Σημαντικές επιπτώσεις στο κόστος της ηλεκτρικής ενέργειας, στην ενεργειακή ασφάλεια της χώρας και στην επίτευξη των στόχων του Εθνικού Σχεδίου για την Ενέργεια και το Κλίμα (ΕΣΕΚ) εκτιμούν ότι θα έχει το προωθούμενο νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας (ΕΧΠ ΑΠΕ), εκπρόσωποι του κλάδου των αιολικών πάρκων.
Όπως ανέφεραν χθες, σε ενημέρωση προς δημοσιογράφους, στελέχη της Ελληνικής Επιστημονικής Ένωσης Αιολικής Ενέργειας (ΕΛΕΤΑΕΝ), οι υπερβολικά αυστηροί οριζόντιοι περιορισμοί που προβλέπει το σχέδιο του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας (ΥΠΕΝ) ουσιαστικά αποκλείουν την ανάπτυξη νέων αιολικών εγκαταστάσεων στις περιοχές με το υψηλότερο αιολικό δυναμικό στη χώρα.
Η ΕΛΕΤΑΕΝ και το 61% της χώρας
Όπως τόνισε ο πρόεδρος της ΕΛΕΤΑΕΝ, κ. Παναγιώτης Λαδακάκος, η εφαρμογή του προτεινόμενου ΕΧΠ ΑΠΕ θα οδηγήσει σε σημαντική απόκλιση από τη βέλτιστη αξιοποίηση του αιολικού δυναμικού της χώρας. Σύμφωνα με τον ίδιο, το σχέδιο αποκλείει εκ των προτέρων το 61% της ελληνικής επικράτειας από την εγκατάσταση νέων αιολικών πάρκων, και αυτό «χωρίς επαρκή τεκμηρίωση και σε ορισμένες περιπτώσεις σε αντίθεση με τα όσα αποφαίνεται η Στρατηγική Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων» που συνοδεύει το χωροταξικό πλαίσιο.
Παράλληλα υπογράμμισε ότι αυτό δεν σημαίνει πως στο υπόλοιπο 39% θα υλοποιηθούν όλα τα έργα που χωροθετούνται, καθώς τελικά ένα μικρό μόνο ποσοστό προχωρά στην πράξη λόγω αδειοδοτικών περιορισμών και διοικητικών εμποδίων.
Αβεβαιότητα ακόμη και για ώριμα έργα λέει η ΕΛΕΤΑΕΝ
Αντίστοιχα, όπως σημείωσε ο κ. Λαδακάκος, ακόμη και τα έργα που υπάγονται στις μεταβατικές διατάξεις —δηλαδή όσα βρίσκονται σε προχωρημένο στάδιο αδειοδότησης— δεν θα πρέπει να θεωρείται δεδομένο ότι θα υλοποιηθούν. Επεσήμανε ακόμη ότι, ούτε τα έργα με εγκεκριμένους περιβαλλοντικούς όρους μπορούν να θεωρηθούν εξασφαλισμένα, καθώς η πλειονότητά τους βρίσκεται σε διαδικασία τροποποιήσεων. Επιπλέον, πολλές αρμόδιες υπηρεσίες —εκτός όσων υπάγονται άμεσα στο Υπουργείο Ενέργειας— τα αντιμετωπίζουν ως νέα αιτήματα, με αποτέλεσμα σε αρκετές περιπτώσεις να απορρίπτονται, παρότι αφορούν βελτιώσεις υφιστάμενων Αποφάσεων Έγκρισης Περιβαλλοντικών Όρων.
Εκτίμηση οικονομικών συνεπειών και απωλειών παραγωγικότητας
Η ΕΛΕΤΑΕΝ προσπάθησε να αποτιμήσει τις επιπτώσεις του νέου Χωροταξικού στην οικονομία και στους καταναλωτές. Σύμφωνα με την ανάλυση, οι νέοι περιορισμοί οδηγούν σε μέση μείωση παραγωγικότητας των έργων κατά 29% για τα νέα χερσαία αιολικά πάρκα στην ηπειρωτική Ελλάδα. Αυτό σημαίνει ότι μια σύγχρονη ανεμογεννήτρια 5 MW, τοποθετημένη στις λιγότερο αποδοτικές περιοχές που απομένουν διαθέσιμες, θα παράγει περίπου ένα τρίτο λιγότερη ενέργεια.
Μείωση παραγωγής και αύξηση κόστους ρεύματος
Σύμφωνα με τα στοιχεία της ΕΛΕΤΑΕΝ, η μέση ετήσια παραγωγή ανά εγκατεστημένο GW (γιγαβάτ) μειώνεται από 3.257.844 MWh (μεγαβατώρες) σε 2.523.756 MWh, δηλαδή καταγράφεται απώλεια 734.088 MWh ανά GW ετησίως. Η χαμηλότερη απόδοση συνεπάγεται, βάσει της ανάλυσης, αύξηση περίπου 27% στο κόστος παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας από νέα αιολικά πάρκα στην ηπειρωτική χώρα. Όπως τονίζεται, η μη αξιοποίηση των πλέον αποδοτικών περιοχών οδηγεί σε περιορισμό της φθηνής αιολικής ηλεκτροπαραγωγής και ενδέχεται να καλυφθεί από ακριβότερες λύσεις, όπως αυξημένες εισαγωγές φυσικού αερίου για ηλεκτροπαραγωγή.
