Ηλεκτρονικά μηνύματα που φτάνουν στον παραλήπτη μέσα σε δευτερόλεπτα. Μία συσκευή επικοινωνίας σε κάθε σπίτι. Ένας μοναδικός αριθμός που αρκεί για να βρεθεί εκείνος στον οποίο θέλεις να στείλεις κάτι. Μικροσκοπικοί πομποί τοποθετημένοι ακόμη και μέσα σε δόντια, φορητές συσκευές συνδεδεμένες σε δίκτυα, κάμερες που εισχωρούν σε πυρηνικούς αντιδραστήρες και θερμικές εικόνες του ανθρώπινου σώματος.
Θα μπορούσε να είναι μια περιγραφή της ψηφιακής εποχής. Μόνο που όλα αυτά εμφανίζονται στις κιτρινισμένες σελίδες της «Διαπλάσεως των Παίδων» πριν από περίπου 60 χρόνια, σε αρχειακό υλικό που εντόπισε και παρουσιάζει σε ειδικό θέμα του το Αθηναϊκό-Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων (ΑΠΕ-ΜΠΕ).
Και κάπως έτσι γεννιέται ένα συναρπαστικό ερώτημα: πόσα από όσα θεωρούμε σήμερα κατακτήσεις του ψηφιακού κόσμου είχαν στην πραγματικότητα προβλεφθεί –ή ακόμη και εμφανιστεί σε πρώιμη μορφή– δεκαετίες νωρίτερα;
Το μέλλον κρυμμένο σε ένα παιδικό περιοδικό
Η απάντηση βρίσκεται σε ένα μάλλον απρόσμενο μέρος: στις σελίδες ενός παιδικού περιοδικού της δεκαετίας του 1960.
Η «Διάπλασις των Παίδων», που πρωτοκυκλοφόρησε το 1879 με ιδρυτή τον Νικόλαο Π. Παπαδόπουλο, υπήρξε ένα από τα ιστορικότερα ελληνικά περιοδικά για παιδιά και νέους. Με την πορεία της συνδέθηκε στενά ο Γρηγόριος Ξενόπουλος, ο οποίος συνεργάστηκε μαζί της επί δεκαετίες, διετέλεσε διευθυντής της και έγραφε στη γνωστή στήλη του με το ψευδώνυμο «Φαίδων».
Στα αυγουστιάτικα τεύχη των μέσων της δεκαετίας του 1960, ανάμεσα στις ιστορίες, στις επιστολές και στα αναγνώσματα για τους νεαρούς αναγνώστες, υπήρχε χώρος και για την τεχνολογία. Και όπως αναδεικνύει το ρεπορτάζ του ΑΠΕ-ΜΠΕ, σήμερα προκαλεί εντύπωση όχι μόνο το πόσο μακριά κοιτούσαν ορισμένα από αυτά τα δημοσιεύματα, αλλά και το γεγονός ότι κατέγραφαν τεχνολογικές κατευθύνσεις που βρίσκονταν ήδη σε πρώιμη εφαρμογή.
Ηλεκτρονική επικοινωνία, σμίκρυνση συσκευών, αισθητήρες, ασύρματη μετάδοση πληροφοριών, φορητές τεχνολογίες υγείας και συστήματα απομακρυσμένης βιομηχανικής επιθεώρησης. Έννοιες που σήμερα αποτελούν αγορές δισεκατομμυρίων βρίσκονταν ήδη εκεί, έστω με διαφορετικά ονόματα.
«Ταχυδρομεία του 2.000»: Το email πριν από το email
Ίσως το πιο εντυπωσιακό δημοσίευμα φέρει τον τίτλο «Ταχυδρομεία του 2.000» και επιχειρεί να φανταστεί πώς θα είναι η αλληλογραφία 33 χρόνια αργότερα.
Η πρόβλεψη είναι εντυπωσιακή: η φυσική μεταφορά της πληροφορίας θα αντικατασταθεί από ηλεκτρονική μετάδοση και τα μηνύματα θα ταξιδεύουν «με την ταχύτητα του φωτός».
Για τον αναγνώστη της δεκαετίας του 1960, η περιγραφή πρέπει να έμοιαζε με επιστημονική φαντασία. Σήμερα παραπέμπει σχεδόν αυτονόητα στο email, στα instant messages, στα αρχεία που μεταδίδονται μέσω Διαδικτύου και, ευρύτερα, στη μετάβαση από τη φυσική στην ψηφιακή επικοινωνία.
Το περιοδικό, όμως, πηγαίνει ακόμη μακρύτερα. Προβλέπει ότι σε κάθε σπίτι θα υπάρχει μια μηχανή για τη λήψη και την αποστολή της αλληλογραφίας, όπως υπήρχε τότε το τηλέφωνο.
