Ο θάνατος του «καθηγητή-φαινόμενο» του Κέιμπριτζ: Η υπόθεση Τζέισον Άρντεϊ και τα ερωτήματα που παραμένουν

Ο Τζέισον Άρντεϊ (Jason Arday), ο νεαρότερος μαύρος καθηγητής στην ιστορία του φημισμένου Πανεπιστημίου του Κέιμπριτζ, πέθανε στα 41 του χρόνια, στο τέλος —ή ίσως στη μέση— μιας από τις πιο παράξενες υποθέσεις που έχουν απασχολήσει τελευταία τη βρετανική ακαδημαϊκή κοινότητα.

Ανταπόκριση – Λονδίνο

Μέσα σε τρία χρόνια ο Άρντεϊ πέρασε από την αποθέωση στην αμφισβήτηση. Η εντυπωσιακή ιστορία του παιδιού με αυτισμό που, όπως ο ίδιος έλεγε, δεν μιλούσε μέχρι τα 11 και έμαθε να διαβάζει και να γράφει στα 18, για να φτάσει τελικά σε μία από τις σημαντικότερες ακαδημαϊκές θέσεις της Βρετανίας, είχε κάνει τον γύρο του κόσμου. Το 2023 έγινε, στα 37 του, ο νεαρότερος μαύρος καθηγητής που είχε διορίσει ποτέ το Πανεπιστήμιο του Κέιμπριτζ.

Την περασμένη Παρασκευή βρέθηκε νεκρός σε κατοικία στο Μπάτερσι (Battersea), στο νότιο Λονδίνο. Η Μητροπολιτική Αστυνομία λέει ότι ο θάνατός του ήταν αιφνίδιος αλλά δεν θεωρείται ύποπτος. Η αιτία του θανάτου δεν έχει ακόμη ανακοινωθεί και η υπόθεση έχει παραπεμφθεί στον ιατροδικαστή.

Μόλις λίγες ώρες πριν πεθάνει, όμως, είχε επικοινωνήσει με τον φίλο του και καθηγητή του Κέιμπριτζ Σάιμον Μπάρον-Κόεν. Ο τελευταίος είπε στο BBC ότι ο Άρντεϊ ήταν σε μεγάλη ψυχική πίεση, ένιωθε ότι είχε χάσει την καριέρα και τη φήμη του και ότι «δεν μπορούσε να συνεχίσει». Αυτό δεν απαντά στο ερώτημα της αιτίας θανάτου, εξηγεί όμως γιατί η συζήτηση στη Βρετανία έχει πλέον ξεφύγει πολύ από τα όρια μιας υπόθεσης ακαδημαϊκής δεοντολογίας.

Πώς άρχισε να ξηλώνεται η ιστορία

Οι πρώτες καταγγελίες αφορούσαν τη διδακτορική διατριβή του. Εντοπίστηκαν εκτεταμένες ομοιότητες με προγενέστερη εργασία άλλης ερευνήτριας και ο Άρντεϊ κατηγορήθηκε για λογοκλοπή. Ο ίδιος το αρνήθηκε. Το Πανεπιστήμιο Τζον Μουρς του Λίβερπουλ, όπου είχε κάνει το διδακτορικό του, είχε εξετάσει την υπόθεση και είχε αποφασίσει ότι δεν υπήρχε λόγος να του αφαιρεθεί ο τίτλος.

Ο ίδιος ο Άρντεϊ απέρριπτε κατηγορηματικά τον χαρακτηρισμό του λογοκλόπου. Σε συνέντευξή του στους Times στα τέλη Ιουλίου παραδέχθηκε ότι υπήρχαν λάθη στο πρώιμο ακαδημαϊκό του έργο, επέμενε όμως ότι δεν επρόκειτο για σκόπιμη αντιγραφή. «Είμαι υπόλογος για τα λάθη μου. Αυτό που δεν είμαι είναι ψεύτης», είχε δηλώσει. Επικαλέστηκε μάλιστα την προηγούμενη έρευνα του πανεπιστημίου που του είχε απονείμει το διδακτορικό, η οποία δεν είχε διαπιστώσει λογοκλοπή ή ακαδημαϊκό παράπτωμα.

