Ένα ηφαιστειακό τόξο ηλικίας 100 εκατομμυρίων ετών στο Ιράν κρύβει στοιχεία για την ιστορία ενός ωκεανού που εξαφανίστηκε γεγονός που συνέβαλε στη διαμόρφωση της Μέσης Ανατολής.
Το αρχαίο ηφαιστειακό σύστημα στο βορειοδυτικό Ιράν ήταν πολύ δύσκολο να αναγνωριστεί καθώς οι τεκτονικές παραμορφώσεις, η διάβρωση και η ταφή των πετρωμάτων κάτω από νεότερα στρώματα αλλοίωσαν το γεωλογικό αρχείο του. Η μεταγενέστερη μαγματική δραστηριότητα κατά το Ηώκαινο έκανε τα στοιχεία ακόμη πιο δυσδιάκριτα. Ερευνητές εντόπισαν τώρα πετρώματα που διασώθηκαν από αυτό το άγνωστο μέχρι σήμερα ηπειρωτικό μαγματικό τόξο το οποίο ήταν ενεργό πριν από περίπου 101 έως 97 εκατομμύρια χρόνια.
Η διεθνής ερευνητική ομάδα με επικεφαλής επιστήμονες από το Τεχνικό Πανεπιστήμιο της Κωνσταντινούπολης (ITU), ονόμασε το σύστημα «Ηπειρωτικό Μαγματικό Τόξο του Αζερμπαϊτζάν» (Azerbaijan Continental Magmatic Arc). Η μελέτη που δημοσιεύθηκε στην επιθεώρηση «Geoscience Frontiers» τοποθετεί το τόξο στην ύστερη Κρητιδική περίοδο κατά την εξέλιξη ενός ωκεανού που ονομάστηκε Νέο-Τηθύς. Τα απομεινάρια του βρίσκονται σε μια περιοχή που σήμερα αποτελεί μέρος της ζώνης σύγκρουσης της Αραβικής με την Ευρασιατική πλάκα.
Οι ανασυνθέσεις της μαγματικής ιστορίας του Ιράν επικεντρώνονταν κυρίως στο Μαγματικό Τόξο Σαναντάζ-Σιρτζάν και στο Μαγματικό Τόξο Ουρουμιέχ-Νοκτάρ. Η αναγνώριση ενός ξεχωριστού συστήματος της ύστερης Κρητιδικής περιόδου στα βορειοδυτικά διευρύνει αυτό το πλαίσιο και προσθέτει στοιχεία για την ανασύνθεση της ιστορίας της περιοχής πριν από τη σύγκρουση των ηπειρωτικών πλακών. Το ευρύτερο σύστημα του Νέο-Τηθύς συνδέει αυτή την ιστορία με την Ανατολική Μεσόγειο, τη Μέση Ανατολή και τη Δυτική Ασία, των οποίων η γεωλογία διαμορφώθηκε σε μεγάλο βαθμό από το κλείσιμο του ωκεανού.
Η χημική σύσταση των πετρωμάτων αποκαλύπτει αρχαία καταβύθιση
Για να μελετήσουν το τόξο, οι ερευνητές εξέτασαν ηφαιστειακά και πλουτωνικά πετρώματα από διάφορες τοποθεσίες στο βορειοδυτικό Ιράν, ιδιαίτερα κατά μήκος του ρήγματος Σιαχ Τσεσμέ-Χόι-Μίσο-Ταμπρίζ.
Τα ηφαιστειακά πετρώματα σχηματίζονται από υλικό που εκτινάσσεται στην επιφάνεια της Γης, ενώ τα πλουτωνικά πετρώματα δημιουργούνται όταν το μάγμα ψύχεται και στερεοποιείται στο υπέδαφος. Και οι δύο κατηγορίες μπορούν να διατηρούν ενδείξεις ηπειρωτικού μαγματισμού τόξου — μιας διαδικασίας κατά την οποία μια ωκεάνια τεκτονική πλάκα βυθίζεται κάτω από μια ήπειρο και συμβάλλει στη δημιουργία μάγματος πάνω από την πλάκα που καταδύεται.
