Ήταν φθινόπωρο του 1980, απόγευμα. Θυμάμαι σαν να είναι τώρα τη μητέρα μου να ψάχνει το όνομα του φιλολόγου που μας είχαν συστήσει, ανάμεσα στα κουδούνια, έξω από τη γωνιακή πολυκατοικία στη Δευτέρας Μεραρχίας στον Πειραιά.
Η πόρτα του διαμερίσματος ήταν ήδη ανοιχτή, όταν φτάσαμε στον τρίτο. Ο Καρυάτογλου μας περίμενε στην είσοδο με το κλασικό του χαμόγελο. Γκρίζο μαλλάκι, πάνω από μέτριο ανάστημα, καλοβαλμένος, φροντισμένος, με προσεγμένο παρουσιαστικό και τη χαρακτηριστική του κολόνια. Όχι απλά ευγενικός, αλλά ευγενής. Ξεκάθαρα διαβασμένος, όχι όμως επιτηδευμένος.
Στο σπίτι του ήταν όλα εξαιρετικά τακτοποιημένα, όχι με εμμονή, αλλά με μέτρο και σύνεση. Υπήρχαν παντού βιβλία. Πολλά βιβλία. Κι αυτά σε τάξη. Το σοκ όμως μας περίμενε όταν μπήκαμε στο γραφείο του. Εδώ, δεν υπήρχε ίχνος ελεύθερου τοίχου. Ακόμη και πάνω από την πόρτα υπήρχαν ράφια γεμάτα βιβλία. Πρέπει να υπήρχαν χιλιάδες βιβλία στο δωμάτιο. Όχι εν είδει ντεκόρ. Τούτα ήταν ζωντανά και μάχιμα. Ένα βίντατζ επιτραπέζιο φωτιστικό, από αυτά που συναντάς σε παλιές βιβλιοθήκες, και η υπέροχη μυρωδιά των βιβλίων συνέθεταν ένα μοναδικό σκηνικό, βγαλμένο από άλλες εποχές. Ένα σκηνικό που θα μου άλλαζε για πάντα τη ζωή.
Με τον άνθρωπο αυτόν έκανα ιδιαίτερα μαθήματα στη γλώσσα αλλά και στη ζωή, κάθε Τετάρτη, για τα επόμενα έξι χρόνια, μέχρι τις πανελλήνιες εξετάσεις. Ο Καρυάτογλου ήταν ο πρώτος μου μέντορας. Αυτός που με έκανε να αγαπήσω την ελληνική γλώσσα με τις μοναδικές γλωσσικές ασκήσεις του, αλλά και τα βιβλία που μου σύστηνε κάθε καλοκαίρι, τα οποία μου κρατούσαν συντροφιά τα μεσημέρια του Ιουλίου και του Αυγούστου, στο μικρό σπιτάκι στη Βούλα όπου παραθερίζαμε.
Θυμάμαι η αμοιβή του τότε δεν ήταν διόλου αμελητέα. Ήταν πολλαπλάσια αυτής που χρέωναν οι συνάδελφοί του. Άξιζε όμως κάθε δραχμή που πλήρωναν από κοινού ο μπαμπάς μου κι ο μπαμπάς της φίλης μου, της Σμάρως, με την οποία μοιραζόμασταν τα ιδιαίτερα.
Το βιβλίο που κρατάς είναι με όλη μου την καρδιά αφιερωμένο στον Λευτέρη Καρυάτογλου, σε αυτόν τον μαγικό άνθρωπο, που είχα την ευλογία να συναντήσω νωρίς στη ζωή μου.
Εύχομαι όλα τα παιδιά να έχουν την ευλογία να συναντήσουν τον δικό τους Καρυάτογλου. Όσο νωρίτερα τόσο καλύτερα.
Είμαστε οι άνθρωποι που συναντήσαμε.
Και ναι. Ακόμη κι ένας εξ αυτών μπορεί να μας αλλάξει τη ζωή. Αρκεί να το επιτρέψουμε.
ΑΥΤΟΝΟΗΤΟ
Αυτονόητος: ο δεδομένος, αυτός που ισχύει (και πάντα θα ισχύει), ο σίγουρος, ο ευνόητος, αυτός που εξυπακούεται, αυτός που εννοείται, ο αυτόδηλος.
Αυτονόητο: αυτό που θεωρούμε τόσο προφανές ώστε να νομίζουμε ότι δεν χρειάζεται να ειπωθεί ή να εξηγηθεί. Αυτό που θεωρούμε ότι θα το έχουμε de facto και αύριο.
