Η ακραία ζέστη πλήττει δυσανάλογα τις γυναίκες

Συναγερμό για ακραία ζέστη έχει σημάνει η μετεωρολογική υπηρεσία της Ινδίας, με τις θερμοκρασίες να αγγίζουν ήδη τους 48°C και με το φαινόμενο El Niño να απειλεί με περαιτέρω επιδείνωση των καιρικών συνθηκών. Στα βορειοδυτικά και κεντρικά τμήματα της χώρας, τα σχολεία έχουν κλείσει και τα νοσοκομεία έχουν δημιουργήσει ειδικές μονάδες για άτομα που έχουν πάθει θερμοπληξία.

Συνήθως αντιμετωπίζουμε τους καύσωνες ως κρίση δημόσιας υγείας- σχεδόν 490.000 άνθρωποι πεθαίνουν κάθε χρόνο παγκοσμίως λόγω της ζέστης. Ωστόσο, οι αριθμοί αυτοί δεν αποτυπώνουν τις καταστροφικές συνέπειες της ακραίας ζέστης στην καθημερινότητα των γυναικών. Ανασκόπηση μελετών από την Ωκεανία, την Αφρική και την Ασία καταδεικνύει ότι οι άνθρωποι που καλούνται να προσαρμοστούν περισσότερο στις ακραίες συνθήκες είναι συχνά εκείνοι που παραμένουν στο περιθώριο των κλιματικών πολιτικών.

Ζέστη στη δουλειά και στο σπίτι

Η ακραία ζέστη επηρεάζει διαφορετικά άνδρες και γυναίκες, καθώς οι καθημερινές δραστηριότητες και ευθύνες καθορίζονται συχνά από κοινωνικές και πολιτισμικές νόρμες. Σε πολλές χώρες της Αφρικής, της Ασίας και της Ωκεανίας, οι γυναίκες φέρουν το μεγαλύτερο βάρος της φροντίδας του νοικοκυριού.

Ανάλογη είναι η εικόνα και στον χώρο εργασίας, όπου οι έμφυλοι διαχωρισμοί επηρεάζουν το επίπεδο έκθεσης στην ακραία ζέστη. Για παράδειγμα, μελέτες στην Ινδία και το Μπαγκλαντές έδειξαν ότι οι ανεπαρκείς εγκαταστάσεις υγιεινής σε άτυπους χώρους εργασίας πλήττουν ιδιαίτερα τις γυναίκες κατά τη διάρκεια καυσώνων. Ορισμένες γυναίκες περιορίζουν την κατανάλωση νερού ώστε να αποφεύγουν τη χρήση ανθυγιεινών τουαλετών, κάτι που οδηγεί σε αφυδάτωση και επιπλέον προβλήματα υγείας.

Στην Ινδία και τις Μαλδίβες, πολιτισμικές και θρησκευτικές νόρμες απαιτούν από τις γυναίκες να φορούν περισσότερα ρούχα από τους άνδρες, γεγονός που εντείνει το αίσθημα δυσφορίας και θερμικής καταπόνησης.

Η ακραία ζέστη αλλάζει την κοινωνική ζωή

Κατά τη διάρκεια καυσώνων, πολλές γυναίκες σε τροπικές περιοχές παραμένουν στο σπίτι, περιορίζοντας τις κοινωνικές τους επαφές. Έρευνα στη Μπουρκίνα Φάσο έδειξε ότι η ζέστη επιδεινώνει την απομόνωση των εγκύων, μειώνοντας τη σύνδεσή τους με φίλους και συγγενείς που αποτελούν βασικό στοιχείο της ψυχικής τους ευεξίας.

Η ζέστη φαίνεται να επηρεάζει και την ψυχολογία των γυναικών. Στην αγροτική Κένυα, έγκυες που δυσκολεύονταν να εργαστούν σε εξωτερικούς χώρους κατά τη διάρκεια καύσωνα δήλωσαν ότι συχνά θεωρούνταν «αδύναμες» ή «τεμπέλες». Αυτό είχε σημαντικό ψυχολογικό αντίκτυπο σε κοινότητες όπου η αξία μιας γυναίκας συνδέεται στενά με την εκπλήρωση οικιακών υποχρεώσεων.