ΕΛΕΤΑΕΝ: Αυξημένες ανάγκες εγκαταστάσεων
Μάλιστα, οι εκπρόσωποι του αιολικού κλάδου εκτιμούν ότι για την κάλυψη των ίδιων στόχων του Εθνικού Σχεδίου για την Ενέργεια και το Κλίμα (ΕΣΕΚ), θα απαιτηθούν 29% περισσότερες ανεμογεννήτριες σε σχέση με όσες θα αρκούσαν χωρίς τους νέους περιορισμούς στην ηπειρωτική Ελλάδα. Αυτό συνεπάγεται περισσότερες εγκαταστάσεις σε λιγότερες περιοχές, με αντίστοιχη αύξηση σε έργα οδοποιίας, δίκτυα και υποσταθμούς, επιβαρύνοντας περαιτέρω το σύστημα και το περιβάλλον.
Εκτίμηση οικονομικών συνεπειών και απωλειών παραγωγικότητας
Η συγκεκριμένη εκτίμηση βασίζεται στην παραδοχή ότι δεν θα υλοποιηθεί το σύνολο των έργων που βρίσκονται σήμερα σε αδειοδοτική διαδικασία και εντάσσονται στις μεταβατικές διατάξεις. Από τα περίπου 9 GW αιολικών έργων που βρίσκονται σε διαφορετικά στάδια ανάπτυξης, μόνο τα 3 GW διαθέτουν όρους σύνδεσης και θεωρούνται πιο πιθανό να κατασκευαστούν.
Ο κ. Παναγιώτης Λαδακάκος χαρακτήρισε λανθασμένη την προσέγγιση ότι το σύνολο των 9 GW θα καταλήξει σε κατασκευή. Στην πράξη, μόνο ένα περιορισμένο ποσοστό έργων συνήθως ολοκληρώνει επιτυχώς την αδειοδοτική και κατασκευαστική διαδρομή, συχνά μετά από σημαντικές καθυστερήσεις. Παλαιότερη ανάλυση της ΕΛΕΤΑΕΝ είχε δείξει ότι μόλις 3,5% των έργων που ξεκινούν την αδειοδότηση φτάνουν σε λειτουργία, ποσοστό που σήμερα είναι υψηλότερο λόγω μεγαλύτερης ωρίμανσης του χαρτοφυλακίου, χωρίς όμως να έχει προσδιοριστεί με ακρίβεια. Ακόμη και έτσι, θεωρείται ιδιαίτερα δύσκολο να υλοποιηθεί πάνω από το 50%60% των έργων που βρίσκονται σήμερα σε εξέλιξη.
Αδυναμία επίτευξης στόχων ΕΣΕΚ με περιορισμένη αδειοδότηση έργων
«Γι’ αυτό, αν η χώρα θέλει να πετύχει τους στόχους του ΕΣΕΚ, πρέπει να επιτρέπει την αδειοδότηση πολύ περισσότερων έργων, γνωρίζοντας ότι τελικά μόνο ένα μέρος θα κατασκευαστεί», σημείωσε ο κ. Παναγιώτης Λαδακάκος. Σύμφωνα με την ΕΛΕΤΑΕΝ, η αύξηση του επενδυτικού κόστους που συνεπάγεται το νέο ΕΧΠ δεν επηρεάζει μόνο τους επενδυτές, αλλά και τη βιομηχανία που επιδιώκει συμβάσεις αγοράς πράσινης ενέργειας (PPA), τους τελικούς καταναλωτές και συνολικά το ηλεκτρικό σύστημα. Όπως υπογραμμίζεται, οι επιπτώσεις του πλαισίου εκτείνονται έως το 2050, επηρεάζοντας τις επενδύσεις και τον ενεργειακό σχεδιασμό, με συνέπειες όπως απώλεια οικονομικής αξίας, υψηλότερο κόστος ηλεκτροπαραγωγής, μεγαλύτερη εξάρτηση από εισαγόμενο φυσικό αέριο και αυξημένες εκπομπές CO₂.
Βασικές διαφωνίες με το νέο χωροταξικό
Η ΕΛΕΤΑΕΝ εντοπίζει τρεις βασικές προβληματικές ρυθμίσεις στο νέο ΕΧΠ ΑΠΕ. Πρώτη είναι η θέσπιση οριζόντιου «κόφτη» στο υψόμετρο στα 1.200 μέτρα. Όπως υποστηρίζει, το μεγαλύτερο αιολικό δυναμικό της χώρας εντοπίζεται στα μεγάλα υψόμετρα και η καθολική απαγόρευση οδηγεί στον αποκλεισμό των πλέον αποδοτικών περιοχών. Η πρόταση της Ένωσης είναι είτε να καταργηθεί πλήρως ο συγκεκριμένος περιορισμός είτε, σε περίπτωση διατήρησής του, να προβλεφθούν εξαιρέσεις για περιοχές με ιδιαίτερα υψηλό αιολικό δυναμικό.
