Mπάσκετ στα ελληνικά λιμάνια στις δεκαετίες του ’50 και του ’60 με τον στόλο των ΗΠΑ

Σημαντικό ρόλο στην ανάπτυξη του μπάσκετ στην Ελλάδα, έπαιξαν στις δεκαετίες 1950 και 1960 (κυρίως στα ’50s) οι αγώνες μεταξύ των ελληνικών ομάδων και μικτών από ναύτες των ΗΠΑ, από πολεμικά πλοία που έδεναν σε ελληνικά λιμάνια. Άρα τα οφέλη των αθλητικών συναντήσεων τα απολάμβαναν οι ελληνικές ομάδες που βρίσκονταν κοντά σε λιμάνια που ναυλοχούσαν τα πολεμικά πλοία των ΗΠΑ και όχι σε άλλες περιοχές της χώρας, όπου μάθαιναν τα νέα από τις εφημερίδες.

Προφανώς το ελληνικό μπάσκετ είχε σημαντική προπολεμική διαδρομή, μεγάλο ρόλο μέσα στην κατοχική περίοδο στους αθλητικούς-κοινωνικούς αγώνες στήριξης της αντίστασης και ταίριαζε στην ιδιοσυγκρασία του Έλληνα. Αγωνιστικά οι Αμερικάνοι ήταν πιο μπροστά και τροφοδότησαν με εμπειρίες και το ελληνικό δυναμικό, ακόμα και όταν έχαναν. Επίσης από αθλητικό υλικό και εξοπλισμό ήταν πολύ πιο μπροστά από τις ελληνικές ομάδες. Κρατήστε το αυτό θα μας χρειαστεί στη συνέχεια.

Παράλληλα το κλίμα της εποχής ευνοούσε τη διοργάνωση τέτοιων φιλικών συναντήσεων, καθώς διανύαμε την ψυχροπολεμική περίοδο μεταξύ ΗΠΑ-ΕΣΣΔ και η Ελλάδα ήταν μέλος του ΝΑΤΟ συνεπώς σύμμαχος με τις ΗΠΑ. Επικοινωνιακά βόλευε οι αγώνες να γίνονται επί ελληνικού εδάφους και όχι σε όσα πλοία (κυρίως αεροπλανοφόρα) διέθεταν γήπεδο μπάσκετ και για να βλέπει το ελληνικό κοινό και για να λειτουργεί το μήνυμα περί συμμαχίας.

Πιο σπάνια είχε επιχειρηθεί να γίνουν και αγώνες ποδοσφαίρου, αλλά κατέληξαν σε φαρσοκωμωδίες, καθώς οι Αμερικάνοι ουσιαστικά δεν γνώριζαν το άθλημα και γίνονταν έρμαιο των διαθέσεων ακόμα και τις πιο άσημης ερασιτεχνικής ελληνικής ομάδας. Έτσι το βάρος έμεινε και δικαίως στην λεγόμενη «σπυριάρα μπάλα» που λένε και οι μπασκετικοί.

Η εφευρετικότητα στο μπάσκετ πάντα έπαιζε μεγάλο ρόλο, όμως υπήρξαν και στιγμές που επιστρατεύτηκε και εκτός του γηπέδου, σε εποχές που στη χώρα μας τα περισσότερα γήπεδα ήταν ανοιχτά, ο αθλητικός εξοπλισμός (ιματισμός και μπάλες) πρωτόγονος και φθαρμένος από τη χρήση και τα ταμεία των συλλόγων, ήταν μονίμως «μείον». Τα ταμπλό στις μπασκέτες ήταν ξύλινα, στην καλύτερη περίπτωση μεταλλικά και όταν ήρθε το πλεξιγκλάς ήταν κάτι σαν επανάσταση. Δεν χαρακτήριζε μόνο τον αθλητισμό αυτή η περίοδος ετών ανέχειας και δυσκολιών.

