Εντοπίστηκαν οι ρίζες της κοιτίδας του ανθρώπινου πολιτισμού

Η Ουρούκ, η πρώτη μητρόπολη του κόσμου και γενέτειρα της γραπτής γλώσσας αναπτύχθηκε χάρη στον ποταμό Ευφράτη όπως και η Βαβυλώνα, η σπουδαιότερη πόλη της αρχαίας Μεσοποταμίας. Η εύφορη πεδιάδα ανάμεσα στον Ευφράτη και τον συνοδό του ποταμό, τον Τίγρη, αποτέλεσε μία από τις κοιτίδες του ανθρώπινου πολιτισμού.

Ερευνητές κατάφεραν τώρα να αποκωδικοποιήσουν πώς σχηματίστηκε αρχικά ο Ευφράτης εξετάζοντας μια εποχή πολύ παλαιότερη από εκείνη των μεγάλων αστικών κέντρων που εμφανίστηκαν πριν από λίγες χιλιάδες χρόνια. Με βάση σεισμικές απεικονίσεις θαμμένων ιζημάτων και άλλα δεδομένα, κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι ο Ευφράτης δημιουργήθηκε πριν από 3,6 έως 1,6 εκατομμύρια χρόνια, όταν δύο προγενέστερα ποτάμια συστήματα ενώθηκαν εξαιτίας τεκτονικής δραστηριότητας στα όρη του Ταύρου, στη νότια περιοχή της σημερινής Τουρκίας.

Ο Ευφράτης, ο μεγαλύτερος ποταμός της νοτιοδυτικής Ασίας, έχει μήκος περίπου 2.800 χιλιομέτρων. Πηγάζει στην Τουρκία διασχίζει τη Συρία και το Ιράκ και εκβάλλει στον Περσικό Κόλπο. Σύγχρονες πόλεις στις όχθες του είναι το Μπιρετζίκ στην Τουρκία, η Ράκα στη Συρία και οι Ραμάντι, Φαλούτζα και Νασιρίγια στο Ιράκ. Ανάμεσα στις αρχαίες πόλεις που αναπτύχθηκαν κατά μήκος του ποταμού ήταν η Ουρ και η Μαρί.

Παρότι ο Ευφράτης διαμόρφωσε τη γεωλογία της περιοχής επί εκατομμύρια χρόνια, η ακριβής χρονική στιγμή της δημιουργίας του και η εξέλιξη της σημερινής του πορείας παρέμεναν μέχρι σήμερα ασαφείς. Οι επιστήμονες υποστηρίζουν ότι η αποκάλυψη της ιστορίας του ποταμού είναι σημαντική για την κατανόηση των μεγάλων σταθμών της ανθρώπινης εξέλιξης, όπως η γεωργία, η γραφή και η αστική ανάπτυξη που εμφανίστηκαν στις πλημμυρικές πεδιάδες του.

Οι δομές

Γεωλόγοι που χρησιμοποιούσαν υπόγεια σεισμικά δεδομένα για τον εντοπισμό πιθανών κοιτασμάτων φυσικού αερίου κάτω από τη Μεσόγειο ανακάλυψαν θαμμένες δομές που έμοιαζαν με αρχαίες κοίτες ποταμών. Οι δομές αυτές χρονολογούνται πριν από περισσότερα από πέντε εκατομμύρια χρόνια, όταν μεγάλα τμήματα της Μεσογείου είχαν αποξηρανθεί κατά τη λεγόμενη Κρίση Αλατότητας του Μεσσηνίου.

Όπως αναφέρει το πρακτορείο Reuters οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι δύο ξεχωριστά ποτάμια — πρόγονοι των σημερινών ποταμών Καράσου και Μουράτ στην Τουρκία — διέσχιζαν περιοχές της Τουρκίας και της Συρίας και κατέληγαν στη λεκάνη της Μεσογείου.

Οι επιστήμονες πιστεύουν ότι η τεκτονική δραστηριότητα στην ιδιαίτερα σεισμογενή αυτή περιοχή ανάγκασε τον πρόγονο του Μουράτ να αλλάξει πορεία προς τον Περσικό Κόλπο, ενώ αργότερα ενώθηκε μαζί του και ο πρόγονος του Καράσου. Έτσι δημιουργήθηκε ένα ισχυρό ενιαίο ποτάμιο σύστημα ο σημερινός Ευφράτης.

