Ένα κοινό ευρωπαϊκό πλαίσιο για την προστασία των ανηλίκων στο διαδίκτυο επιχειρεί να διαμορφώσει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή μέσω του EU KIDS Act, της νομοθετικής πρότασης που παρουσιάστηκε επισήμως στις 17 Σεπτεμβρίου. Την πρωτοβουλία είχε προαναγγείλει η πρόεδρος της Κομισιόν, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, κατά τη φετινή ομιλία της για την Κατάσταση της Ένωσης.
Η πρόταση εισάγει κλιμακωτούς κανόνες ανάλογα με την ηλικία των χρηστών και παράλληλα προβλέπει αυξημένες υποχρεώσεις για τις ψηφιακές υπηρεσίες. Στόχος είναι η διαμόρφωση ενιαίων προϋποθέσεων για την πρόσβαση των παιδιών στις διαδικτυακές πλατφόρμες, την επαλήθευση ηλικίας, τον ασφαλή σχεδιασμό των υπηρεσιών και την προστασία των προσωπικών δεδομένων.
Τι προβλέπει το EU KIDS Act ανά ηλικία
Για παιδιά κάτω των 13 ετών δεν προβλέπεται δυνατότητα δημιουργίας λογαριασμού στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Για τις ηλικίες από 13 έως 15 ετών μπορούν να δημιουργούνται ειδικοί περιορισμένοι λογαριασμοί, τα λεγόμενα «mini accounts», από γονείς ή κηδεμόνες.
Οι λογαριασμοί αυτοί θα συνοδεύονται από υποχρεωτικά γονικά εργαλεία, περιορισμένες λειτουργίες και ημερήσιο χρόνο χρήσης έως μία ώρα. Από την ηλικία των 15 ετών θα επιτρέπεται η δημιουργία αυτόνομου λογαριασμού.
Παράλληλα, για όλους τους ανηλίκους έως την ηλικία των 18 ετών προβλέπονται υποχρεώσεις ασφαλούς σχεδιασμού (safety by design), με στόχο οι ψηφιακές υπηρεσίες να παρέχουν αυξημένο επίπεδο προστασίας στους ανήλικους χρήστες.
Τα κοινά σημεία με την ελληνική πρόταση
Η ευρωπαϊκή πρωτοβουλία παρουσιάζει σημαντικές ομοιότητες με ρυθμίσεις και προτάσεις που έχουν προωθηθεί σε εθνικό επίπεδο από την ελληνική κυβέρνηση και τον πρωθυπουργό Κυριάκο Μητσοτάκη.
Η Ελλάδα έχει υποστηρίξει την καθιέρωση κοινού ευρωπαϊκού ορίου «ψηφιακής ενηλικίωσης» στα 15 έτη, ενώ ο Κυριάκος Μητσοτάκης είχε αναδείξει το θέμα από τον Σεπτέμβριο του 2024. Στη συνέχεια, η χώρα συμμετείχε στη διαμόρφωση ευρωπαϊκής συμμαχίας κρατών για την ενίσχυση της προστασίας των ανηλίκων στο διαδίκτυο.
Στην ίδια κατεύθυνση, το υπουργείο Ψηφιακής Διακυβέρνησης ανέπτυξε το Kids Wallet και επεξεργάστηκε νομοθετική πρωτοβουλία σχετικά με την πρόσβαση των ανηλίκων στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.
Η ελληνική πρόταση για το όριο των 15 ετών αποτυπώθηκε στο σχέδιο εθνικών διατάξεων που κοινοποιήθηκε στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή στις 8 Μαΐου 2026. Στο ίδιο πλαίσιο περιλαμβανόταν η απαίτηση για αξιόπιστους μηχανισμούς επαλήθευσης της ηλικίας των χρηστών.
Η Ανάλυση Επιπτώσεων της Ευρωπαϊκής Επιτροπής καταγράφει την ελληνική νομοθετική πρωτοβουλία μεταξύ των εθνικών προτάσεων που προηγήθηκαν της ευρωπαϊκής ρύθμισης, με αναφορά τόσο στο όριο των 15 ετών όσο και στην ανάγκη χρήσης αξιόπιστων μεθόδων επαλήθευσης ηλικίας.
Παράλληλα, η Επιτροπή συνδέει την ανάπτυξη διαφορετικών εθνικών ρυθμίσεων με την ανάγκη να αποτραπεί ο κατακερματισμός του κανονιστικού πλαισίου και να διαμορφωθεί μια περισσότερο εναρμονισμένη ευρωπαϊκή προσέγγιση.