Μιλάμε άλλωστε για μία Ελλάδα, που άλλοι μετανάστευαν για να βρουν ένα κομμάτι ψωμί και άλλοι έδιναν αγώνα για τον επιούσιο σε συνθήκες που θα μπορούσαν να χαρακτηριστούν και από τους στίχους πολλών τραγουδιών της μεταπολεμικής περιόδου για τη δύσκολη καθημερινότητα.

Σε εκείνες τις ρομαντικές εποχές που η ανέχεια καθόριζε τα πάντα, τύχη αγαθή έφερνε συχνά στα νερά της παραθαλάσσιας πόλης, αμερικάνικα αεροπλανοφόρα και οι αγώνες μπάσκετ τοπικών συλλόγων και Αμερικανών ναυτών έδιναν κι’ έπαιρναν.

Δεν έχει σημασία πότε και πού συνέβησαν αυτά που μας έχουν μεταφέρει αθλητές της εποχής. Κρατάμε τη μαρτυρία τους και σας κάνουμε κοινωνούς, τονίζοντας ότι έχουμε καταγράψει μαρτυρίες και εκτός Αθήνας-Πειραιά, σε πόλεις που είχαν λιμάνια.

δημοσιεύματα του 1950- Αθλητική Ηχώ από το ψηφιακό αρχείο της Βιβλιοθήκης της Βουλής

Την πρώτη και επώνυμη μαρτυρία για την εποχή εκείνη μας έδωσε η «εγκυκλοπαίδεια του μπάσκετ» ο Νικόλαος Μπαμπανικολός, με τον οποίο είχαμε την τιμή να συνομιλήσουμε. Αγωνίστηκε στον Τρίτωνα και στην ΑΕΚ σε χρόνια που οι σκαπανείς του μπάσκετ έδωσαν σκληρό αγώνα σε ανοιχτά γήπεδα για να μπορέσει το άθλημα να βρει το δρόμο του. Για το βιογραφικό του, νομίζουμε ότι αρκεί να επισυνάψουμε την αναφορά που κάνει ο Σ.Π.Α.Κ.Ε.

Ο Σύλλογος Παλαιμάχων Αθλητών Καλαθοσφαίρισης Ελλάδος «Σ.Π.Α.Κ.Ε» ιδρύθηκε το 2008 από παλαίμαχους αθλητές της Καλαθοσφαίρισης οι περισσότεροι των οποίων έχουν αγωνιστεί με τα χρώματα των Εθνικών Ομάδων και με γνώμονα την συνέχιση της προσφοράς τους προς το άθλημα και την Ελληνική Νεολαία και ανεξάρτητα από συλλογικές προτιμήσεις.

ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ: Μπαμπανικολός Νικόλαος

ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ ΓΕΝΝΗΣΗΣ: 7/2/1934

ΤΟΠΟΣ ΓΕΝΝΗΣΕΩΣ: Αθήνα

ΥΨΟΣ: 1.86

ΘΕΣΗ: All around

ΠΑΡΑΤΣΟΥΚΛΙ: “Μπάμπα”, “Αλογάς” και “Βαλεντίνο”

ΟΜΑΔΕΣ ΣΤΙΣ ΟΠΟΙΕΣ ΕΠΑΙΞΕ: ΑΟ ΤΡΙΤΩΝ (1948-1956), ΑΕΚ (1956-1964)

ΟΜΑΔΕΣ ΣΤΙΣ ΟΠΟΙΕΣ ΗΤΑΝ ΠΡΟΠΟΝΗΤΗΣ: Στη ομάδα Νέων και την ομάδα Γυναικών του Τρίτωνα (1954-1956), στην ομάδα Δοκίμων του Βασιλικού Ναυτικού και της ομάδας του Ναυτικού κατά τη διάρκεια της θητείας του (1956-1959), στην Ομάδα Παλ. Φαλήρου (1965, 1966)