Είμαστε σε ποδηλατάδικο με ένα πολύ δικό μου παιδί, για να αγοράσουμε ένα ποδήλατο.
«Το κράνος θα το φοράς συνέχεια. Όχι μόνο όταν βγαίνεις στον κεντρικό δρόμο», του λέει ο ιδιοκτήτης του καταστήματος.
«Εννοείται», λέει ο Γιάννης.
«Τίποτα δεν εννοείται», του απαντάει ο ποδηλατάς.
Τίποτα δεν εννοείται.
Αυτό που είναι αυτονόητο για σένα δεν είναι για μένα, και αυτό που είναι για μένα δεν είναι για σένα. Κι αυτό που είναι για μας δεν είναι για τον Θεό. Κι ο Θεός, αυτός ο σοφός αλγόριθμος, έχει έναν μοναδικό τρόπο να παίρνει τα αυτονόητα από κοντά μας για να τα εκτιμήσουμε.
Η εξίσωση της χαράς απλή: Χαρά = Πραγματικότητα – Προσδοκίες.
Δυστυχώς οι προσδοκίες συχνά γίνονται απαιτήσεις και οι απαιτήσεις αυτονόητα. Κι όσο αυξάνει ο δεύτερος παράγοντας της εξίσωσης τόσο μειώνεται η χαρά μου. Κι ό,τι είχα σήμερα, δεν είναι βέβαιο ότι θα το έχω και αύριο. Αλλά ακόμη κι αν το έχω, δεν θα το χαρώ, γιατί για μένα ήταν αυτονόητο, δηλαδή δεδομένο. Η σοφία έγκειται στο να το απολαμβάνω σαν να μην το είχα ποτέ. Οι σοφές γιαγιάδες μας έλεγαν «να ξημερώσει ο Θεός τη μέρα».
Αφενός δεν είναι αυτονόητο ότι θα ξημερώσει, αφετέρου δεν είναι αυτονόητο ότι θα είσαι εδώ. Κάθε μέρα, 150.000 άνθρωποι που ήταν χθες δεν είναι σήμερα. Αν δεν είσαι ένας από τους 150.000, είναι μια καλή αρχή και σίγουρα δεν είναι αυτονόητο.
Έπεσα πάνω σε ένα όμορφο βίντεο. Ένας μεσήλικας βγαίνει από την πόρτα του σπιτιού του. Εκεί τον περιμένουν παιδιά, εγγόνια και η γυναίκα του για να του πουν τα χρόνια πολλά και να του δώσουν το δώρο των γενεθλίων του. Ανυποψίαστος ανοίγει το κουτί και βγάζει ένα ζευγάρι γυαλιά (μοιάζουν με ηλίου). Στην πορεία του βίντεο, ενημερωνόμαστε ότι ο άνθρωπος αυτός είναι color blind, δηλαδή δεν έχει δει ποτέ χρώματα στη ζωή του (μορφή οπτικής βλάβης). Μέσα από τα γυαλιά αυτά, αρχίζει να βλέπει για πρώτη φορά χρώματα στα εξήντα έξι του χρόνια. Οι επόμενες στιγμές είναι συγκινητικές. Κάνει σαν μικρό παιδί. Μία τα βγάζει και μία τα βάζει για να δει τη διαφορά. Μία γελάει και μία κλαίει. Κι αυτός και τα παιδιά του. Η χαρά είναι άφταστη. Γιατί; Γιατί το χρώμα στη ζωή του δεν ήταν ούτε δεδομένο ούτε αυτονόητο, όπως είναι στη δική σου και στη δική μου.
Όταν το αυτονόητο στο δεύτερο μέρος της εξίσωσης τείνει στο μηδέν, η χαρά τείνει στο άπειρο. Και αντίστροφα.
Ξεφορτώσου μια και καλή και από τη ζωή σου και από το λεξιλόγιό σου τη λέξη αυτονόητο.
Τίποτα δεν είναι αυτονόητο. Ούτε τα χέρια που πιάνουν ούτε τα πόδια που πατάνε ούτε τα μάτια που βλέπουν ούτε το εικοσάρικο στην τσέπη ούτε ο πατέρας σου ούτε η μάνα σου ούτε η ειρήνη ούτε η δημοκρατία ούτε το ζεστό κρεβάτι στο τέλος μιας δύσκολης μέρας και σίγουρα ούτε η υγεία, αλλά ούτε και η αρτιμέλεια.
Κανείς δεν έχει υπογράψει συμβόλαιο με την αρτιμέλεια.
Βαγγέλης Αυγουλάς
Τίποτα δεν αυτονοείται.
