Εκατοντάδες χρόνια πριν οι Περουβιανοί ψαράδες παρατήρησαν ότι, κάθε λίγα χρόνια, ένας είδος γαύρων στον Ειρηνικό Ωκεανό του ισημερινού εξαφανίζονταν.
Καθώς οι εξαφανίσεις συνέβαιναν γύρω στα Χριστούγεννα, ονόμασαν το φαινόμενο «el niño Jesus».
Σήμερα, το φαινόμενο αυτό, γνωστό απλά ως «Ελ Νίνιο», αναγνωρίζεται ως ένα επαναλαμβανόμενο κλιματικό μοτίβο που μεταβάλλει τις καιρικές συνθήκες σε ολόκληρο τον κόσμο.
Προκαλεί ξηρασίες σε ορισμένες περιοχές, έντονες βροχοπτώσεις σε άλλες, καύσωνες, πυρκαγιές και μια γενική αύξηση της θερμοκρασίας του πλανήτη. Στις 11 Ιουνίου, η Εθνική Υπηρεσία Ωκεανών και Ατμόσφαιρας (NOAA), ένας κλάδος της αμερικανικής κυβέρνησης, ανακοίνωσε ότι είχε ξεκινήσει ένα νέο φαινόμενο «Ελ Νίνιο». Και αυτό ενδέχεται να είναι ιδιαίτερα έντονο.
Το φαινόμενο Ελ Νίνιο
Το Ελ Νίνιο προκαλείται από μια μετατόπιση των ανέμων πάνω από τον Ειρηνικό του ισημερινού, η οποία προσελκύει μια ζώνη επιφανειακών υδάτων θερμότερων από το μέσο όρο στην περιοχή. Η ένταση κάθε συγκεκριμένου φαινομένου Ελ Νίνιο μετράται από το πόσο πιο ζεστά γίνονται τα νερά. Οποιαδήποτε αύξηση άνω των 2°C σε σχέση με τον μακροπρόθεσμο μέσο όρο θεωρείται ισχυρό φαινόμενο. Οι προβλέψεις των περισσότερων μοντέλων παγκοσμίως για το υπόλοιπο του τρέχοντος έτους και τους πρώτους δύο μήνες του 2027 υποδηλώνουν αύξηση των θερμοκρασιών της επιφάνειας της θάλασσας άνω των 2,5°C — και ίσως ακόμη και άνω των 3°C. Αυτό θα αποτελούσε πρωτοφανές γεγονός στα 75 χρόνια για τα οποία οι επιστήμονες τηρούν αρχεία. Το τρέχον ρεκόρ κατέχει το φαινόμενο Ελ Νίνιο του 1982-83, όταν οι θερμοκρασίες των υδάτων αυξήθηκαν κατά 2,5 °C.
Το συγκεκριμένο είδος γαύρων προτιμά τα πιο δροσερά νερά, γι’ αυτό και τα ψάρια αυτά μετακινούνται προς τα νότια κατά τη διάρκεια ενός φαινομένου Ελ Νίνιο. Ωστόσο, οι επιπτώσεις δεν γίνονται αισθητές μόνο από τους Περουβιανούς ψαράδες. Το τεράστιο μέγεθος του Ειρηνικού και η αλληλεξάρτηση των παγκόσμιων μετεωρολογικών συστημάτων σημαίνουν ότι κάθε φαινόμενο Ελ Νίνιο προκαλεί μια τεράστια ανακατανομή της θερμότητας και της υγρασίας σε ολόκληρο τον πλανήτη.
Ένα από τα αποτελέσματα είναι η αύξηση της θερμοκρασίας του πλανήτη. Το φαινόμενο Ελ Νίνιο δεν προκαλείται από την κλιματική αλλαγή. Ωστόσο, τα δύο φαινόμενα ενισχύουν αμοιβαία τις επιπτώσεις τους. Ένα ισχυρό φαινόμενο Ελ Νίνιο το 1997-1998 έκανε το 1998 το θερμότερο έτος που είχε καταγραφεί μέχρι τότε, με μέσες θερμοκρασίες σχεδόν 1 °C υψηλότερες από τα προ-βιομηχανικά επίπεδα. Μετά από ένα άλλο ισχυρό φαινόμενο Ελ Νίνιο το 2015-2016, το ρεκόρ σπάστηκε ξανά, με τις θερμοκρασίες το 2016 να είναι υψηλότερες κατά περισσότερο από 1°C. Το τρέχον ρεκόρ κατέχει το 2024, όταν οι θερμοκρασίες ήταν 1,6°C υψηλότερες από τον προ-βιομηχανικό μέσο όρο. Οι ειδικοί που ασχολούνται με την κλιματική μοντελοποίηση εκτιμούν ότι το 2027 θα μπορούσε να είναι ακόμη θερμότερο.