Παράλληλα, υπάρχουν ισχυρές ενδείξεις ότι οι υψηλές θερμοκρασίες αυξάνουν τον κίνδυνο ανδρικής βίας κατά γυναικών. Στο Καμερούν, γυναίκες που υπέφεραν από ακραία ζέστη στο σπίτι είχαν σχεδόν τριπλάσιες πιθανότητες να αναφέρουν αύξηση των περιστατικών ενδοοικογενειακής βίας.

Στο Μπαγκλαντές, την Καμπότζη και το Νεπάλ, οι καύσωνες έχουν συνδεθεί με αύξηση των παιδικών γάμων, καθώς οικογένειες που αντιμετωπίζουν οικονομικές δυσκολίες αναγκάζουν τις κόρες τους να παντρευτούν για να μειώσουν τα έξοδα του νοικοκυριού. Οι γάμοι αυτοί συχνά οδηγούν σε μειωμένη ασφάλεια και περιορισμένη αυτονομία για τα νεαρά κορίτσια.

Οι γυναίκες αναγκάζονται να προσαρμοστούν

Η προσαρμογή σε έναν ολοένα θερμότερο κόσμο απαιτεί συντονισμένη προσπάθεια από άτομα και θεσμούς. Ωστόσο, οι γυναίκες δεν περιμένουν από τις πολιτικές να προσαρμοστούν – βρίσκουν ήδη δημιουργικές λύσεις, συχνά χωρίς θεσμική στήριξη. Σε άτυπους οικισμούς στο Αχμενταμπάντ στην Ινδία, γυναίκες έβαψαν τις στέγες των σπιτιών τους λευκές και χρησιμοποίησαν ίνες καρύδας και απορρίμματα χαρτιού για να δημιουργήσουν πιο δροσερές κατασκευές.

Στο Μπαγκλαντές, γυναίκες κατασκεύασαν σκιερούς και καλά αεριζόμενους χώρους δίπλα στα σπίτια τους, οι οποίοι προσφέρουν προστασία από τον ήλιο και ιδιωτικότητα, ενώ παράλληλα λειτουργούν ως σημεία συνάντησης της κοινότητας.

Στην Τζακάρτα, γυναίκες δημιούργησαν σκιερούς κοινόχρηστους χώρους που λειτουργούν ως άτυπα κέντρα δροσιάς.

Πρόκειται για «καθημερινές προσαρμογές»- μικρής κλίμακας πρακτικές που αναδύονται μέσα από την καθημερινότητα και όχι μέσω οργανωμένων κρατικών προγραμμάτων. Αντιπροσωπεύουν τον τρόπο με τον οποίο πολλές κοινότητες χαμηλού εισοδήματος αντιμετωπίζουν την ακραία ζέστη. Και συχνά εξυπηρετούν πολλαπλούς σκοπούς ταυτόχρονα, όπως φυσική δροσιά, κοινωνική σύνδεση και ενίσχυση της κοινότητας.

Τι πρέπει να αλλάξει

Οι πολιτικές προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή πρέπει να πάψουν να αντιμετωπίζουν τη ζέστη ως μια ουδέτερη ως προς το φύλο πρόκληση. Η έρευνα δείχνει ότι οι ακραίες θερμοκρασίες επηρεάζουν διαφορετικά την ευημερία γυναικών και ανδρών. Οι διαφορές αυτές δεν καθορίζονται μόνο από τη βιολογία, αλλά και από τον πολιτισμό, τις σχέσεις εξουσίας, την κοινωνική τάξη, την κάστα και το μεταναστευτικό καθεστώς.

Το σημαντικότερο είναι ότι οι γυναίκες δεν αποτελούν παθητικά θύματα της ζέστης. Ωστόσο, οι καθημερινές πρακτικές προσαρμογής τους παραμένουν σε μεγάλο βαθμό αόρατες για τους θεσμούς που σχεδιάζουν πολιτικές για την αντιμετώπιση της κλιματικής κρίσης.

Οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής οφείλουν να τις αναγνωρίσουν και να τις στηρίξουν. Καθώς οι καύσωνες γίνονται ολοένα συχνότεροι και εντονότεροι, οι γυναίκες που βάφουν τις στέγες τους λευκές ή δημιουργούν πιο δροσερούς κοινοτικούς χώρους ήδη δείχνουν τον δρόμο.

Πηγή: The Conversation