Δεύτερη διαφωνία αποτελεί το όριο των 300 τετραγωνικών χιλιομέτρων για τα νησιά, το οποίο, σύμφωνα με την ΕΛΕΤΑΕΝ, αφήνει δυνατότητα ανάπτυξης νέων αιολικών πάρκων μόλις σε 11 νησιά, πέραν της Κρήτης και της Εύβοιας. Η Ένωση θεωρεί ότι ο περιορισμός είναι υπερβολικά αυστηρός και ζητά την κατάργηση ή σημαντική χαλάρωσή του. Τρίτο σημείο αφορά τις Ζώνες Ειδικής Προστασίας (ΖΕΠ) του δικτύου Natura 2000. Η ΕΛΕΤΑΕΝ υποστηρίζει ότι οι περιοχές υψηλού αιολικού δυναμικού δεν θα πρέπει να αποκλείονται εκ των προτέρων, αλλά να αξιολογούνται κατά περίπτωση μέσω της προβλεπόμενης περιβαλλοντικής διαδικασίας.
Παράλληλα ζητείται σαφής πρόβλεψη για το repowering υφιστάμενων πάρκων, ώστε να αντικαθίστανται παλιές ανεμογεννήτριες από νέες, πιο αποδοτικές, στις ίδιες θέσεις, αξιοποιώντας τις ήδη υπάρχουσες υποδομές. «Πρόκειται για έργα που λειτουργούν εδώ και χρόνια. Υπάρχουν ήδη εκεί δρόμοι, δίκτυα, υπάρχει κοινωνική αποδοχή. Το αυτονόητο είναι να αντικατασταθούν πολλές παλιές ανεμογεννήτριες από λιγότερες, σύγχρονες και πολύ πιο αποδοτικές. Ωστόσο, από τη διατύπωση του σχεδίου Χωροταξικού δεν είναι απολύτως σαφές ότι αυτό διασφαλίζεται», υπογράμμισε ο κ. Λαδακάκος.
Κοινωνικές αντιδράσεις και χωρικές ανισορροπίες
Επίσης, η ΕΛΕΤΑΕΝ εκτιμά ότι το νέο πλαίσιο ενδέχεται να εντείνει τις κοινωνικές αντιδράσεις αντί να τις περιορίσει, καθώς η συγκέντρωση έργων σε λιγότερες περιοχές μπορεί να δημιουργήσει αίσθημα άνισης κατανομής βαρών. Επιπλέον, ο αποκλεισμός των μεγάλων υψομέτρων ενδέχεται να μεταφέρει τις ανεμογεννήτριες χαμηλότερα, πιο κοντά σε οικισμούς, αυξάνοντας την ορατότητά τους και τις τοπικές αντιδράσεις. Η Ένωση επισημαίνει ακόμη ότι δημιουργείται το παράδοξο να λειτουργούν σήμερα αιολικά πάρκα σε περιοχές όπου, με βάση το νέο πλαίσιο, αντίστοιχα έργα δεν θα μπορούν πλέον να αδειοδοτηθούν.
Προϋποθέσεις για τη συνέχιση της ενεργειακής μετάβασης
Πέρα από τις αλλαγές στο Χωροταξικό, η ΕΛΕΤΑΕΝ θέτει τρεις βασικές προϋποθέσεις για τη βιώσιμη συνέχιση της ενεργειακής μετάβασης. Η πρώτη αφορά την ουσιαστική βελτίωση του σχεδίου του νέου Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τις ΑΠΕ, συνοδευόμενη από αναλυτική και ανεξάρτητη εκτίμηση των επιπτώσεων στους λογαριασμούς ηλεκτρικής ενέργειας, στην ενεργειακή ανεξαρτησία και στις εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα.
Η δεύτερη αφορά τη διαμόρφωση ενός σύγχρονου θεσμικού πλαισίου για την αιολική ενέργεια, με αποτελεσματικότερη εφαρμογή της αδειοδοτικής νομοθεσίας, αποκατάσταση της τεχνολογικής ισορροπίας στο ενεργειακό μείγμα με αύξηση της αιολικής ενέργειας στο ενεργειακό μείγμα, απλούστευση της ριζικής ανανέωσης (repowering) των παλαιών αιολικών πάρκων, νέο πλαίσιο διαγωνισμών, προώθηση της αποθήκευσης ενέργειας και επιτάχυνση των υπεράκτιων αιολικών έργων.
Τρίτη προϋπόθεση είναι η αντιμετώπιση της παραπληροφόρησης γύρω από τις ΑΠΕ, μέσα από δράσεις ενημέρωσης, εκπαίδευσης και ενίσχυσης της κριτικής σκέψης, με στόχο η δημόσια συζήτηση να βασίζεται σε τεκμηριωμένα στοιχεία και όχι σε ανακριβείς ή ψευδείς πληροφορίες.