Το μόνο αυτονόητο είναι ότι
το αυτονόητο ΔΕΝ είναι αυτονόητο.
Ψαρεύοντας έρχεται η θάλασσα.
Οδυσσέας Ελύτης
Μαρία Νεφέλη
ΔΡΑΣΗ
Δρω: ενεργώ κατά τρόπο συνεπαγόμενο αποτελέσματα.
Δράση: ενέργεια, πράξη, παρέμβαση, πρωτοβουλία, κίνηση που επιφέρει μεταβολή ή μεταβολές.
Γλωσσικό αντίθετο της δράσης είναι η αδράνεια. Εννοιολογικά όμως είναι και η αναποφασιστικότητα και η αναβλητικότητα. Και φυσικά η τελειομανία, η οποία αποτελεί την ιδανική αφορμή για αδράνεια, εξαιρετικά καμουφλαρισμένη πίσω από φόβο.
Η δράση μετατρέπει τα όνειρα σε πραγματικότητα, απτοποιεί τις ιδέες και φέρνει το μέλλον στο παρόν.
Χωρίς δράση, ακόμα και οι καλύτερες σκέψεις και τα μεγαλύτερα όνειρα θα παρέμεναν για πάντα στη σφαίρα της θεωρίας. Μέσα από τη δράση ξεπερνούμε φόβο και αμφιβολία, χτίζουμε αυτοπεποίθηση κι ανακαλύπτουμε τις πραγματικές μας δυνατότητες. Η δράση μάς μεταμορφώνει από θεατές σε πρωταγωνιστές.
Δεν είναι τυχαίο ότι για τη δράση, στη γλώσσα μας, διαθέτουμε τόσες παροιμίες:
Πέτρα που δεν κυλάει, χορταριάζει. Η αρχή είναι το ήμισυ του παντός.
Μην αναβάλλεις γι’ αύριο αυτό που μπορείς να κάνεις σήμερα. Αργία μήτηρ πάσης κακίας.
Επιστροφή από Σκανδιναβία, μέσω Norwegian Airlines. O πιλότος σε μία από τις ανακοινώσεις του περιγράφει το σχέδιο πτήσης. Ανάμεσα στις χώρες που θα διασχίσουμε, αναφέρει και τη «Μακεδονία» (χωρίς γεωγραφικό προσδιορισμό).
Στο αεροπλάνο μέσα αρκετοί Έλληνες. Μια εξ ημών φωνάζει με θυμό «Σκόπια! Όχι Μακεδονία». Από τις κλασικές παιδιάστικες αντιδράσεις.
Κι εγώ ενοχλήθηκα. Ζητώ από τον αεροσυνοδό να μεταφέρει στον πιλότο ότι η επίσημη ονομασία είναι Βόρεια Μακεδονία. Το εξηγώ ευγενικά, αλλά και ξεκάθαρα. Δείχνει να το καταλαβαίνει. Υπόσχεται ότι θα το μεταφέρει. Με το που απομακρύνεται, μια κυρία από δίπλα μου λέει:
«Πολύ καλά κάνατε. Ήθελα να το πω κι εγώ». (Και γιατί δεν το είπες;)
Η δράση που δεν γίνεται δράση γίνεται πόνος. Και θυμός.
Η δράση είναι το σημαντικότερο συστατικό της ζωής.
Αν η ζωή είναι το σώμα, η δράση είναι η ραχοκοκαλιά. Χωρίς ραχοκοκαλιά, η ζωή είναι αστήριχτη, χυμένη.
Χωρίς δράση, ανύπαρκτη. Η δράση είναι και αυτή μυς και, όπως όλοι οι μύες, χρειάζεται γυμναστική και προπόνηση για να δυναμώσει. Παλιά θα μου ήταν δύσκολο να μιλήσω. Με την πάροδο του χρόνου και την εξάσκηση όμως, πλέον μου είναι πιο δύσκολο να μη μιλήσω.
Αναζητώντας ομόρριζα του ρήματος δρω, έπεσα πάνω στο δράττω ή δράττομαι.
Δράττομαι σημαίνει αρπάζω, πιάνω σφιχτά. Αυτό που δεν γνώριζα είναι ότι ετυμολογικά η λέξη δραχμή, το εθνικό μας νόμισμα μέχρι το 2001, προέρχεται από το ρήμα δράττω.
