Όταν ένας άνθρωπος ζητάει να πεθάνει: Η περίπτωση του Αρνό Ντενί

Ο Γάλλος ηθοποιός και σκηνοθέτης Αρνό Ντενί (Arnaud Denis) ήταν 43 ετών όταν αποφάσισε να ζητήσει ευθανασία. Στις 22 Σεπτεμβρίου πέθανε στο Βέλγιο με ευθανασία, έπειτα από σχεδόν τρία χρόνια σοβαρών προβλημάτων υγείας και επίμονου πόνου.

Η περιπέτειά του είχε αρχίσει τον Ιούλιο του 2023, όταν υποβλήθηκε σε επέμβαση για βουβωνοκήλη και του τοποθετήθηκε πρόθεση από πολυπροπυλένιο. Λίγες ημέρες αργότερα άρχισε να εμφανίζει έντονους πόνους και σειρά άλλων συμπτωμάτων. Μέσα σε τρεις μήνες έχασε 17 κιλά. Η πρόθεση αφαιρέθηκε αργότερα στις Ηνωμένες Πολιτείες, αλλά η κατάσταση της υγείας του συνέχισε να επιδεινώνεται.

Ο Ντενί έχασε σταδιακά την αυτονομία του και αναγκάστηκε να εγκαταλείψει τη δουλειά του. Είχε δηλώσει ότι η ιατρική δεν είχε πλέον κάτι να του προτείνει και είχε αρχίσει τη διαδικασία για ευθανασία στο Βέλγιο πολύ πριν φτάσει εκεί. Τον Μάρτιο του 2026 νοσηλευόταν ήδη σε μονάδα παρηγορικής φροντίδας στη χώρα και περίμενε την έγκριση των γιατρών.

Γιατί όμως ένας Γάλλος χρειάστηκε να καταφύγει στο Βέλγιο για να πεθάνει;

Η ιστορία του φέρνει ξανά στο προσκήνιο ένα από τα δυσκολότερα ερωτήματα της σύγχρονης ιατρικής και βιοηθικής: τι συμβαίνει όταν ένας άνθρωπος που υποφέρει και δεν βλέπει προοπτική βελτίωσης ζητάει από την επιστήμη να τον βοηθήσει να πεθάνει;

Τι σημαίνει ευθανασία και τι υποβοηθούμενη αυτοκτονία

Η περίπτωση του Αρνό Ντενί αφορά σε ενεργητική ευθανασία. Τι σημαίνει όμως αυτό και σε τι διαφέρει από την παθητική ευθανασία και την ιατρικά υποβοηθούμενη αυτοκτονία;

• Στην ενεργητική ευθανασία, ο γιατρός προβαίνει σκόπιμα στην πράξη που επιφέρει τον θάνατο ενός ασθενούς που πάσχει από ανίατη νόσο ή βρίσκεται στο τελικό στάδιο της ζωής του.
• Η παθητική ευθανασία αφορά στη μη έναρξη ή στη διακοπή θεραπείας που είναι απαραίτητη για τη διατήρηση της ζωής.
• Στην ιατρικώς υποβοηθούμενη αυτοκτονία, ο γιατρός παρέχει τα μέσα, αλλά την πράξη που επιφέρει τον θάνατο πραγματοποιεί ο ίδιος ο ασθενής.

Στις χώρες όπου επιτρέπεται η ευθανασία ή η ιατρικώς υποβοηθούμενη αυτοκτονία, προβλέπονται αυστηρές προϋποθέσεις. Ο ασθενής πρέπει να έχει εκφράσει ελεύθερα και με σαφήνεια τη βούλησή του, η κατάσταση της υγείας του να έχει αξιολογηθεί και από δεύτερο γιατρό, ανεξάρτητο από εκείνον που εξετάζει το αίτημα, ενώ κάθε περίπτωση καταγράφεται και εξετάζεται από τα αρμόδια όργανα.

Η δυνατότητα να ταξιδέψει κάποιος σε άλλη χώρα προκειμένου να έχει πρόσβαση σε μια νόμιμη διαδικασία υποβοηθούμενου θανάτου έχει δημιουργήσει και τον όρο «τουρισμός θανάτου». Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η Ελβετία, όπου εδώ και χρόνια άνθρωποι, κυρίως από τη Βρετανία, τη Γερμανία και τη Γαλλία, ταξιδεύουν για να έχουν πρόσβαση σε υποβοηθούμενη αυτοκτονία.

Τι ισχύει σήμερα στην Ευρώπη

Στην Ευρώπη δεν υπάρχει ενιαίο νομικό πλαίσιο. Η Ολλανδία και το Βέλγιο νομιμοποίησαν την ευθανασία το 2002, το Λουξεμβούργο το 2009 και η Ισπανία το 2021. Σε άλλες χώρες επιτρέπονται, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις, μορφές ιατρικώς υποβοηθούμενης αυτοκτονίας.

Το 2026 άλλαξε το καθεστώς και στη Γαλλία, με την έγκριση του νόμου για την ιατρικώς υποβοηθούμενη αυτοκτονία. Η γαλλική νομοθεσία προβλέπει ότι ο ίδιος ο ασθενής χορηγεί στον εαυτό του τη θανατηφόρο ουσία. Εάν όμως η φυσική του κατάσταση δεν του το επιτρέπει, μπορεί να τη χορηγήσει γιατρός ή νοσηλευτής.