Με σημερινούς όρους, η εικόνα θυμίζει εντυπωσιακά την εξέλιξη που ακολούθησε: τον προσωπικό υπολογιστή, τη σύνδεση στο Διαδίκτυο και τελικά το smartphone, που πήρε το «τερματικό» επικοινωνίας από το σπίτι και το έβαλε στην τσέπη δισεκατομμυρίων ανθρώπων.
Ένας αριθμός αντί για διεύθυνση
Υπάρχει όμως και μια ακόμη λεπτομέρεια που σήμερα ακούγεται σχεδόν προφητική.
Η «διεύθυνση» του παραλήπτη, γράφει το περιοδικό, θα είναι ένας αριθμός. Ο αποστολέας θα τον πληκτρολογεί στη συσκευή και το μήνυμα θα μεταδίδεται αμέσως, ενώ το πρωτότυπο θα παραμένει στα χέρια του.
Ένας μοναδικός αριθμός αντί για φυσική διεύθυνση. Σήμερα αυτός μπορεί να είναι ένας αριθμός κινητού τηλεφώνου ή, σε ευρύτερη έννοια, μια διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου, ένα username ή κάποια άλλη ψηφιακή ταυτότητα.
Και το δημοσίευμα καταλήγει σε κάτι που σήμερα θεωρούμε τόσο αυτονόητο ώστε δύσκολα το προσέχουμε: η αλληλογραφία του μέλλοντος, προβλέπει, δεν θα έχει καμία καθυστέρηση και θα φτάνει στον προορισμό της μέσα σε δευτερόλεπτα.
Η άλλη μεγάλη επανάσταση: Όλα γίνονται μικρότερα
Σε άλλη σελίδα, με τίτλο «Μικροσκοπικά αντικείμενα – Στην εποχή της προόδου», καταγράφεται μια δεύτερη τάση που επρόκειτο να μεταμορφώσει την παγκόσμια τεχνολογική βιομηχανία: η σμίκρυνση.
Το περιοδικό παρατηρεί το παράδοξο της εποχής: την ώρα που η τεχνική επιστήμη επιτρέπει την κατασκευή ολοένα μεγαλύτερων έργων, δημιουργεί ταυτόχρονα αντικείμενα ολοένα μικρότερα, με εξαιρετική ακρίβεια.
Εξήντα χρόνια αργότερα, πίσω από αυτή την απλή παρατήρηση διακρίνεται μία από τις βασικές κινητήριες δυνάμεις της σύγχρονης τεχνολογικής οικονομίας: περισσότερη υπολογιστική και ηλεκτρονική ισχύς σε ολοένα μικρότερο χώρο.
Στη σελίδα παρουσιάζονται ένα φορητό μαγνητόφωνο βάρους περίπου 310 γραμμαρίων, μικροσκοπικοί ραδιοφωνικοί δέκτες, μικροί πομποί και ένας ηλεκτρονικός κινητήρας μικρότερος ακόμη και από την κεφαλή ενός σπίρτου.
Σήμερα, πολλές από τις λειτουργίες εκείνων των διαφορετικών συσκευών βρίσκονται συγκεντρωμένες σε ένα αντικείμενο που χωρά στην παλάμη.
Πομποί μέσα στα δόντια – Τα wearables πριν από τα wearables
Ακόμη πιο εντυπωσιακή είναι μια αναφορά που, με τη σημερινή ορολογία, μοιάζει να οδηγεί κατευθείαν στον κόσμο των wearables, του smart health και του Internet of Things.
Το περιοδικό αναφέρει ότι είχαν ήδη κατασκευαστεί ραδιοφωνικοί πομποί που μπορούσαν να τοποθετηθούν σε δόντια, ώστε να μεταδίδουν πληροφορίες για την κατάσταση του στόματος.
Η βασική ιδέα είναι εκπληκτικά σύγχρονη: ένας μικροσκοπικός αισθητήρας πάνω ή μέσα στο ανθρώπινο σώμα συλλέγει δεδομένα και τα μεταδίδει.
Τότε δεν υπήρχαν οι όροι «connected devices» ή «wearable technology». Υπήρχε, όμως, ήδη η τεχνολογική λογική πάνω στην οποία θα αναπτυσσόταν δεκαετίες αργότερα μια ολόκληρη βιομηχανία.
Το ίδιο δημοσίευμα περιγράφει τόσο μικρούς πομπούς ώστε να μπορούν να κρυφτούν μέσα στα ρούχα – μια εικόνα που σήμερα φέρνει αναπόφευκτα στο μυαλό έξυπνα ρολόγια, αισθητήρες υγείας και κάθε είδους φορετές συσκευές.
Οι μικροκάμερες που έμπαιναν στους πυρηνικούς αντιδραστήρες
Η σμίκρυνση δεν περιοριζόταν στην επικοινωνία. Η «Διάπλασις» παρουσιάζει επίσης μια μικροσκοπική τηλεοπτική μηχανή λήψης, σχεδιασμένη ώστε να εισχωρεί σε εξαιρετικά περιορισμένους και δύσκολα προσβάσιμους χώρους.
