Η Ευρωπαϊκή Ένωση αντιμετωπίζει το Starlink του Ίλον Μασκ σε τουλάχιστον πέντε μέτωπα — από τον περιορισμό της πρόσβασης, μέχρι την ενίσχυση των ανταγωνιστών και τη σύνταξη νέων κανόνων που στοχεύουν άμεσα στην υπονόμευση της αυξανόμενης κυριαρχίας του μεγιστάνα της τεχνολογίας στον τομέα της διαστημικής βιομηχανίας.
Η ΕΕ εργάζεται για την ανάπτυξη του δικού της δορυφορικού σχηματισμού — με την ονομασία IRIS² — ο οποίος τελικά θα παρέχει στις κυβερνήσεις ασφαλείς επικοινωνίες και στους πολίτες αξιόπιστη ευρυζωνική πρόσβαση
Ο πλουσιότερος άνθρωπος στον κόσμο επεκτείνει την επιρροή του στο διάστημα και επιδιώκει να μετατρέψει το Starlink, το κορυφαίο δορυφορικό δίκτυο ευρυζωνικής πρόσβασης, σε έναν «μεγάλο πάροχο κινητής τηλεφωνίας». Η πρόσφατη είδηση ότι η υπηρεσία στρατιωτικού επιπέδου του συστήματος στην Ουκρανία επιβραδύνθηκε, παρεμποδίζοντας την άμυνα του Κιέβου ενάντια στις ρωσικές επιθέσεις, έφερε στο φως — για άλλη μια φορά — τους κινδύνους της εξάρτησης από την επιχείρηση ενός μόνο ανθρώπου σε καιρό πολέμου, επισημαίνει σε ανάλυσή του το Politico, προσθέτοντας ότι κυβερνήσεις και εταιρείες στην Ευρώπη φοβούνται την εξάρτηση από την τεχνολογία του Μασκ — και εντείνουν τις προσπάθειές τους για να αντιδράσουν.
«Η εξάρτηση της Ουκρανίας από το Starlink αναδεικνύει την ευπάθεια των ευρωπαϊκών αμυντικών συστημάτων που βασίζονται σε αμερικανική τεχνολογία», δήλωσε σε ανακοίνωσή της η φινλανδή ευρωβουλευτής του κεντροδεξιού χώρου, Aura Salla. Πρόκειται για «μια ακόμη υπενθύμιση ότι η Ευρώπη πρέπει να μειώσει τις επικίνδυνες τεχνολογικές εξαρτήσεις της — το συντομότερο δυνατόν».
Το Politico αναλύει πέντε τρόπους με τους οποίους η Ευρωπαϊκή Ένωση προσπαθεί να περιορίσει την κυριαρχία των δορυφόρων του Mασκ στους ουρανούς μας.
1. Ανοίγοντας το δρόμο για έναν ανταγωνιστή του Starlink
Η Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, έχει στηρίξει μια συμφωνία μεταξύ των Airbus, Leonardo και Thales για τη συγχώνευση των δραστηριοτήτων τους στον τομέα των δορυφόρων και του διαστήματος σε έναν ενιαίο ισχυρό όμιλο, με την κωδική ονομασία «Bromo», ο οποίος θα αποτελέσει πιθανό ανταγωνιστή της SpaceX, της μητρικής εταιρείας του Starlink.
«Αυτοί είναι οι τύποι βιομηχανικών ηγετών που χρειαζόμαστε, αν θέλουμε η Ευρώπη να ηγηθεί στην διαστημική οικονομία του μέλλοντος», δήλωσε η φον ντερ Λάιεν σε μια διεθνή διάσκεψη κορυφής για το διάστημα που πραγματοποιήθηκε στο Παρίσι τον περασμένο μήνα. Είναι εξαιρετικά ασυνήθιστο για την πρόεδρο της Επιτροπής να εκφράζει υποστήριξη για μια προτεινόμενη συγχώνευση που δεν έχει ακόμη εγκριθεί από τις ρυθμιστικές αρχές ανταγωνισμού της ΕΕ.
Η κοινοπραξία στοχεύει να αναπαράγει μέρος της συνταγής επιτυχίας της SpaceX, συγκεντρώνοντας την κατασκευή δορυφόρων, τα συστήματα εδάφους και τις διαστημικές υπηρεσίες υπό την ίδια στέγη. Ωστόσο, δεν είναι σίγουρο ότι η συμφωνία θα πληροί τους αντιμονοπωλιακούς κανόνες της ΕΕ και, ακόμη και αν οι ρυθμιστικές αρχές την εγκρίνουν, η κοινοπραξία θα χρειαστεί χρόνια για να φτάσει την κλίμακα και τις δυνατότητες των διαστημικών επιχειρήσεων του Μασκ.