ΔΙΑΚΡΙΣΕΙΣ ΩΣ ΑΘΛΗΤΗΣ: Στην Μικτή Αθηνών (1952 & 1958), 3 Πρωταθλήματα Ελλάδος (1958, 1963, 1964), 2ος στους διασυλλογικούς Γ.Σ. Αμαρουσίου Α.Ε. Νικαίας στα 800 μέτρα με ρεκόρ 1,56 λεπτά (1954), 1ος στο άλμα τριπλούν στους Παν-ναυτικούς Αγώνες με ρεκόρ 13,80 μ. , στους ίδιους αγώνες 3ος στο άλμα απλούν (1957), βράβευση από την ΑΕΚ το 1964 λόγω της αποχώρησής του από την ενεργό δράση, το 1965 από τον Σύνδεσμο Αθλητικών Συντακτών (Βραβείο Ήθους), το 1985 από την ΕΟΚ για την προσφορά του στην Ελληνική Καλαθοσφαίριση και για τον ίδιο λόγω από τον Δήμο Αθηναίων το 1989.

ΣΥΜΜΕΤΟΧΕΣ ΣΤΙΣ ΕΘΝΙΚΕΣ ΟΜΑΔΕΣ: 6 συμμετοχές με τη Εθνική Ομάδα Ανδρών (1955-1960), 7 συμμετοχές στην Εθνική Ενόπλων ΣΙΣΜ (1958)

ΔΙΑΚΡΙΣΕΙΣ ΜΕ ΤΙΣ ΕΘΝΙΚΕΣ ΟΜΑΔΕΣ: Πρωταθλητής με την Εθνική Ενόπλων στο βόλεϊ (1957)

ΕΠΑΓΓΕΛΜΑ: 1958-1962: Τούρκικες Αερογραμμές ΤΗΥ

1962-1966: Διευθυντής Πωλήσεων Olympic Cruises

1967-2010: Αντιπρόσωπος ξένων Οίκων Κλωστοϋφαντουργίας

2010-σήμερα: Συνταξιούχος

Για τους αγώνες με αμερικάνικες ομάδες, ο «Μπάμπα»,όπως ήταν το παρατσούκλι του στα γήπεδα, μας είπε:

-«Έρχονταν αμερικάνικα πολεμικά πλοία και κατέβαζαν ομάδες με τις οποίες παίζαμε μπάσκετ. Τότε στη φτωχή Ελλάδα, είχαμε μία – δύο μπάλες μπάσκετ κακής ποιότητας ενώ οι Αμερικάνου είχαν εξελιγμένες. Κάποια στιγμή στον αγώνα κάναμε ηθελημένα ένα άστοχο σουτ για να βγει η μπάλα έξω από το γήπεδο, όπου παραμόνευαν δικοί μας και σουφρώνανε την καλή μπάλα.

Μία φορά είχε έρθει το θωρηκτό Μιζούρι και εκτός από την ομάδα κατέβασε και τη μπάντα του. Μετά το τέλος του αγώνα η μπάντα άρχισε να παίζει και τότε άρχισε να χορεύει όλο το γήπεδο, παίκτες, διαιτητές, θεατές, τι swing, τι bookie woggie, όλο το γήπεδο έγινε ένα μεγάλο πάρτυ».

Σύμφωνα με τις μαρτυρίες τους, μέσα στα αεροπλανοφόρα υπήρχε κλειστό γήπεδο μπάσκετ επιπέδου ενός καλού για εκείνη την εποχή γηπέδου στα ελληνικά πρωταθλήματα, χωρίς βέβαια μεγάλο αριθμό καθισμάτων-εξεδρών για θεατές.

Όταν η ομάδα του αεροπλανοφόρου έπαιζε «εντός» οι εξέδρες γέμιζαν από το πλήρωμα που με φωνές και με μεγάλη κατανάλωση μπύρας εξέφραζε τον ενθουσιασμό του.