Η χρήση της δεν ήταν ψυχαγωγική. Η συσκευή μπορούσε να χρησιμοποιηθεί για επιθεωρήσεις σε πυρηνικούς αντιδραστήρες, στο εσωτερικό πτερυγίων αεροπλάνων και σε μικρούς κλιβάνους.
Η αρχή λειτουργίας παραμένει απολύτως επίκαιρη. Είναι η ίδια λογική πάνω στην οποία βασίζονται σήμερα οι μικροκάμερες, τα βιομηχανικά ενδοσκόπια και οι ρομποτικές εφαρμογές επιθεώρησης: η τεχνολογία φτάνει εκεί όπου η ανθρώπινη πρόσβαση είναι δύσκολη, ακριβή ή επικίνδυνη.
Δεδομένα σε πραγματικό χρόνο και θερμικές εικόνες
Ακόμη και στα μικρά ειδησεογραφικά μονόστηλα του περιοδικού κρύβονται τεχνολογικές ιδέες που σήμερα θεωρούνται αυτονόητες.
Μια αμερικανική εταιρεία, για παράδειγμα, παρουσίαζε φορητή συσκευή που συνδύαζε έναν συμβατικό ραδιοφωνικό δέκτη με έναν δεύτερο, μετεωρολογικό δέκτη, ο οποίος ήταν συνδεδεμένος με δίκτυο συνεχούς μετάδοσης πληροφοριών προς τους πιλότους.
Με τη σημερινή ορολογία, θα μιλούσαμε για φορητή συσκευή που λαμβάνει εξειδικευμένα δεδομένα σε πραγματικό χρόνο από ένα δίκτυο.
Σε άλλη είδηση γίνεται αναφορά στη θερμογραφία και στη δυνατότητα απεικόνισης των διαφορών θερμοκρασίας του ανθρώπινου σώματος – μια τεχνολογία που σήμερα χρησιμοποιείται από τη βιομηχανία και τις κατασκευές έως την ασφάλεια και την ιατρική έρευνα.
Το αρχείο του Αλέκου Λιδωρίκη
Οι συγκεκριμένες σελίδες της «Διαπλάσεως των Παίδων», μαζί με πολλά ακόμη τεκμήρια, εντοπίστηκαν, στο αρχείο του δημοσιογράφου και συγγραφέα Αλέκου Λιδωρίκη.
Ανάμεσα στο υλικό βρίσκεται και ένα δικό του σημείωμα, γραμμένο περίπου δύο δεκαετίες αργότερα, τον Μάιο του 1985. Με λίγες λέξεις περιγράφει την επιτάχυνση των αλλαγών: «Μέρα με τη μέρα, χρόνο με το χρόνο είναι διαφορετικός. Είναι τέτοιες οι παραλλαγές στη σκέψη, στην ιδεολογία, στον τρόπο ζωής, που δεν τις προλαβαίνεις».
Σαράντα χρόνια μετά από εκείνο το σημείωμα, στην εποχή της τεχνητής νοημοσύνης, των smartphones και της διαρκούς συνδεσιμότητας, η διαπίστωση ακούγεται ίσως ακόμη πιο επίκαιρη.
Το μέλλον δεν ήρθε ξαφνικά
Και ίσως εδώ βρίσκεται το πιο ενδιαφέρον στοιχείο των κιτρινισμένων αυτών σελίδων.
Η ψηφιακή εποχή δεν εμφανίστηκε ξαφνικά μαζί με το Internet, ούτε γεννήθηκε από τη μια ημέρα στην άλλη με το smartphone. Οι βασικές κατευθύνσεις της είχαν αρχίσει να διακρίνονται πολύ νωρίτερα: μικρότερες συσκευές, μεγαλύτερη ηλεκτρονική ισχύς, αισθητήρες, δίκτυα, άμεση μετάδοση πληροφοριών και τεχνολογία που εισχωρεί όλο και βαθύτερα στην καθημερινή ζωή.
Το εντυπωσιακό, επομένως, δεν είναι μόνο ότι ένα ελληνικό παιδικό περιοδικό έγραφε πριν από έξι δεκαετίες για έναν κόσμο που σήμερα μας φαίνεται τόσο γνώριμος. Είναι ότι το «μέλλον» που περιέγραφε είχε, κατά κάποιον τρόπο, ήδη αρχίσει.
Για να εμφανίζονται περισσότερα άρθρα της Ναυτεμπορικής στις αναζητήσεις σας εύκολα και γρήγορα, πρέπει να προσθέσετε το site στις προτιμώμενες πηγές σας. Μπορείτε να το κάνετε πηγαίνοντας εδώ.