2. Αποκλεισμός του Mασκ από τις ραδιοσυχνότητες
Νωρίτερα φέτος, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προχώρησε στην κράτηση κρίσιμων τμημάτων των δορυφορικών συχνοτήτων — γνωστών ως φάσμα — για ευρωπαϊκούς φορείς, προκειμένου να διασφαλίσει την ασφάλεια και να διατηρήσει τον έλεγχο αυτού του πολύτιμου περιουσιακού στοιχείου. Τα τμήματα που η Ευρώπη επιθυμεί να διατηρήσει για τον εαυτό της είναι ιδιαίτερα κατάλληλα για την παροχή κινητής συνδεσιμότητας απευθείας σε ένα τηλέφωνο, χωρίς την ανάγκη για πύργο κινητής τηλεφωνίας ή επιπλέον δορυφορική κεραία.
Η κίνηση αυτή προκάλεσε αμέσως αντίδραση από την εταιρεία του Μασκ: «Η πρόταση δημιουργεί σημαντική πιθανότητα οι Ευρωπαίοι να μείνουν χωρίς δορυφορική υπηρεσία απευθείας στη συσκευή ή ότι οι νέες ευρωπαϊκές δραστηριότητες θα προκαλέσουν παγκόσμια προβλήματα παρεμβολών, μεταξύ άλλων και σε υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης όπως αυτές στην Ουκρανία», προειδοποίησε η SpaceX σε ένα τετρασέλιδο υπόμνημα που έλαβε το Politico.
Πλέον, οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις εργάζονται για να διευκολύνουν τους ευρωπαϊκούς τηλεπικοινωνιακούς κολοσσούς να αποκτήσουν τις πολυπόθητες ραδιοσυχνότητες. Τελικά, η Starlink θα εξακολουθεί να μπορεί να υποβάλει αίτηση για ορισμένες από τις δορυφορικές συχνότητες, αλλά η ΕΕ επιθυμεί να διατηρήσει ισχυρότερο έλεγχο επί αυτού του πόρου.
3. Η δημιουργία ενός δικτύου δορυφόρων της ΕΕ
Η ΕΕ εργάζεται για την ανάπτυξη του δικού της δορυφορικού σχηματισμού — με την ονομασία IRIS² — ο οποίος τελικά θα παρέχει στις κυβερνήσεις ασφαλείς επικοινωνίες και στους πολίτες αξιόπιστη ευρυζωνική πρόσβαση.
«Ο πόλεμος στην Ουκρανία έδειξε πόσο πολύ εξαρτάται η ασφάλεια της Ευρώπης από το διάστημα. Και και πάλι, η Ευρώπη πρέπει να κάνει περισσότερα, και αυτή είναι μια επείγουσα ανάγκη που έχουμε για τους εαυτούς μας», δήλωσε στους δημοσιογράφους ο εκπρόσωπος της Επιτροπής, Τόμας Ρέγκνιερ.
Ωστόσο, το φιλόδοξο αυτό σχέδιο έχει ήδη καθυστερήσει αρκετά χρόνια. Η έναρξη των υπηρεσιών είχε προγραμματιστεί για το 2024, με πλήρη λειτουργία έως το 2027. Το κόστος έχει επίσης αυξηθεί, με μέρος του να επιβαρύνει τον επόμενο προϋπολογισμό της ΕΕ, ο οποίος αποτελεί αντικείμενο έντονων διαπραγματεύσεων. Η εκτόξευση του πρώτου από τους 348 δορυφόρους του συστήματος προγραμματίζεται πλέον για το 2029, ενώ οι αρχικές υπηρεσίες αναμένεται να ξεκινήσουν το νωρίτερο το 2030 — σε σύγκριση με τους περισσότερους από 10.000 δορυφόρους του Starlink που βρίσκονται ήδη σε τροχιά.
4. Παροχή εναλλακτικής λύσης στην Ουκρανία έναντι του Starlink
Τις τελευταίες εβδομάδες, οι ουκρανικές δυνάμεις αντιμετώπισαν περιορισμούς ταχύτητας από το Starlink, οι οποίοι παρεμπόδισαν τις προσπάθειές τους να αναχαιτίσουν ρωσικά επιθετικά drones και να πραγματοποιήσουν επιθέσεις μεσαίου βεληνεκούς. Το Σάββατο, ο υπουργός Άμυνας της Ουκρανίας δήλωσε ότι οι υπηρεσίες είχαν αποκατασταθεί, επιτρέποντας στις δυνάμεις της χώρας να χειρίζονται και πάλι τα drones με υψηλή ταχύτητα — αν και λίγο αργότερα ο Mασκ ανέφερε στο X ότι το Κίεβο παραβίαζε τους όρους χρήσης του Starlink, χρησιμοποιώντας το για επιθετικές επιθέσεις με drones.