Παπαστεργίου: «Απόλυτη σύγκλιση» σε τρία σημεία
Ο υπουργός Ψηφιακής Διακυβέρνησης και Τεχνητής Νοημοσύνης, Δημήτρης Παπαστεργίου, ανέφερε ότι η πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής συγκλίνει με την ελληνική προσέγγιση ως προς το ηλικιακό όριο, την επαλήθευση ηλικίας και τις ευθύνες των ψηφιακών πλατφορμών.
«Στο όριο των 15 ετών, στην αξιόπιστη επαλήθευση της ηλικίας και στην ευθύνη των πλατφορμών καταγράφεται απόλυτη σύγκλιση με την πολιτική κατεύθυνση που είχε ήδη χαράξει η χώρα μας», ανέφερε ο υπουργός.
Ιδιαίτερη βαρύτητα αποδίδει η ελληνική πλευρά στους μηχανισμούς επαλήθευσης ηλικίας που θα διασφαλίζουν παράλληλα την προστασία της ιδιωτικότητας. Η επιβεβαίωση της ηλικιακής προϋπόθεσης επιδιώκεται να πραγματοποιείται χωρίς να οδηγεί σε περιττή συλλογή προσωπικών δεδομένων.
Παράλληλα, κρίσιμο ζήτημα αποτελεί η εφαρμογή των κανόνων και η τήρηση των υποχρεώσεων από τις πλατφόρμες.
Το ευρωπαϊκό σχέδιο προβλέπει, μεταξύ άλλων, αντιστροφή του βάρους απόδειξης για τις πολύ μεγάλες επιγραμμικές πλατφόρμες (VLOPs). Οι επιχειρήσεις αυτές θα καλούνται να αποδεικνύουν τη συμμόρφωσή τους μέσω σχεδίου συμμόρφωσης και ανεξάρτητου ελέγχου, τον οποίο θα χρηματοδοτούν με δική τους δαπάνη.
Ειδικοί κανόνες και για την Τεχνητή Νοημοσύνη
Το EU KIDS Act επεκτείνει το πεδίο της συζήτησης πέρα από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, καθώς περιλαμβάνει ειδικές υποχρεώσεις και για συστήματα Τεχνητής Νοημοσύνης που μπορούν να χρησιμοποιηθούν από ανηλίκους.
Η ταχεία ανάπτυξη των συνομιλιακών συστημάτων ΤΝ και των ψηφιακών συντρόφων ΤΝ (AI companions) δημιουργεί πρόσθετα ζητήματα ως προς την ηλικιακά κατάλληλη πρόσβαση, τον ασφαλή σχεδιασμό, την προστασία των προσωπικών δεδομένων και την αποτροπή πρακτικών που μπορούν να οδηγήσουν σε χειραγώγηση ή συναισθηματική εξάρτηση.
Σε αυτό το πεδίο εντάσσεται και η δραστηριότητα της Ειδικής Γραμματείας Τεχνητής Νοημοσύνης και Διακυβέρνησης Δεδομένων του υπουργείου Ψηφιακής Διακυβέρνησης, η οποία επικεντρώνεται στη σύνδεση της τεχνολογικής εξέλιξης με το κατάλληλο θεσμικό και κανονιστικό πλαίσιο.
Η προσέγγιση αφορά τη σχέση του KIDS Act με τον Κανονισμό για την Τεχνητή Νοημοσύνη (AI Act), τον Κανονισμό για τις Ψηφιακές Υπηρεσίες (DSA), το πλαίσιο προστασίας προσωπικών δεδομένων και τα δικαιώματα του παιδιού. Παράλληλα, περιλαμβάνει την ενίσχυση της γνώσης και της υπεύθυνης χρήσης της Τεχνητής Νοημοσύνης από νέους, γονείς και εκπαιδευτικούς.
Με την ευρωπαϊκή πρόταση, η συζήτηση για την προστασία των ανηλίκων διευρύνεται από την πρόσβαση στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης σε ένα ευρύτερο σύνολο ψηφιακών υπηρεσιών. Η εφαρμογή των νέων κανόνων, οι μηχανισμοί αξιόπιστης επαλήθευσης της ηλικίας, η προστασία των προσωπικών δεδομένων και οι υποχρεώσεις που θα αναλάβουν οι πλατφόρμες αποτελούν τα βασικά πεδία πάνω στα οποία θα διαμορφωθεί το νέο ευρωπαϊκό πλαίσιο.
