Ένα μικροσκοπικό σκαθάρι, μικρότερο ακόμη και από έναν σπόρο σουσαμιού, εξαπλώνεται με ταχύτητα σε ολόκληρο τον κόσμο, καταστρέφοντας δάση, οπωρώνες και αστικά δέντρα, προκαλώντας ζημιές που υπολογίζονται σε δισεκατομμύρια δολάρια.
Οι επιστήμονες αποκαλούν το σκαθάρι ως «το τέλειο εισβολικό είδος», καθώς συνδυάζει όλα τα χαρακτηριστικά που το καθιστούν εξαιρετικά δύσκολο να περιοριστεί.
Πρόκειται για το polyphagous shot-hole borer, ένα εισβολικό είδος σκαθαριού που προέρχεται από τη νοτιοανατολική Ασία και έχει, πλέον, εντοπιστεί σε όλες τις ηπείρους εκτός από την Ανταρκτική. Μεταφέρεται κυρίως μέσω προϊόντων ξυλείας, ζωντανών φυτών και υλικών συσκευασίας, ενώ μέχρι σήμερα έχει προσβάλει περίπου 680 είδη δέντρων και ξυλωδών φυτών.
The polyphagous shot-hole borer, an invasive species of beetle, is laying siege to tree populations across South Africa and beyond – even though it’s no bigger than a sesame seed. https://t.co/Rz5QrIltYp pic.twitter.com/lZ8Kjv0jA3
— CNN International (@cnni) August 13, 2026
Η χώρα που έχει πλήξει περισσότερο το σκαθάρι
Μία από τις χώρες που έχει πληγεί περισσότερο είναι η Νότια Αφρική. Στην πόλη Στέλενμπος, γνωστή εδώ και σχεδόν 350 χρόνια ως «Πόλη των Δρυών», χιλιάδες αιωνόβιες βελανιδιές έχουν ήδη χαθεί, ενώ πολλές ακόμη πρόκειται να κοπούν επειδή έχουν μολυνθεί. Τα μικροσκοπικά ανοίγματα στον κορμό τους αποτελούν το χαρακτηριστικό σημάδι της παρουσίας του εντόμου.
Σύμφωνα με τον καθηγητή Οικολογίας και Εντομολογίας του Πανεπιστημίου του Στέλενμπος, Φρανσουά Ρουτς, το συγκεκριμένο σκαθάρι διαθέτει όλα τα γνωρίσματα που θα είχε ένα υποθετικό «ιδανικό εισβολικό είδος».
«Όταν δίδασκα στους φοιτητές πώς θα σχεδίαζαν ένα επιτυχημένο εισβολικό είδος, καταλήγαμε πάντα στα ίδια χαρακτηριστικά. Αυτό το μικρό σκαθάρι τα διαθέτει όλα», αναφέρει χαρακτηριστικά.
The polyphagous shot-hole borer, an invasive species of beetle, is laying siege to tree populations across South Africa and beyond – even though it’s no bigger than a sesame seed. https://t.co/qdkH4v9dty @CNN pic.twitter.com/o4cOKVmkRY
— Richard S (@Richard01173388) August 14, 2026
Ο μύκητας που μεταφέρει το σκαθάρι
Η πραγματική καταστροφή, ωστόσο, δεν προκαλείται μόνο από το ίδιο το έντομο. Καθώς ανοίγει στοές μέσα στον κορμό των δέντρων για να αναπαραχθεί, μεταφέρει μαζί του έναν μύκητα.
Ο μύκητας εξαπλώνεται στο εσωτερικό του δέντρου, φράζει τους αγωγούς που μεταφέρουν νερό και θρεπτικά συστατικά και προκαλεί μια ασθένεια γνωστή ως fusarium dieback. Το αποτέλεσμα είναι τα δέντρα να εμφανίζουν συμπτώματα αντίστοιχα με αυτά της έντονης ξηρασίας και τελικά να «πεθαίνουν». Σε ορισμένα είδη, όπως οι βελανιδιές, αυτό μπορεί να συμβεί μέσα σε τέσσερα χρόνια, ενώ άλλα δέντρα δεν επιβιώνουν ούτε έναν χρόνο μετά τη μόλυνση.
Η εξάπλωσή του είναι ιδιαίτερα γρήγορη, καθώς ακόμη και ένα μόνο θηλυκό μπορεί να δημιουργήσει νέα αποικία χωρίς να χρειάζεται -εξαρχής- αρσενικό. Αυτή η αναπαραγωγική στρατηγική, σε συνδυασμό με το μικροσκοπικό του μέγεθος και την ικανότητά του να κρύβεται μέσα στο ξύλο, δυσκολεύει σημαντικά τον εντοπισμό και τον περιορισμό του.
Όπως ειπώθηκε, οι οικονομικές συνέπειες είναι τεράστιες. Μελέτη του 2022 εκτίμησε ότι μόνο στη Νότια Αφρική το συνολικό κόστος θα μπορούσε να φτάσει τα 275 δισεκατομμύρια ραντ μέσα σε μία δεκαετία, ποσό που αντιστοιχούσε τότε σε περίπου 18,5 δισεκατομμύρια δολάρια.
Το μεγαλύτερο μέρος της δαπάνης αφορά την κοπή και απομάκρυνση των νεκρών δέντρων, καθώς εκτιμάται ότι περισσότερα από 65 εκατομμύρια αστικά δέντρα θα χρειαστεί να απομακρυνθούν. Πέρα από το οικονομικό κόστος, η απώλεια των δέντρων εντείνει το φαινόμενο της αστικής θερμικής νησίδας και στερεί πολύτιμους βιότοπους από πουλιά, έντομα και άλλα είδη.
Οι προσπάθειες εξάλειψης του εντόμου έχουν μέχρι στιγμής αποτύχει στις περιοχές όπου έχει εγκατασταθεί σε φυσικά οικοσυστήματα. Ερευνητές δοκιμάζουν βιολογικές λύσεις, όπως παρασιτικές σφήκες, ακάρεα και νηματώδεις οργανισμούς που θα μπορούσαν να περιορίσουν τον πληθυσμό του, όμως καμία μέθοδος δεν έχει αποδειχθεί ακόμη αποτελεσματική σε μεγάλη κλίμακα.
Καταληκτικά, το πρόβλημα δεν περιορίζεται πλέον στη Νότια Αφρική. Τα τελευταία χρόνια το σκαθάρι έχει εγκατασταθεί και στην Ισπανία, την Ουρουγουάη και την Τουρκία, ενώ οι επιστήμονες προειδοποιούν ότι η κλιματική αλλαγή μπορεί να διευκολύνει ακόμη περισσότερο την εξάπλωσή του σε νέες περιοχές της Μεσογείου, της Αφρικής και της αμερικανικής ηπείρου.
Ήδη τα εισβολικά είδη κοστίζουν στην παγκόσμια οικονομία περισσότερα από 423 δισεκατομμύρια δολάρια κάθε χρόνο και το συγκεκριμένο σκαθάρι θεωρείται μία από τις πλέον ανησυχητικές νέες απειλές.
Με πληροφορίες από CNN
