Περισσότερες από 15.000 φορές πέρασαν με ασφάλεια ζώα πάνω από αυτοκινητόδρομο στη Βραζιλία μέσα σε 15 μήνες, χάρη σε ένα δίκτυο ειδικών γεφυρών που συνδέουν δασικές εκτάσεις τις οποίες χωρίζουν οι δρόμοι. Στο διάστημα αυτό δεν καταγράφηκε ούτε ένας θάνατος ζώου από διερχόμενο όχημα στο συγκεκριμένο σημείο.
Οι οκτώ γέφυρες εγκαταστάθηκαν το 2024 κοντά στην πόλη Άλτα Φλορέστα, στον Αμαζόνιο, στο πλαίσιο του προγράμματος Projeto Reconecta. Πρόκειται για κατασκευές από σχοινιά που τοποθετούνται ψηλά, ανάμεσα στα δέντρα, επιτρέποντας σε πιθήκους και άλλα ζώα να μετακινούνται από τη μία πλευρά του δρόμου στην άλλη χωρίς να κατεβαίνουν στο έδαφος.
Κάμερες που έχουν τοποθετηθεί στις γέφυρες καταγράφουν τις μετακινήσεις των ζώων, δίνοντας στους επιστήμονες τη δυνατότητα να παρακολουθούν πόσο συχνά χρησιμοποιούνται οι κατασκευές και από ποια είδη.
«Μια τέτοια γέφυρα εξυπηρετεί δύο σκοπούς», εξηγεί στον Guardian η Φερνάντα Άμπρα, ερευνήτρια στο Smithsonian των ΗΠΑ και ιδρύτρια του Reconecta. «Ο πρώτος είναι να μπορούν τα ζώα να μετακινούνται ανάμεσα σε δασικές εκτάσεις που έχουν αποκοπεί μεταξύ τους. Έτσι μειώνουμε και τους θανάτους στους δρόμους».
Σχεδόν 9 εκατομμύρια θηλαστικά σκοτώνονται κάθε χρόνο στους δρόμους της Βραζιλίας
Η Βραζιλία φιλοξενεί τη μεγαλύτερη ποικιλία πρωτευόντων στον κόσμο, αλλά διαθέτει και το τέταρτο μεγαλύτερο οδικό δίκτυο. Οι αυτοκινητόδρομοι διασχίζουν τεράστιες δασικές εκτάσεις, χωρίζοντας τους πληθυσμούς των ζώων και αναγκάζοντάς τα συχνά να διασχίζουν το οδόστρωμα.
Σύμφωνα με μελέτη του 2022, σχεδόν εννέα εκατομμύρια θηλαστικά χάνουν τη ζωή τους κάθε χρόνο στους δρόμους της χώρας.
Ο βιολόγος Γκαμπριέλ Φαλκέτο, ο οποίος παρακολουθεί την άγρια ζωή σε περιοχή του Ατλαντικού Δάσους, περιγράφει στον Guardian τη στιγμή που εντόπισε έναν νεκρό μαρμοζέτο δίπλα σε αυτοκινητόδρομο της πολιτείας Εσπίριτου Σάντου.
Το συγκεκριμένο είδος, γνωστό ως Callithrix flaviceps, βρίσκεται σε κρίσιμο κίνδυνο εξαφάνισης, με περίπου 2.500 άτομα να απομένουν στη φύση.
«Ήταν εξαιρετικά οδυνηρό και αποθαρρυντικό», ανέφερε. «Κάθε φορά που συναντάμε αυτά τα ζώα στο δάσος χαιρόμαστε. Όταν βρίσκεις ένα νεκρό στον δρόμο, νιώθεις θλίψη και απογοήτευση».
Οι κίνδυνοι, ωστόσο, δεν περιορίζονται στα τροχαία ατυχήματα. Όταν ένας δρόμος χωρίζει ένα δάσος στα δύο, τα ζώα δυσκολεύονται να μετακινηθούν, να αναζητήσουν τροφή και να αναπαραχθούν με άτομα άλλων πληθυσμών.
Όπως εξηγεί η περιβαλλοντολόγος Αμέλι Μπρανκίνιο Μαρτίνς, από την ομοσπονδιακή υπηρεσία προστασίας της φύσης της Βραζιλίας, η απομόνωση περιορίζει τη γενετική ποικιλότητα των ειδών και τα καθιστά πιο ευάλωτα.
Πώς λειτουργούν οι γέφυρες για τα ζώα
Οι γέφυρες του Reconecta έχουν σχεδιαστεί ώστε να χρησιμοποιούνται από διαφορετικά είδη πιθήκων, αλλά και από άλλα μικρά θηλαστικά.
