόωρες βουλευτικές εκλογές στις 25 Οκτωβρίου, έπειτα από σχεδόν δύο χρόνια αντικυβερνητικών και αντικατασταλτικών κινητοποιήσεων που πυροδότησε η τραγωδία στον σιδηροδρομικό σταθμό του Νόβι Σαντ. Η αναμέτρηση θα αποτελέσει την πιο σοβαρή εκλογική δοκιμασία για τον Αλεξάνταρ Βούτσιτς και το κυβερνών Σερβικό Προοδευτικό Κόμμα (SNS) από το 2012.
Ο πρόεδρος της Σερβίας, Αλεξάνταρ Βούτσιτς, διέλυσε το κοινοβούλιο και προκήρυξε πρόωρες βουλευτικές εκλογές για τις 25 Οκτωβρίου, έναν και πλέον χρόνο πριν από τη συνταγματικά προβλεπόμενη λήξη της κοινοβουλευτικής θητείας, τον Δεκέμβριο του 2027. Η απόφαση έρχεται σε μια περίοδο βαθιάς πολιτικής και κοινωνικής πόλωσης, μετά τις μαζικές κινητοποιήσεις που συγκλόνισαν τη χώρα από τα τέλη του 2024.
Σερβία: Από την τραγωδία του Νόβι Σαντ στις κάλπες
Η αφετηρία της κρίσης ήταν η κατάρρευση τμήματος του στεγάστρου στον σιδηροδρομικό σταθμό του Νόβι Σαντ, την 1η Νοεμβρίου 2024, με αποτέλεσμα να σκοτωθούν 16 άνθρωποι. Η τραγωδία μετατράπηκε σε σύμβολο της δημόσιας οργής για τη διαφθορά, την αδιαφάνεια στις δημόσιες συμβάσεις και την έλλειψη λογοδοσίας. Οι αρχικές απαιτήσεις για πλήρη διερεύνηση των ευθυνών και δημοσιοποίηση των σχετικών εγγράφων εξελίχθηκαν σε ευρύτερη πολιτική διεκδίκηση για πρόωρες εκλογές.
Το φοιτητικό κίνημα, το οποίο βρέθηκε στο επίκεντρο των πανεπιστημιακών καταλήψεων και των μεγάλων διαδηλώσεων, ζητά εκλογές ήδη από τον Μάιο του 2025 και προετοιμάζει δική του εκλογική λίστα. Η σύνθεσή της και οι υποψήφιοί της δεν έχουν ακόμη παρουσιαστεί επίσημα, όμως η κίνηση θεωρείται ο βασικότερος αντίπαλος του SNS. Σημαντικό μέρος της φιλοευρωπαϊκής αντιπολίτευσης έχει δηλώσει στήριξη προς το φοιτητικό εγχείρημα, αν και δεν είναι σαφές ποια κόμματα θα κατέλθουν αυτόνομα και ποια θα συνταχθούν με τη νέα λίστα.
Η στρατηγική Βούτσιτς και η μάχη για την εξουσία
Ο Βούτσιτς αιτιολόγησε την προσφυγή στις κάλπες επικαλούμενος τις εντάσεις και τις διαιρέσεις στη σερβική κοινωνία, υποστηρίζοντας ότι το εκλογικό αποτέλεσμα πρέπει να αποτυπώσει καθαρά τη λαϊκή βούληση και την πολιτική κατεύθυνση της χώρας. Παράλληλα, επανέλαβε καταγγελίες για ξένη παρέμβαση και για προσπάθεια «ξενόχρηστης επανάστασης», ισχυρισμούς που το κίνημα των φοιτητών και οι επικριτές της κυβέρνησης απορρίπτουν.
Η εκλογική κίνηση συνδέεται και με πιθανή αναδιάταξη στην κορυφή της εξουσίας. Το SNS αποφάσισε να κατέλθει υπό το σχήμα «Ενωμένη Σερβία», έχοντας τον Βούτσιτς ως υποψήφιο πρωθυπουργό. Για να αναλάβει την πρωθυπουργία, θα πρέπει να παραιτηθεί από την προεδρία, όπως έχει δηλώσει ότι σκοπεύει να κάνει. Σε μια τέτοια περίπτωση, η πρόεδρος της Εθνοσυνέλευσης και πρώην πρωθυπουργός Άνα Μπρνάμπιτς θα αναλάβει προσωρινά την προεδρία και θα πρέπει να δρομολογηθεί προεδρική εκλογή εντός τριών μηνών.
Έτσι, οι πρόωρες βουλευτικές εκλογές ενδέχεται να ανοίξουν τον δρόμο για δεύτερη εθνική εκλογική αναμέτρηση σε σύντομο διάστημα. Το διακύβευμα, επομένως, δεν περιορίζεται στη σύνθεση της επόμενης Βουλής: αφορά και την επόμενη αρχιτεκτονική της εκτελεστικής εξουσίας στη χώρα.
Το διακύβευμα για τη Σερβία και την Ευρώπη
Η σερβική Βουλή έχει 250 έδρες. Με την προκήρυξη των εκλογών, η απερχόμενη κυβέρνηση παραμένει σε υπηρεσιακή/μεταβατική λειτουργία έως τον σχηματισμό νέας κυβέρνησης. Ο Βούτσιτς και το SNS κυριαρχούν στη σερβική πολιτική από το 2012, είτε με τον ίδιο ως πρωθυπουργό είτε ως πρόεδρο, γεγονός που προσδίδει στην αναμέτρηση χαρακτήρα δημοψηφίσματος για τη διάρκεια και το μοντέλο διακυβέρνησής του.
Η κάλπη πραγματοποιείται επίσης υπό το βάρος των χρόνιων εντάσεων στις σχέσεις Βελιγραδίου και Βρυξελλών. Η ΕΕ έχει επανειλημμένα εκφράσει ανησυχίες για την κατάσταση του κράτους δικαίου, τη δημοκρατική οπισθοδρόμηση και τη στάση της Σερβίας απέναντι στις κυρώσεις κατά της Ρωσίας. Ο Βούτσιτς, από την πλευρά του, επιμένει ότι η χώρα ακολουθεί ευρωπαϊκή πορεία, διατηρώντας ταυτόχρονα τις παραδοσιακές διεθνείς της σχέσεις και την εθνική της αυτονομία.
Η αναμέτρηση της 25ης Οκτωβρίου θα κρίνει αν η κοινωνική κινητοποίηση μετά το Νόβι Σαντ μπορεί να μετατραπεί σε συνεκτική εκλογική δύναμη και να αμφισβητήσει αποτελεσματικά την πολυετή κυριαρχία του SNS. Θα δοκιμάσει, επίσης, την ικανότητα της αντιπολίτευσης και του φοιτητικού κινήματος να συντονιστούν χωρίς να κατακερματιστούν σε ανταγωνιστικές λίστες.
Για τον Βούτσιτς, το ζητούμενο είναι να ανανεώσει τη νομιμοποίησή του σε μια περίοδο κατά την οποία η διαφθορά και η λογοδοσία έχουν μετατραπεί σε κεντρικά πολιτικά ζητήματα. Για τους διαδηλωτές, οι εκλογές είναι η ευκαιρία να μεταφέρουν το αίτημα για θεσμική ευθύνη από τους δρόμους στις κάλπες. Η έκβασή τους θα επηρεάσει όχι μόνο τη σερβική εσωτερική πολιτική, αλλά και τη σχέση της χώρας με την Ευρωπαϊκή Ένωση, τη Ρωσία και τη σταθερότητα στα Δυτικά Βαλκάνια.
Με πληροφορίες από Associated Press, Euractiv