Η απεικόνιση

Βασικό εργαλείο της έρευνας ήταν η σεισμική απεικόνιση, μια τεχνική που δημιουργεί λεπτομερείς δισδιάστατους και τρισδιάστατους χάρτες του υπεδάφους καταγράφοντας τον τρόπο με τον οποίο τα ηχητικά κύματα διαδίδονται και ανακλώνται στα υπόγεια πετρώματα. Χάρη σε αυτήν την τεχνολογία εντοπίστηκαν οι αρχαίες κοίτες ποταμών που ήταν κρυμμένες κάτω από τον βυθό.

Ο γεωεπιστήμονας Σάιμον Λανγκ από το Πανεπιστήμιο της Δυτικής Αυστραλίας ο οποίος συμμετείχε στη μελέτη που δημοσιεύθηκε στην επιθεώρηση «Nature Geoscience» μαζί με τον γεωλόγο Άντριου Μάντοφ της Chevron, εξήγησε:

«Η τεχνολογία αυτή είναι αντίστοιχη με τη χρήση υπερήχων για την απεικόνιση ενός εμβρύου ή ενός αρθριτικού γόνατος, μόνο που στην περίπτωσή μας χρησιμοποιείται για την απεικόνιση θαμμένων χαλικιών, άμμων, λάσπης, ασβεστόλιθου και αλατιού που έχουν συμπιεστεί και μετατραπεί σε πέτρωμα».

Μέσω μοντέλων των υπόγειων δομών, οι επιστήμονες κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι τα δύο αυτά αρχαία ποτάμια είχαν παροχές νερού μεγαλύτερες ακόμη και από εκείνες του σημερινού Νείλου και του συστήματος Τίγρη-Ευφράτη.

Ανατρέχοντας προς τα πίσω οι ερευνητές εντόπισαν την προέλευση των δύο ποταμών στην ενδοχώρα της Τουρκίας. Μελετώντας γεωλογικά δεδομένα από ιζήματα κοιλάδων και κοιτάσματα άνθρακα που σήμερα έχουν ανυψωθεί στα όρη του Ταύρου, κατέληξαν ότι οι σημερινοί ποταμοί Καράσου και Μουράτ ήταν πιθανότατα οι αρχικές πηγές αυτών των αρχαίων καναλιών.

Ο Λανγκ πρόσθεσε: «Κάποια στιγμή αποκόπηκαν από τα δυτικά τμήματα των κοιλάδων τους και ενώθηκαν για να σχηματίσουν τον σύγχρονο Ευφράτη. Αυτό το “κάπως” ήταν φυσικά η τεκτονική δραστηριότητα στην ανατολική Ανατολία».

Σήμερα τα νερά του Ευφράτη και του Τίγρη ενώνονται κοντά στη Βασόρα και σχηματίζουν ένα τεράστιο δέλτα στην κορυφή του Περσικού Κόλπου. Με τα ιζήματά τους δημιούργησαν μια εκτεταμένη μεσοποταμιακή πεδιάδα, πάνω στην οποία αναπτύχθηκαν οι πρώτες γεωργικές κοινωνίες, τα πρώτα κράτη-πόλεις και η σφηνοειδής γραφή, στοιχεία καθοριστικά για την εξέλιξη του ανθρώπινου πολιτισμού.

Η πορεία ακόμη και των ισχυρότερων ποταμών μπορεί να αλλάξει από μεγάλα γεωλογικά γεγονότα. «Ο μεγαλύτερος ποταμός του πλανήτη, ο Αμαζόνιος, έρεε κάποτε προς τα δυτικά προς τις περιοχές της σημερινής Κολομβίας και του Περού καταλήγοντας σε μια αρχαία ακτή του Ειρηνικού. Όταν ανυψώθηκαν οι Άνδεις τα παραποτάμια του συστήματα άλλαξαν σταδιακά κατεύθυνση μέσα σε εκατομμύρια χρόνια και σήμερα ο Αμαζόνιος εκβάλλει στον Ατλαντικό Ωκεανό» εξηγεί ο Λάνγκ.

Naftemporiki.gr