Οι προϋποθέσεις είναι αυστηρές. Ο άνθρωπος πρέπει να είναι τουλάχιστον 18 ετών, να είναι Γάλλος πολίτης ή να διαμένει σταθερά και νόμιμα στη χώρα και να πάσχει από σοβαρή και ανίατη νόσο που απειλεί τη ζωή του και βρίσκεται σε προχωρημένο ή τελικό στάδιο. Πρέπει επίσης να βιώνει οδύνη που δεν ανταποκρίνεται στη θεραπεία ή την οποία θεωρεί ανυπόφορη και να είναι σε θέση να εκφράσει ελεύθερη και ενημερωμένη βούληση. Η ψυχολογική οδύνη από μόνη της δεν αρκεί.

Το γεγονός ότι ο νόμος άλλαξε λίγες εβδομάδες πριν από τον θάνατο του Ντενί δεν σημαίνει ότι εκείνος θα πληρούσε τις προϋποθέσεις του. Άλλωστε, είχε προσφύγει στο Βέλγιο πολύ νωρίτερα, όταν η βοήθεια στον θάνατο δεν επιτρεπόταν ακόμη στη Γαλλία.

Όταν η οδύνη δεν είναι σωματική

Υπάρχει όμως ένα ακόμη δυσκολότερο ερώτημα. Τι συμβαίνει όταν η αφόρητη οδύνη δεν προέρχεται από μια σωματική ασθένεια αλλά από σοβαρές ψυχιατρικές παθήσεις;

Το 2024 η περίπτωση της 29χρονης Ολλανδής Ζοράγια Τερ Μπικ (Zoraya ter Beek) είχε προκαλέσει έντονες αντιδράσεις και μια μεγάλη συζήτηση γύρω από τα όρια της ευθανασίας.

Η νεαρή γυναίκα έπασχε από χρόνια κατάθλιψη, διαταραχή αναπτυξιακού τραύματος και διαταραχή προσωπικότητας και είχε διαγνωστεί με αυτισμό. Είχε υποβληθεί σε σειρά θεραπειών, μεταξύ των οποίων περισσότερες από 30 συνεδρίες ηλεκτροσπασμοθεραπείας, χωρίς, όπως έλεγε, να υπάρξει ουσιαστική βελτίωση.

Τον Αύγουστο του 2020 υπέβαλε αίτημα για υποβοηθούμενο θάνατο. Η διαδικασία κράτησε περισσότερο από τρία χρόνια, με διαδοχικές αξιολογήσεις και ανεξάρτητες γνωμοδοτήσεις.

Η περίπτωση της Ζοράγια έφερε στο επίκεντρο ένα ερώτημα ακόμη δυσκολότερο από εκείνο της σωματικής ασθένειας: πώς μπορεί να αξιολογηθεί ότι η ψυχική οδύνη ενός ανθρώπου είναι αφόρητη και χωρίς προοπτική βελτίωσης;

Σχετικό θέμα: Ολλανδία: Αυξάνεται ο αριθμός των ζευγαριών που επιλέγουν την ευθανασία για να τερματίσουν μαζί τη ζωή τους

Στην Ολλανδία η ψυχιατρική πάθηση δεν αποκλείει την ευθανασία. Οι προϋποθέσεις είναι αυστηρές και το αίτημα πρέπει να κριθεί εθελοντικό και καλά σταθμισμένο, η οδύνη αφόρητη και χωρίς προοπτική βελτίωσης και να μην υπάρχει εύλογη εναλλακτική λύση.

Οι ενστάσεις για τις ψυχιατρικές περιπτώσεις

Η ευθανασία ανθρώπων μεψυχιατρικέςπαθήσεις εξακολουθεί να προκαλεί έντονη συζήτηση στην Ολλανδία, ιδιαίτερα όταν αφορά σε νεότερες ηλικίες. Ο Ντάμιααν Ντένις (Damiaan Denys), καθηγητής Ψυχιατρικής στο Ιατρικό Κέντρο του Πανεπιστημίου του Άμστερνταμ, επισημαίνει ότι, παρότι οι απόλυτοι αριθμοί παραμένουν χαμηλοί, καταγράφεται μεγάλη αύξηση τόσο στα αιτήματα όσο και στις περιπτώσεις ευθανασίας ανθρώπων με ψυχικές διαταραχές, ιδιαίτερα κάτω των 30 ετών. Το κρίσιμο ερώτημα όσον αφορά στην ψυχική υγεία, σημειώνει, είναι κατά πόσο μπορεί να προσδιοριστεί με βεβαιότητα, ιδιαίτερα σε έναν τόσο νέο άνθρωπο, ότι η επιθυμία να πεθάνει είναι οριστική, ότι δεν υπάρχει προοπτική βελτίωσης και ότι έχουν εξαντληθεί όλες οι διαθέσιμες θεραπείες.

Το 2025, οι αρμόδιες ολλανδικές επιτροπές έκριναν σε επτά περιπτώσεις ότι δεν είχαν τηρηθεί όλες οι προβλεπόμενες απαιτήσεις δέουσας επιμέλειας.

Από την άλλη πλευρά, η NVVE, η ολλανδική οργάνωση που υπερασπίζεται την ελευθερία επιλογής στο τέλος της ζωής, βλέπει διαφορετικά την αύξηση των περιπτώσεων. Θεωρεί ότι δείχνει πως η ευθανασία γίνεται ολοένα περισσότερο αποδεκτή στην Ολλανδία.