Για λίγες μέρες Λος Άντζελες. Το LA έχει αρκετούς αστέγους. Την ώρα που περπατούσα στην παραλία, πέρασε από μπροστά μου ένας εξ αυτών. Κουβαλούσε μια τεράστια σακούλα με εκατοντάδες άδεια κουτάκια αναψυκτικών. Τα κουτάκια εδώ εξαργυρώνονται προς 5 έως 10 σεντ το καθένα. Η σακούλα είχε μέσα ανακυκλώσιμο άνω των εκατό δολαρίων. Ο συγκεκριμένος είχε πολλούς λόγους να κατηγορήσει την ατυχία για τη δυσπραγία του. Επέλεξε όμως τον έναν, για να προχωρήσει τη ζωή του.
Αυτό είναι δράση. Να αφήνεις πίσω τις δικαιολογίες.
Τίποτα καλό δεν έγινε χωρίς δράση. Κι όμως την αναβάλλουμε. Όταν ακούω αυτό το «κάποια μέρα», «κάποια στιγμή» και τα μπόλικα «όταν», βάζω στοίχημα ότι δεν θα γίνει. Η εβδομάδα έχει επτά ημέρες. «Κάποια μέρα» δεν είναι μία εξ αυτών.
Στο τέλος θα μετανιώσουμε γι’ αυτά που δεν κάναμε. Όχι γι’ αυτά που κάναμε.
Τον γνώρισα σε ένα Σαββατοκύριακο με τον Στέφανο, στις ημερήσιες συναντήσεις που διοργανώνω, όπου άγνωστοι άνθρωποι μοιραζόμαστε τις ιστορίες μας. Ο συγκεκριμένος βρέθηκε ξαφνικά σε μεγάλη οικονομική δυσκολία μετά τον θάνατο του πατέρα του. Οι επιλογές ήταν λίγες. Μία από αυτές να γίνει διανομέας, επάγγελμα που δεν είχε ξανακάνει.
«Κράνος και πάμε!» είπε με αποφασιστικότητα.
Σήμερα έχει τακτοποιήσει τα οικονομικά του, μαζί και τη ζωή του.
Το κράνος και το μηχανάκι ήταν το ξεκίνημα. Αυτό που οι πολλοί δεν θα κάνουν, γιατί δεν μπορούν να φανταστούν ότι μια μικρή δράση μπορεί να φέρει μεγάλα αποτελέσματα.
Την Έλις τη συνάντησα στη Θεσσαλονίκη προ ετών. Ήταν τότε 15 ετών και περίπου 35 κιλά. Όταν την είδα, είχα τρομάξει.
«Τώρα είμαι καλά, κύριε Στέφανε. Έχω πάρει και 4-5 κιλά».
Η Έλις έβγαινε από μια ιδιαίτερα δύσκολη ανορεξία και πέρασε ξυστά από τον θάνατο. Όταν λέμε ξυστά, εννοούμε ξυστά. Την ξαναείδα πρόσφατα στην παρουσίαση του βιβλίου της «Τρώγοντας την ανορεξία μου», όπου έσφυζε από υγεία.
Ερωτήθηκε ποια ήταν η στιγμή που το γύρισε όλο αυτό και τελικά επέζησε.
«Ήμουν σε τελικό στάδιο. Τα είχα δοκιμάσει όλα και τίποτα δεν δούλευε. Εκείνη τη μέρα προσευχόμουν στον Θεό βαθιά απελπισμένη. Όταν τελείωσα την προσευχή μου, ήξερα ότι έπρεπε να κάνω ένα βίντεο για να μιλήσω για όλο αυτό που περνούσα, γιατί σίγουρα δεν ήμουν μόνη. Ανέβασα το βίντεο στο TikTok. Μετά από μερικές μέρες έκανε 7M views. Έλαβα εκατοντάδες μηνύματα από παιδιά και γονείς. Τότε κατάλαβα ότι έπρεπε να ζήσω για να τους βοηθήσω. Κι έζησα».
Εάν η Έλις δεν είχε ανεβάσει το βίντεο εκείνη τη μέρα, σήμερα μάλλον δεν θα ζούσε.
Ένα βίντεο της έσωσε τη ζωή;
Ναι. Ένα βίντεο της έσωσε τη ζωή. Ένα βίντεο που ανέβασε.
Όχι ένα βίντεο που σκέφτηκε να ανεβάσει.
Σχεδόν ό,τι κάνεις είναι ασήμαντο, όμως είναι σημαντικό να το κάνεις.
Mahatma Gandhi
Το νέο βιβλίο Το λεξικό της ζωής σου κυκλοφορεί σε όλα τα βιβλιοπωλεία και online από τις εκδόσεις Διόπτρα.
ΣΤΕΦΑΝΟΣ ΞΕΝΑΚΗΣ
Σελ. 320
Εκδόσεις Διόπτρα