Η υπόθεση αυτή έχει εντείνει την πίεση προς την εκτελεστική εξουσία της ΕΕ ώστε να επιτρέψει στο Κίεβο να αξιοποιήσει ένα υπάρχον ασφαλές δορυφορικό πρόγραμμα που διαχειρίζονται διάφορες χώρες της ΕΕ, το λεγόμενο Govsatcom. Το σύστημα αυτό τέθηκε σε λειτουργία στις αρχές του 2026 και προορίζεται να υποστηρίξει τις κρίσιμες υπηρεσίες επικοινωνίας των κυβερνήσεων έως ότου τεθεί σε λειτουργία ο δορυφορικός στόλος IRIS².
Οι διαπραγματεύσεις μεταξύ των Βρυξελλών και του Κιέβου ξεκίνησαν επίσημα τον Μάρτιο του 2026, αλλά δεν έχουν οδηγήσει ακόμη σε καμία σημαντική πρόοδο. Το Govsatcom της ΕΕ δεν θα μπορούσε επίσης να ανταγωνιστεί αυτό που προσφέρει το Starlink — αν και θα μπορούσε να χρησιμεύσει ως εναλλακτική λύση.
«Αυτό που δεν καταλαβαίνω είναι γιατί η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και τα κράτη μέλη δεν έχουν κάνει ό,τι είναι δυνατόν για να καταλήξουν γρήγορα σε μια συμφωνία που θα επέτρεπε στην Ουκρανία να επωφεληθεί από αυτό», δήλωσε σε συνέντευξή του ο Γάλλος ευρωβουλευτής Κρίστοφερ Γκρούντλερ.
5. Νομική μάχη κατά της Starlink
Οι νομοθέτες στις Βρυξέλλες επεξεργάζονται επί του παρόντος τουλάχιστον τρία νομοσχέδια και ρυθμιστικές πρωτοβουλίες που θα μπορούσαν να παρεμποδίσουν, να επιβραδύνουν ή να περιπλέξουν την επέκταση της Starlink στην Ευρώπη.
Ο επικεφαλής διαπραγματευτής του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου για την αναθεώρηση των κανόνων τηλεπικοινωνιών της Ένωσης, ο Πολωνός κεντρώος Μίκαλ Κομπόσκο, επιθυμεί ο Mασκ να συμμορφωθεί με τους νέους κανόνες ασφάλειας της εφοδιαστικής αλυσίδας κατά την υποβολή αίτησης για έγκριση από την ΕΕ σχετικά με τις υπηρεσίες της Starlink, σύμφωνα με την πρότασή του που έλαβε το Politico, καθώς και με αυστηρότερες υποχρεώσεις όσον αφορά τη διατήρηση δεδομένων, τον τρόπο χειρισμού της νόμιμης παρακολούθησης και τον ορισμό νομικών εκπροσώπων.
Εν τω μεταξύ, το πρώτο νομοσχέδιο της ΕΕ για το διάστημα, το οποίο βρίσκεται επί του παρόντος υπό συζήτηση, αναμένεται να επιβάλει νέους κανόνες για την κυβερνοασφάλεια, τα διαστημικά απορρίμματα και το περιβάλλον στην Starlink και σε άλλους ξένους φορείς εκμετάλλευσης δορυφόρων.
Αυτοί οι κανόνες μπορεί να μην αρκούν για να σταματήσουν το Starlink, αλλά οδήγησαν το Υπουργείο Εξωτερικών των ΗΠΑ να τους κατακρίνει ως «απαράδεκτα ρυθμιστικά βάρη» που «φαίνεται να στοχεύουν συγκεκριμένα τις αμερικανικές εταιρείες», όπως ανέφερε σε πρόσφατη διαβούλευση. Ο επικεφαλής της αμερικανικής ρυθμιστικής αρχής τηλεπικοινωνιών, Μπρένταν Καρ, δήλωσε στο Politico τον Μάρτιο ότι οι ΗΠΑ θα προβούν σε αντίποινα και θα επιβάλουν περιορισμούς στις υπηρεσίες της ΕΕ, εάν οι αμερικανικές εταιρείες αντιμετωπίσουν εμπόδια.
