Η Wikipedia χτίστηκε πάνω σε μια σχεδόν ουτοπική υπόσχεση: ότι η γνώση μπορεί να παραχθεί συλλογικά, ανοιχτά, με εμπιστοσύνη στην κοινότητα. Τώρα, η μη κερδοσκοπική οργάνωση που φιλοξενεί την ίδια τη Wikipedia βρίσκεται αντιμέτωπη με μια πολύ πιο γήινη λέξη: σωματείο.
Το Wikimedia Foundation ανακοίνωσε τη Δευτέρα 27 Ιουλίου ότι δεν θα προχωρήσει σε οικειοθελή αναγνώριση του Wiki Workers United, του σωματείου που οργανώνει εργαζομένους του ιδρύματος στις ΗΠΑ, με τη στήριξη της Communications Workers of America. Αντί γι’ αυτό, ζητά η διαδικασία να περάσει από μυστική ψηφοφορία υπό την εποπτεία του National Labor Relations Board, της ομοσπονδιακής αρχής εργασιακών σχέσεων των ΗΠΑ.
Για τους εργαζομένους που οργανώνονται, η απάντηση αυτή δεν είναι ουδέτερη διαδικαστική λεπτομέρεια. Το σωματείο υποστηρίζει ότι έχει ήδη εξασφαλίσει υπογραφές από υπερπλειοψηφία των εργαζομένων που έχουν δικαίωμα συμμετοχής, μέσω των καρτών εξουσιοδότησης που χρησιμοποιούνται για να αποδειχθεί η στήριξη σε μια ένωση. Έχει επίσης λάβει σημαντική δημόσια στήριξη από την ίδια την κοινότητα της Wikipedia, με περισσότερους από 1.100 εθελοντές συντάκτες να υπογράφουν κείμενο υπέρ των εργαζομένων.
Η χρονική στιγμή έκανε την απόφαση ακόμη πιο φορτισμένη. Η ανακοίνωση ήρθε αμέσως μετά το Wikimania στο Παρίσι, τη μεγάλη ετήσια συνάντηση της παγκόσμιας κοινότητας της Wikipedia, η οποία φέτος πραγματοποιήθηκε από τις 21 έως τις 25 Ιουλίου και συνδέθηκε με τα 25 χρόνια της Wikipedia και της ελεύθερης γνώσης. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, η άρνηση της άμεσης αναγνώρισης διαβάστηκε από πολλούς εθελοντές όχι απλώς ως εργασιακή κίνηση, αλλά ως κρίση αξιοπιστίας για ένα ίδρυμα που μιλά διαρκώς για συμμετοχή, διαφάνεια και κοινότητα.
Στη δική του ανακοίνωση, το ίδρυμα επιμένει ότι σέβεται το δικαίωμα των εργαζομένων να οργανωθούν, αλλά θεωρεί τη μυστική ψηφοφορία την πιο δίκαιη οδό ώστε κάθε επιλέξιμος εργαζόμενος να εκφραστεί χωρίς πίεση. Υποστηρίζει επίσης ότι έχει ακούσει διαφορετικές απόψεις μέσα στο προσωπικό και ότι το αμερικανικό αίτημα δεν καλύπτει το σύνολο των εργαζομένων του διεθνώς. Σύμφωνα με τα στοιχεία που έδωσε, το ίδρυμα είναι ο άμεσος εργοδότης 342 εργαζομένων στις ΗΠΑ, μαζί με στελέχη, ενώ υποστηρίζει ακόμη 309 εργαζομένους σε 38 άλλες χώρες, οι οποίοι δεν περιλαμβάνονται στο αίτημα της CWA.
Η ένταση, όμως, δεν ξεκινά από το μηδέν. Τους τελευταίους μήνες, η σχέση ανάμεσα στο ίδρυμα και την εθελοντική κοινότητα είχε ήδη δοκιμαστεί, μετά την απόφαση να διαλυθεί η ομάδα Community Tech, μια μικρή ομάδα εργαζομένων που λειτουργούσε ως γέφυρα με τους εθελοντές και ανέπτυσσε εργαλεία για την καθημερινή τους δουλειά. Εκείνη η απόφαση είχε προκαλέσει συζητήσεις ακόμη και για πιθανή αποχή εθελοντών από τη συντήρηση της Wikipedia, μια απειλή που ακούγεται σχεδόν αδιανόητη μέχρι να θυμηθεί κανείς ότι η εγκυκλοπαίδεια μένει ζωντανή επειδή χιλιάδες άνθρωποι τη διορθώνουν, τη συμπληρώνουν και την προστατεύουν κάθε μέρα.
Το παράδοξο είναι σχεδόν υπερβολικά καθαρό: ένα ίδρυμα που στηρίζεται στην ιδέα ότι οι κοινότητες ξέρουν να αυτοοργανώνονται ζητά τώρα μια δεύτερη, θεσμική επιβεβαίωση της βούλησης των εργαζομένων του. Για τη διοίκηση, αυτό είναι εγγύηση δημοκρατικής διαδικασίας. Για τους επικριτές της, είναι καθυστέρηση σε μια στιγμή που η πλειοψηφία έχει ήδη μιλήσει.
Και κάπως έτσι, η Wikipedia, το site που έγινε συνώνυμο της συλλογικής γνώσης, βρίσκεται μπροστά σε μια ερώτηση που δεν λύνεται με παραπομπή: αν η γνώση είναι κοινό αγαθό, ποιος έχει φωνή στον τρόπο που οργανώνεται η εργασία πίσω από αυτήν;
Με στοιχεία από 404 Media, Wikimedia Foundation