Στη συνέχεια όμως άρχισαν να ελέγχονται και άλλα στοιχεία της δημόσιας ιστορίας του: η ακαδημαϊκή του διαδρομή, τιμητικές θέσεις που εμφάνιζε στο βιογραφικό του, αλλά ακόμη και εντυπωσιακοί ισχυρισμοί για φιλανθρωπική δράση και αθλητικά επιτεύγματα — μεταξύ αυτών ότι είχε τρέξει 30 μαραθωνίους σε 35 ημέρες.

Το Κέιμπριτζ αρχικά τον υπερασπίστηκε, κάνοντας λόγο για χυδαία εκστρατεία εναντίον του. Όσο όμως εμφανίζονταν νέα στοιχεία, η στάση του άλλαζε. Στις 5 Αυγούστου ανακοίνωσε ότι θα ερευνήσει τις καταγγελίες. Ο Άρντεϊ παραιτήθηκε την ίδια ημέρα, λέγοντας ότι οι συνεχείς κατηγορίες, οι εικασίες και ο δημόσιος σχολιασμός είχαν εξαντλήσει τον ίδιο και τους ανθρώπους γύρω του.

Λίγες ημέρες αργότερα το πανεπιστήμιο πήγε ένα βήμα παραπέρα: ανακοίνωσε ανεξάρτητη έρευνα όχι μόνο για τον Άρντεϊ αλλά και για το ίδιο το Κέιμπριτζ — για το πώς διορίστηκε, τι είχε ελεγχθεί πριν από την πρόσληψή του και πώς το ίδρυμα χειρίστηκε τις καταγγελίες όταν εμφανίστηκαν.

Μετά τον θάνατο, άλλαξε και η συζήτηση

Η οικογένεια του Άρντεϊ μιλά τώρα για μια εκστρατεία παραπληροφόρησης, κακοποίησης και παρενόχλησης που κράτησε περισσότερο από τρία χρόνια. Φίλοι και υποστηρικτές του θεωρούν ότι ο τρόπος με τον οποίο αντιμετωπίστηκε δεν μπορεί να αποσυνδεθεί από το γεγονός ότι ήταν μαύρος ακαδημαϊκός με ιδιαίτερα έντονη δημόσια παρουσία σε θέματα φυλής και ανισότητας.

Ο δήμαρχος του Λονδίνου Σαντίκ Καν μίλησε για δημόσιο εξευτελισμό που, κατά την άποψη του, άλλοι άνθρωποι στη θέση του Άρντεϊ δεν θα είχαν υποστεί. Ο πρωθυπουργός Άντι Μπέρναμ χαρακτήρισε τον θάνατο του «τραγωδία σε τόσα πολλά επίπεδα», αλλά απέφυγε να βγάλει συμπεράσματα. «Δεν είναι η στιγμή για βιαστικές κρίσεις», είπε. «Είναι στιγμή να σκεφτούμε πώς φτάσαμε εδώ».

Και ίσως αυτό είναι τελικά το δύσκολο σημείο της υπόθεσης. Οι καταγγελίες για το ακαδημαϊκό έργο του Άρντεϊ δεν εξαφανίζονται επειδή πέθανε. Ούτε όμως μπορεί να αγνοηθεί το ερώτημα για το τι συνέβη όταν μια θεμιτή έρευνα για έναν δημόσιο άνθρωπο εξελίχθηκε σε καθημερινή, εξονυχιστική εξέταση σχεδόν κάθε λεπτομέρειας της ζωής του.

Το Κέιμπριτζ έχει τώρα να απαντήσει και στα δύο: πώς ένας ακαδημαϊκός έφτασε σε μία από τις κορυφαίες έδρες του πανεπιστημίου εάν υπήρχαν προβλήματα που δεν είχαν εντοπιστεί — και τι έκανε το ίδιο το ίδρυμα όταν ο άνθρωπος που είχε κάποτε προβάλει ως ιστορία επιτυχίας βρέθηκε στο κέντρο μιας ανελέητης δημόσιας διαμάχης.

Η ανεξάρτητη έρευνα συνεχίζεται. Ο άνθρωπος γύρω από τον οποίο ξεκίνησε, όμως, δεν είναι πια εδώ για να δώσει τις δικές του απαντήσεις.