Αποτελούνται από διασταυρούμενα σχοινιά σε διαφορετικά επίπεδα, επιτρέποντας στα ζώα να περπατούν, να κρέμονται ή να μετακινούνται χρησιμοποιώντας την ουρά και τα χέρια τους.
Ανάμεσα στα είδη που έχουν καταγραφεί να τις χρησιμοποιούν βρίσκονται καπουτσίνοι, μαρμοζέτοι, βραδύποδες και οπόσουμ.
Ξεχωριστή θέση στο πρόγραμμα έχει ένα είδος πιθήκου που ζει στην περιοχή της Άλτα Φλορέστα και περιγράφηκε επιστημονικά μόλις το 2019. Πρόκειται για τον Plecturocebus grovesi, ο οποίος βρίσκεται σε κρίσιμο κίνδυνο εξαφάνισης και έχει γίνει σύμβολο της πρωτοβουλίας.
Η Φερνάντα Άμπρα επισημαίνει ότι τα ζώα χρειάζονται χρόνο για να συνηθίσουν τις νέες κατασκευές. Στην Άλτα Φλορέστα, για παράδειγμα, οι καπουτσίνοι χρειάστηκαν επτά μήνες μέχρι να χρησιμοποιήσουν για πρώτη φορά μία από τις γέφυρες.
«Πολύ συχνά, η αίσθηση του επείγοντος που έχουμε όταν προσπαθούμε να προστατεύσουμε τη φύση δεν λαμβάνει υπόψη τον χρόνο που χρειάζεται για να φανούν τα αποτελέσματα», εξηγεί η ερευνήτρια.
Το πρόγραμμα επεκτείνεται σε περισσότερες περιοχές
Το Reconecta έχει ήδη εφαρμόσει αντίστοιχο πρόγραμμα σε άλλον αυτοκινητόδρομο του Αμαζονίου. Το 2021, σε συνεργασία με την αυτόχθονη κοινότητα Waimiri-Atroari, εγκαταστάθηκαν 32 γέφυρες πάνω από τον BR-174, έναν δρόμο που διασχίζει την περιοχή τους.
Οι κάμερες έχουν καταγράψει περίπου 1.250 διελεύσεις πρωτευόντων μέσα σε πέντε χρόνια, ενώ τα δεδομένα βοήθησαν τους επιστήμονες να βελτιώσουν τον σχεδιασμό των γεφυρών.
Μετά τα αποτελέσματα στην Άλτα Φλορέστα, το πρόγραμμα σχεδιάζει να τοποθετήσει άλλες οκτώ γέφυρες μέσα στην πόλη. Πριν από την εγκατάστασή τους, θα χρειαστεί να γίνουν παρεμβάσεις στα ηλεκτροφόρα καλώδια, ώστε τα ζώα να μην κινδυνεύουν από ηλεκτροπληξία.
Παράλληλα, το Reconecta ετοιμάζει νέες δράσεις σε άλλες περιοχές της Βραζιλίας και στο Σουρινάμ, ενώ εξετάζει την επέκταση των γεφυρών στον υγροβιότοπο Παντανάλ και στο Ατλαντικό Δάσος.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει ο αυτοκινητόδρομος BR-262, που διασχίζει το Παντανάλ και έχει αποκτήσει το προσωνύμιο «αυτοκινητόδρομος του θανάτου», καθώς υπολογίζεται ότι περίπου 2.000 ζώα σκοτώνονται εκεί κάθε χρόνο.
Την ίδια ώρα, στο Κογκρέσο της Βραζιλίας εξετάζεται νομοσχέδιο που προβλέπει μέτρα για την προστασία της άγριας ζωής στους δρόμους, μεταξύ των οποίων ειδικές διαβάσεις, γέφυρες και υπόγεια περάσματα για τα ζώα. Το νομοσχέδιο έχει εγκριθεί από τη Βουλή και αναμένει την ψήφισή του από τη Γερουσία.
Η βραζιλιάνικη υπηρεσία οδικών υποδομών έχει ήδη αναγνωρίσει το σχέδιο των γεφυρών του Reconecta ως προτεινόμενο πρότυπο για τους αυτοκινητόδρομους της χώρας.
«Από τη δική μας οπτική, οι δρόμοι σημαίνουν σύνδεση και ανάπτυξη. Για την άγρια ζωή, όμως, σημαίνουν απομόνωση, εμπόδια και απειλή για την επιβίωση», τονίζει η Άμπρα.
Με πληροφορίες από Guardian