Το πιο συνηθισμένο ήταν οι αγώνες να δίνονται «έξω» στη στεριά για να τους βλέπουν όσο περισσότεροι Έλληνες φίλαθλοι γίνονταν και να πλουτίσουν τις αθλητικές τους εμπειρίες και οι αθλητές των τμημάτων υποδομής που θα έβλεπαν και αυτοί τον αγώνα. Φυσικά υπήρχε και το προπαγανδιστικό κομμάτι με το στόλο των ΗΠΑ που είναι «συμμαχική δύναμη», κλπ

Προηγμένη χώρα οι ΗΠΑ και στο αθλητικό κομμάτι και ειδικά στο μπάσκετ είχαν ιματισμό και μπάλες που οι δικοί μας δεν είχαν δει ούτε στα όνειρά τους. Μιλάμε για εποχές που τα γήπεδα μπάσκετ στην Ελλάδα ήταν κυρίως ανοιχτά και οι παρωχημένες σε σχέση τις αμερικάνικες, μπάλες από τη χρήση σε τέτοιο έδαφος, συχνά παραμορφώνονταν και η τεχνική κατάρτιση πήγαινε περίπατο.

Όσο για τα παπούτσια ζούσαμε ακόμα την εποχή της «Ελβιέλας» και δεν το λέμε υποτιμητικά για τη φίρμα που προσέφερε τα μέγιστα στον αθλητισμό στην εποχή της. Απλά οι Αμερικάνοι ζούσαν την εποχή των αθλητικών υποδημάτων ALL STAR που οι δικοί μας αθλητές τα «λιγουρεύονταν».

Πολλές φορές ζήτησαν από αθλητές του πολεμικού ναυτικού των ΗΠΑ να τους χαρίσουν παπούτσια ή να τα ανταλλάξουν με δώρα. Εισέπραξαν την απόλυτη άρνηση (κυρίως από λευκούς ένστολους) και την ευγενική άρνηση (κυρίως από έγχρωμους), όπως μας μετέφεραν.

Οι τελευταίοι τους εξήγησαν και το λόγο της άρνησης, που ήταν ότι το αθλητικό υλικό δεν έπαυε να είναι υλικό των ενόπλων δυνάμεων των ΗΠΑ και το είχαν χρεωμένο, οπότε ο εντοπισμός της έλλειψής του θα οδηγούσε σε τιμωρία τους.

Και όπως είχαν πει, έλεγχοι γίνονταν ως προς αυτό.

Και όμως βρέθηκε λύση με βάση το ελληνικό δαιμόνιο. Αθλητής του κατς που έμενε κοντά σε ανοιχτό γήπεδο παραθαλάσσιου συλλόγου, όταν έρχονταν οι Αμερικανοί (συχνά θηριώδεις) για αγώνα μπάσκετ μαζί με τους συνοδούς της ομάδας, εκθείαζε τους πιο μπρατσωμένους και τους καλούσε σε έναν διαγωνισμό, πριν ξεκινήσει ο αγώνας μπάσκετ.

Θα έβρεχαν μία μπάλα από τις δικές τους τις καλές και θα την πετούσαν από απόσταση προς μία ψηλή μάντρα της περίφραξης του γηπέδου, όπου όπως ήταν βρεμένη, θα άφηνε σημάδι. Όποιος είχε το δικό του σημάδι πιο ψηλά θα κέρδιζε μία μπύρα από τον χαμένο που θα κερνούσε το νικητή.

Ο διαγωνισμός με τους «φουσκωτούς» και διψασμένους για μπύρες Αμερικανούς ξεκινούσε και φυσικά κέρδιζαν και τις ανάλογες μπύρες, σε πολλές περιπτώσεις με ηθελημένη ήττα των ελληνικών χρωμάτων. Κάποια στιγμή ο Έλληνας παλαιστής πετούσε τόσο δυνατά και ψηλά τη μπάλα που περνούσε τη μάντρα και κατέληγε στο δρόμο που ήταν έξω από το γήπεδο. Υπήρχαν βέβαια και περιπτώσεις που μπορεί να ξέφευγε και από Αμερικάνο, αλλά ήταν κατά λάθος, ενώ η ελληνική «άστοχη» βολή ήταν ηθελημένη.