Η ερευνητική ομάδα χρησιμοποίησε τη χρονολόγηση κρυστάλλων ζιρκονίου με τη μέθοδο ουρανίου-μολύβδου, γνωστή ως γεωχρονολόγηση U-Pb του ζιρκονίου, για να προσδιορίσει την ηλικία των πετρωμάτων. Οι αναλύσεις ισοτόπων του αφνίου (Hf) βοήθησαν στον εντοπισμό της προέλευσης του μάγματος, ενώ η γεωχημική ανάλυση ολόκληρου του πετρώματος αποκάλυψε τη χημική του σύσταση. Συνολικά, τα αποτελέσματα έδειξαν χαρακτηριστικά συμβατά με ένα ηπειρωτικό μαγματικό τόξο που σχηματίστηκε μέσω καταβύθισης — της διαδικασίας κατά την οποία μία τεκτονική πλάκα βυθίζεται κάτω από μια άλλη.
Στη συνεργασία συμμετείχαν ερευνητές του ITU και επιστήμονες από το Ινστιτούτο Έρευνας του Οροπεδίου του Θιβέτ και το Ινστιτούτο Οικολογίας και Γεωγραφίας του Σιντζιάνγκ, τα οποία ανήκουν στην Κινεζική Ακαδημία Επιστημών. Συμμετείχαν επίσης το Ομοσπονδιακό Ινστιτούτο Τεχνολογίας της Ζυρίχης (ETH Zurich) στην Ελβετία, το Τεχνικό Πανεπιστήμιο της Μαύρης Θάλασσας στην Τουρκία και το Πανεπιστήμιο Νταμγκάν στο Ιράν.
Ο Δρ. Αλί Μοχαμαντί, επικεφαλής συγγραφέας της μελέτης και υπεύθυνος αλληλογραφίας της ερευνητικής ομάδας στο Τεχνικό Πανεπιστήμιο της Κωνσταντινούπολης, εξήγησε:
«Η μελέτη αυτή δείχνει ότι η μαγματική ιστορία του βορειοδυτικού Ιράν είναι πιο σύνθετη απ’ ό,τι είχε αναγνωριστεί μέχρι σήμερα. Συνδυάζοντας γεωχρονολογικά, ισοτοπικά και γεωχημικά στοιχεία, εντοπίσαμε ένα ηπειρωτικό τόξο της ύστερης Κρητιδικής περιόδου, το οποίο στη συνέχεια καλύφθηκε και αποκρύφτηκε από μεταγενέστερες τεκτονικές διεργασίες».
Ένα ρήγμα ενδέχεται να σηματοδοτεί ένα αρχαίο όριο
Το αποσπασματικά διατηρημένο γεωλογικό αρχείο του τόξου προσφέρει πρόσθετα δεδομένα για την ανασύνθεση της καταβύθισης, της μετακίνησης των μαγματικών τόξων, της ανάπτυξης των ηπείρων και του κλεισίματος αρχαίων ωκεανών.
Παράλληλα, εγείρει ένα ερώτημα σχετικά με το ρήγμα κατά μήκος του οποίου μελετήθηκαν πολλά από τα πετρώματα. Οι συγγραφείς προτείνουν ότι το ρήγμα Σιαχ Τσεσμέ-Χόι-Μίσο-Ταμπρίζ ενδέχεται να σηματοδοτεί ένα σημαντικό τεκτονικό όριο, το οποίο συνδέεται με την αναδιοργάνωση του συστήματος του Νέο-Τηθύς.
Οι μεταβολές στη διαδικασία της καταβύθισης ενδέχεται να εξηγούν γιατί αυτό το επεισόδιο μαγματικής δραστηριότητας είχε σχετικά μικρή διάρκεια. Στους πιθανούς παράγοντες περιλαμβάνονται η οπισθοχώρηση της καταδυόμενης πλάκας (slab rollback) κατά την οποία η πλάκα υποχωρεί καθώς βυθίζεται, και η μετανάστευση του μαγματικού τόξου, δηλαδή η μετατόπιση της περιοχής όπου εκδηλώνεται η μαγματική δραστηριότητα.
Πρόκειται, ωστόσο, για προτεινόμενες ερμηνείες που εξακολουθούν να διερευνώνται, καθώς οι επιστήμονες βελτιώνουν τα μοντέλα τους για την τεκτονική ιστορία του βορειοδυτικού Ιράν κατά την ύστερη Κρητιδική περίοδο.
Naftemporiki.gr
Για να εμφανίζονται περισσότερα άρθρα της Ναυτεμπορικής στις αναζητήσεις σας εύκολα και γρήγορα, πρέπει να προσθέσετε το site στις προτιμώμενες πηγές σας. Μπορείτε να το κάνετε πηγαίνοντας εδώ.
