«Έμεινα άφωνος». Ο Τζόναθαν Γκλέιζερ δεν βρήκε λόγια όταν είδε για πρώτη φορά το «NAZA», το ντοκιμαντέρ που καταγράφει, μέσα από μαρτυρίες Ισραηλινών στρατιωτικών και στελεχών των υπηρεσιών πληροφοριών, πώς οργανώθηκαν οι επιθέσεις στη Γάζα. Στη βρετανική πρεμιέρα της ταινίας, το βράδυ της Πέμπτης 15 Οκτωβρίου στο Λονδίνο, ο σκηνοθέτης της «Ζώνης Ενδιαφέροντος» μίλησε για τη σχέση ανάμεσα στα δύο έργα και χαρακτήρισε την αντίδραση των ισραηλινών αρχών «πολύ πιο ποταπή» απ’ όσο περίμενε.
Ο Γκλέιζερ συμμετέχει ως εκτελεστικός παραγωγός στο «NAZA» των Γιουβάλ Αμπραχάμ και Ρέιτσελ Σορ. Μιλώντας με την Κάθριν Βάινερ στη δημόσια συζήτηση που ακολούθησε την πρεμιέρα, είπε ότι το ντοκιμαντέρ βρίσκεται «ξεκάθαρα σε διάλογο» με τη «Ζώνη Ενδιαφέροντος» και πραγματεύεται «πολύ παρόμοια θέματα». Η ταινία του 2023, που κέρδισε το Όσκαρ Καλύτερης Διεθνούς Ταινίας, παρακολουθούσε την καθημερινότητα του διοικητή του Άουσβιτς, Ρούντολφ Ες, και της οικογένειάς του, λίγα μέτρα από το στρατόπεδο εξόντωσης. Ο τρόμος παρέμενε, σε μεγάλο βαθμό, έξω από το κάδρο: ακουγόταν πίσω από τον τοίχο, την ώρα που η οικογένεια συνέχιζε τη ζωή της.
Στο «NAZA», οι άνθρωποι που μιλούν δεν βρίσκονται σε ένα αναπαραστημένο παρελθόν. Είκοσι τέσσερις Ισραηλινοί στρατιωτικοί και στελέχη πληροφοριών, με κρυμμένα πρόσωπα και αλλοιωμένες φωνές, περιγράφουν συστήματα μαζικής παρακολούθησης και επιλογής στόχων με τη βοήθεια τεχνητής νοημοσύνης. Οι συνεντεύξεις γυρίστηκαν νύχτα, σε ταράτσες του Τελ Αβίβ, με τη φωτισμένη πόλη να απλώνεται στο βάθος. Οι δημιουργοί στρέφουν επίσης την κάμερα προς διαμερίσματα όπου άνθρωποι παρακολουθούν ειδήσεις, ενώ ο πόλεμος συνεχίζεται στη Γάζα. Στη μία ταινία ακούμε έναν κόσμο που δεν βλέπουμε. Στην άλλη, ακούμε ανθρώπους να περιγράφουν τη βία από την ασφάλεια μιας φωτισμένης πόλης. Η συγγένεια αφορά τον τρόπο κινηματογράφησης αυτής της απόστασης, όχι μια εύκολη εξίσωση διαφορετικών ιστορικών γεγονότων.
Η ταινία απέσπασε το Ειδικό Βραβείο της Επιτροπής στη Βενετία, όμως στο Ισραήλ προκάλεσε σφοδρές αντιδράσεις. Κυβερνητικά στελέχη κατηγόρησαν τους σκηνοθέτες για προδοσία και έθεσαν ζήτημα αφαίρεσης της υπηκοότητάς τους. Ο Μπενιαμίν Νετανιάχου ζήτησε να αποκαλυφθούν οι ταυτότητες όσων κατέθεσαν και να εξεταστεί η ποινική τους δίωξη. Ο ισραηλινός στρατός απορρίπτει τους ισχυρισμούς του ντοκιμαντέρ και έχει εκδώσει εκτενή απάντηση. Ερωτηθείς αν περίμενε τέτοιες αντιδράσεις, ο Γκλέιζερ είπε πως είχε προβλέψει μέρος τους, όχι όμως το μέγεθος και τον χαρακτήρα τους.
Ο Αμπραχάμ εξήγησε ότι η ταινία αναζητά τους μηχανισμούς που επιτρέπουν σε ανθρώπους να ασκούν τέτοια βία εναντίον άλλων ανθρώπων. Η Σορ στάθηκε στις εικόνες της καθημερινότητας στο Τελ Αβίβ: στο τελετουργικό της τηλεθέασης, στις ειδήσεις που προβάλλονται και σε όσα αποσιωπώνται ή δικαιολογούνται. Το «NAZA», συμπαραγωγή στην οποία συμμετέχει και η Guardian, προβάλλεται στις βρετανικές αίθουσες, σχεδιάζεται να διανεμηθεί σε περισσότερες από 50 χώρες και θα είναι διαθέσιμο δωρεάν στο διαδίκτυο από τα τέλη Νοεμβρίου.
Η σύνδεση με τη «Ζώνη Ενδιαφέροντος» επαναφέρει μια φράση από τον λόγο του Γκλέιζερ στα Όσκαρ του 2024: η ταινία του δεν γυρίστηκε για να δείξει μόνο τι έκαναν «εκείνοι τότε», αλλά για να μας αναγκάσει να κοιτάξουμε τι κάνουμε «εμείς τώρα».
Με στοιχεία από The Guardian