Εκεί έξω από γήπεδο, στημένοι πιτσιρικάδες την άρπαζαν και την εξαφάνιζαν. Σε κάθε αγώνα με ομάδα αεροπλανοφόρου, περίπου δύο μπάλες από τις καλές άλλαζαν «εθνικότητα» , μέσα από το διαγωνισμό με έπαθλο τις μπύρες.

Ώσπου να βγει το προσωπικό του γηπέδου και της ομάδας των ΗΠΑ, έξω για να ψάξει τη μπάλα, οι πιτσιρικάδες είχαν γίνει καπνός.

Επίσης είχε εντοπιστεί το σημείο των αποδυτηρίων που άφηναν τους σάκους με τον ιματισμό οι Αμερικάνοι και συμπληρώνουμε ότι έφερναν πολύ περισσότερες μπάλες και παπούτσια – ρούχα από αυτά που τελικά χρησιμοποιούσαν. Έξω από την κλειδωμένη πόρτα των αποδυτηρίων υπήρχε φύλακας – στρατιωτικό προσωπικό των ΗΠΑ, πάντα θηριώδης στην εμφάνιση και απολύτως αποτρεπτικός, συν του ότι οπλοφορούσε και είχε και γκλομπ.

Στη σκεπή των αποδυτηρίων οι πιτσιρικάδες είχαν δημιουργήσει άνοιγμα στα κεραμίδια που βρίσκονταν προς την πλευρά που ήταν προς το δρόμο και όχι πάνω από το κεφάλι του αγριωπού φρουρού – κέρβερου.

Σκαρφάλωναν απ΄ έξω την ώρα που ο αγώνας ήταν σε εξέλιξη και η προσοχή όλων ήταν εκεί και τραβούσαν τα λίγα «κινητά» κεραμίδια και έριχναν πετονιά στο σάκο, από όπου «ψάρευαν» τα ALL STAR, τα οποία λόγω και του νούμερου των παπουτσιών δεν θα μπορούσαν να χρησιμοποιήσουν και τα έδιναν στους παίκτες της ανδρικής ομάδας, με τους οποίους είχε γίνει η συνεννόηση.

Μάλιστα μία φορά που ένας πιτσιρίκος ήταν ιδιαίτερα αδύνατος, τα υπόλοιπα πιτσιρίκια, τον κατέβασαν με σχοινί ώστε να μπορέσει να «απαλλοτριώσει» αθλητικό υλικό. Ίσως ήταν ο πρώτος Spiderman στην Ελλάδα.

Για μήνες μετά από τον απόπλου κάθε αεροπλανοφόρου η ελληνική ασφάλεια, όπου είχαν φτάσει οι καταγγελίες για τις μικροκλοπές, προσπαθούσε να εντοπίσει το υλικό, έχοντας το σύλλογο στο μικροσκόπιό της. Μάταια όμως.

Αυτό το υλικό έβγαινε από τις κρυψώνες μόνο παραμονές μεγάλων σε σημασία αγώνων, συχνά μακριά από την πόλη, για να προετοιμαστεί η ομάδα με χρήση αθλητικού υλικού τέτοιας ποιότητας που θα μπορούσε να τη βοηθήσει να σταθεί με αξιώσεις.

Όπως συνέβαινε και στη ζωή, ήταν άλλωστε τα χρόνια που τα «καλά παπούτσια» τα φορούσαν την Κυριακή στην εκκλησία και όχι στην καθημερινότητα των χωμάτινων δρόμων για να μην χαλάσουν και που να βρεθούν λεφτά για άλλα.

Μετά τους κρίσιμους αγώνες, επέστρεφε η συνήθης καθημερινότητα με τις σκισμένες από τη χρήση ελβιέλες και το πενιχρό ταμείο του συλλόγου να μην έχει καν τη δυνατότητα να τις αντικαταστήσει. Οι μπάλες κλειδώνονταν σε ασφαλές σημείο μέχρι νεωτέρας και ο στόλος των ΗΠΑ αρμένιζε αμέριμνος.

Έρευνα: Νάσος Μπράτσος