Η μοντέρνα τέχνη ξεκίνησε τη δεκαετία του 1800, με τους πίνακες του Έντουαρντ Μανέ, Γουίλιαμ Τέρνερ και Φρανσίσκο Γκόγια και άλλων γνωστών ζωγράφων να σηματοδοτούν την αρχή νέων καλλιτεχνικών ρευμάτων.
Ωστόσο, μέχρι και σήμερα υπάρχουν αρκετές αντικρουόμενες απόψεις, μεταξύ των ιστορικών και κριτικών τέχνης, σχετικά με το ποιο έργο ήταν τελικά αυτό που λειτούργησε ως το σημείο καμπής ανάμεσα στη παραδοσιακή και τη μοντέρνα τέχνη.
Ανάμεσα σε αυτά τα έργα, έρχεται να προστεθεί ο πίνακας του Τζόζεφ Ράιτ «Πείραμα με ένα πτηνό σε αντλία αέρα», τον οποίο φιλοτέχνησε το 1768 και εκτίθεται σήμερα στην Εθνική Πινακοθήκη του Λονδίνου. Στο έργο τέχνης διακρίνονται τα βασικά χαρακτηριστικά της μοντέρνας τέχνης, αρκετές δεκαετίες πριν την εμφάνιση της.
Στον πίνακα απεικονίζεται ένα επιστημονικό πείραμα. Οξυγόνο αντλείται από ένα γυάλινο δοχείο που βρίσκεται πάνω σε ένα τραπέζι και περιέχει ένα πουλί. Γύρω από αυτό είναι συγκεντρωμένοι αρκετοί θεατές που παρακολουθούν την διαδικασία. Στο κέντρο βρίσκεται ένας επιστήμονας που ρυθμίζει την είσοδο και την έξοδο αέρα στο δοχείο. Το έντονο φως από το φανάρι τονίζεται μέσα στο σκοτεινό φόντο του πίνακα.
Στα δεξιά, δύο μικρά κορίτσια αντιδρούν με τρόμο, ενώ κάποιος προσπαθεί να τις παρηγορήσει. Στα αριστερά του πίνακα, ένα νεαρό ζευγάρι κοιτάζεται, αδιαφορώντας για το πείραμα. Οι υπόλοιποι θεατές το παρακολουθούν με αμείωτο ενδιαφέρον. Λίγο πιο πίσω, ένα νεαρό αγόρι κλείνει την κουρτίνα, με το φως του φεγγαριού να διαγράφεται έντονα στον πίνακα. Ο ζωγράφος καταφέρνει να αποτυπώσει τις διαφορετικές αντιδράσεις των θεατών, μέσα στο συναισθηματικά φορτισμένο σκηνικό.
Το φως, όπως αποτυπώνεται μέσα στον πίνακα, υποβάλλει μια δραματική ατμόσφαιρα και μετατρέπεται σε κύριο θέμα του. Η λάμπα και το φεγγάρι είναι οι μοναδικές πηγές φωτισμού μέσα στο σκοτεινό εσωτερικό χώρο. Αυτή η τεχνική φωτισμού με την εναλλαγή φωτός και σκιάς, που χρησιμοποιεί ο Ράιτ είναι μια σύγχρονη οπτική στην παραδοσιακή ζωγραφική της εποχής του.
Ένα άλλο χαρακτηριστικό της μοντέρνας τέχνης, που εντοπίζεται στο έργο του Ράιτ, είναι η αναπαράσταση της εκσυγχρονισμένης κοινωνίας. Η απεικόνιση ενός επιστημονικού πειράματος μεταφέρεται στην τέχνη, αποτυπώνοντας ταυτόχρονα την τεχνολογική πρόοδο της εποχής. Ο Ράιτ αναδεικνύει μέσω της τέχνης του, την ανάπτυξη του σκεπτικισμού και της επιστήμης, έναντι της άγνοιας και του δογματισμού.
Το αν ο πίνακας «Πείραμα με ένα πτηνό σε αντλία αέρα» αποτελεί πράγματι το σημείο καμπής ανάμεσα στην παραδοσιακή και την σύγχρονη τέχνη παραμένει αμφιλεγόμενο. Το έργο, αν και διαφορετικό από την πρωτοποριακή τέχνη του 19ου και 20ού αιώνα, αποτελεί αναμφίβολα ένα αξιόλογο δείγμα νεωτερισμού. Ταυτόχρονα, η αξία του παραμένει διαχρονική, καθώς θέτει θεμελιώδη ηθικά διλήμματα για την επιστήμη και την ανθρώπινη φύση.
Με πληροφορίες από BBC
