Σε μία από τις πιο ειδυλλιακές γωνιές του Νοτίου Πηλίου, νότια από το γραφικό Λεφόκαστρο, βρίσκεται το μικρό ναΰδριο του Αγίου Σώστη, ένα μνημείο που συνδυάζει τη θρησκευτική κατάνυξη με την ιστορική μνήμη, την αρχιτεκτονική κληρονομιά και το μοναδικό φυσικό τοπίο του Παγασητικού.
Χτισμένο πάνω σε μια μικρή βραχώδη γλωσσίδα γης που εισχωρεί στη θάλασσα, δίπλα στην ομώνυμη απομονωμένη παραλία, το εκκλησάκι προσφέρει ανεμπόδιστη θέα στα γαλήνια νερά του κόλπου. Γύρω του απλώνεται το χαρακτηριστικό πηλιορείτικο τοπίο, με τους ελαιώνες να κατεβαίνουν σχεδόν μέχρι το κύμα.
Πρόκειται για έναν μικρό, λιτό και μονόχωρο ναό, εξωτερικών διαστάσεων περίπου 4,5 επί 3,4 μέτρα, με ημικυκλική κόγχη στην ανατολική του πλευρά. Η αρχιτεκτονική του μορφή τον τοποθετεί χρονικά στη μεσοβυζαντινή περίοδο, ενώ σύμφωνα με την τοπική παράδοση ενδέχεται να αντικατέστησε παλαιότερο βυζαντινό ή ακόμη και παλαιοχριστιανικό ναό.
Η εκδοχή αυτή ενισχύεται από την ιστορική σύνδεση της περιοχής με τη θέση Καλογριά, όπου κατά το παρελθόν έχουν εντοπιστεί θολοσκεπείς τάφοι παλαιοχριστιανικού νεκροταφείου, στοιχείο που φανερώνει ότι η ευρύτερη περιοχή του Λεφοκάστρου είχε ήδη από τους πρώτους χριστιανικούς αιώνες έντονη οικιστική και θρησκευτική δραστηριότητα.
Οι μεταγενέστερες προσθήκες και το ενδεχόμενο παρατηρητηρίου
Στη δυτική πλευρά του ναού υπάρχουν μεταγενέστερες κατασκευές, οι οποίες διαφέρουν αισθητά ως προς τον τρόπο δόμησης τόσο από το αρχικό κτίσμα όσο και μεταξύ τους.
Η θέση του μνημείου, σε συνδυασμό με την ύπαρξη παλαιών πύργων και παρατηρητηρίων κατά μήκος των ακτών της Μαγνησίας, έχει οδηγήσει στην εκτίμηση ότι κάποια από αυτές τις προσθήκες ενδέχεται σε παλαιότερη εποχή να χρησιμοποιήθηκε ως μικρό παρατηρητήριο προς τον Παγασητικό.
Ποιος ήταν ο Άγιος Σώζων
Ο Άγιος Σώζων, ο οποίος στη λαϊκή παράδοση επικράτησε να αποκαλείται Άγιος Σώστης, υπήρξε μάρτυρας της χριστιανικής πίστης στα τέλη του 3ου αιώνα μ.Χ., κατά την περίοδο των αυτοκρατόρων Διοκλητιανού και Μαξιμιανού.
Γεννήθηκε στη Λυκαονία της Μικράς Ασίας και το αρχικό του όνομα ήταν Ταράσιος. Μετά τη βάπτισή του στον Χριστιανισμό έλαβε το όνομα Σώζων. Ήταν βοσκός και σύμφωνα με την εκκλησιαστική παράδοση διακρινόταν για την πραότητα, την αγαθότητα και τη βαθιά του πίστη.
Παρότι Μικρασιάτης στην καταγωγή, ο Άγιος συνδέθηκε ιδιαίτερα με τον ελληνικό χώρο και θεωρείται προστάτης της Λήμνου. Η μνήμη του εορτάζεται στις 7 Σεπτεμβρίου, ενώ το όνομά του συνδέθηκε στη λαϊκή πίστη με τη σωτηρία ανθρώπων από κινδύνους, ιδιαίτερα στη θάλασσα.
Σημαντικός σταθμός για πεζοπόρους και επισκέπτες
Το ναΰδριο του Αγίου Σώστη δεν αποτελεί μόνο θρησκευτικό και ιστορικό μνημείο, αλλά και σημαντικό σημείο για τον εναλλακτικό και περιπατητικό τουρισμό.
Βρίσκεται πάνω σε γνωστές πεζοπορικές διαδρομές του Νοτίου Πηλίου, όπως η παράκτια διαδρομή Λεφόκαστρο – Κάλαμος, η οποία περνά από την παραλία του Αγίου Σώστη, αλλά και η μεγαλύτερη κυκλική διαδρομή Αργαλαστή – Μονή Πάου – Λεφόκαστρο.
Οι διαδρομές αυτές συνδυάζουν το βουνό, τους ελαιώνες και τη θάλασσα, με το μικρό εκκλησάκι να αποτελεί έναν από τους πιο χαρακτηριστικούς σταθμούς τους.
Το οδοιπορικό του Δημήτριου Καραγκούνη
Την ιστορία και τη σημερινή εικόνα του μνημείου παρουσιάζει μέσα από σχετικό οδοιπορικό ο αρχιτέκτονας Δημήτριος Καραγκούνης, Επίτιμος Προϊστάμενος του Τμήματος Αρχαιολογικών Έργων και Μελετών της ΕΦΑΛΑΡ.
Ο κ. Καραγκούνης ακολουθεί μεγάλο τμήμα της διαδρομής Άφησσος – Λεφόκαστρο – Άγιος Σώστης, παρουσιάζοντας σημαντικά ιστορικά και αρχιτεκτονικά στοιχεία μέχρι την κατάληξη στο μικρό ναΰδριο.
Παράλληλα, επισημαίνει την ανάγκη να υπάρξει άμεση μέριμνα και στήριξη από την Πολιτεία για τη διατήρηση και προστασία του μνημείου, ώστε ένα από τα ιδιαίτερα ιστορικά τοπόσημα του Νοτίου Πηλίου να παραδοθεί σε καλή κατάσταση στις επόμενες γενιές.
Ο Άγιος Σώστης παραμένει ένα από εκείνα τα σημεία όπου η ιστορία αιώνων, η λιτή πέτρινη αρχιτεκτονική και το τοπίο του Παγασητικού δημιουργούν μια αυθεντική εικόνα του Πηλίου, μακριά από τον θόρυβο και τη μαζικότητα.