Οι επιπτώσεις του φαινομένου
Όσον αφορά τις χώρες και τις ηπείρους, οι επιπτώσεις του Ελ Νίνιο παρουσιάζουν μεγαλύτερη ποικιλία. Τα φαινόμενα Ελ Νίνιο των ετών 1997-1998 και 2015-2016 προκάλεσαν καταστροφές στην ανατολική και νότια Αφρική, την Κεντρική Αμερική και την Ωκεανία. Οι ξηρασίες κατέστρεψαν τις καλλιέργειες και τους βοσκότοπους, αφήνοντας εκατομμύρια ανθρώπους να λιμοκτονούν και πολλούς να αναγκάζονται να μεταναστεύσουν αναζητώντας τροφή.
Παρόμοιες καταστροφικές επιπτώσεις είναι πιθανές και αυτή τη φορά. Στις 9 Ιουνίου, ο Οργανισμός Τροφίμων και Γεωργίας (FAO), ένας οργανισμός του ΟΗΕ, προειδοποίησε ότι οι άνθρωποι που ζουν στη νότια Αφρική και στο Σαχέλ —μια ημι-άνυδρη λωρίδα γης κατά μήκος των νότιων συνόρων της ερήμου Σαχάρα— διατρέχουν ιδιαίτερο κίνδυνο. Το προηγούμενο φαινόμενο «Ελ Νίνιο» το 2023-2024, όταν οι θερμοκρασίες του νερού έφτασαν στο υψηλότερο σημείο τους, 1,5 °C πάνω από το φυσιολογικό, συνδέθηκε με τη χειρότερη ξηρασία που έχει σημειωθεί στη νότια Αφρική εδώ και περισσότερο από έναν αιώνα.
Στην Ανατολική Αφρική, ο FAO προειδοποίησε ότι η Σομαλία ενδέχεται να έρθει αντιμέτωπη με ένα διπλό πλήγμα: ξηρασία μέχρι τον Οκτώβριο, ακολουθούμενη από έντονες βροχοπτώσεις μέχρι τον Δεκέμβριο. Αυτό δεν είναι τόσο καθησυχαστικό όσο ακούγεται: αντί να προσφέρουν ανακούφιση, οι υπερβολικές βροχοπτώσεις μετά από παρατεταμένη ξηρασία μπορούν να προκαλέσουν πλημμύρες, καθώς η βροχή δεν μπορεί να απορροφηθεί από το ξεραμένο έδαφος. Η Κεντρική Αμερική, η Καραϊβική και ορισμένες περιοχές της Ασίας διατρέχουν επίσης κίνδυνο ξηρασίας.
Πολλές από αυτές τις περιοχές ήδη υποφέρουν λόγω των πολέμων και της πείνας που επικρατούσε ήδη. Ο πόλεμος στο Ιράν και ο επακόλουθος αποκλεισμός των Στενών του Ορμούζ έχουν προκαλέσει έλλειψη λιπασμάτων, ακριβώς τη στιγμή που πολλοί αγρότες τα χρειάζονται για τους επόμενους κύκλους καλλιέργειας. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει προειδοποιήσει για ανθρωπιστικές καταστροφές σε χώρες, όπως το Σουδάν, η Σομαλία, το Νότιο Σουδάν και το Τσαντ, καθώς και στον Ισημερινό, τη Βενεζουέλα και την Αϊτή.
Υπάρχουν τρόποι για να μετριαστεί ο αντίκτυπος: η φύτευση σπόρων ανθεκτικών στην ξηρασία, για παράδειγμα, ή η αποθήκευση ζωοτροφών και νερού για τα ζώα. Όμως, η δράση πρέπει να ξεκινήσει από τώρα.
Με πληροφορίες από Economist
