Ένα κανάλι στο WhatsApp με 10,8 εκατομμύρια ακολούθους θεωρείται από τους συνεργάτες του Λούλα ένας από τους σημαντικότερους παράγοντες της εντυπωσιακής εκλογικής ανατροπής στη Βραζιλία. Μέσα σε μόλις τρεις εβδομάδες, ο πρόεδρος κατάφερε να ανατρέψει το προβάδισμα του Φλάβιο Μπολσονάρου και να εξασφαλίσει την επανεκλογή του.
Στον δεύτερο γύρο των προεδρικών εκλογών, την Κυριακή (25/10), ο Λούλα συγκέντρωσε το 51,79% των ψήφων, έναντι 48,21% του γιου του πρώην προέδρου Ζαΐχ Μπολσονάρου. Στον πρώτο γύρο, στις 4 Οκτωβρίου, είχε προηγηθεί ο αντίπαλός του, ενώ ακόμη και την παραμονή της τελικής αναμέτρησης οι δημοσκοπήσεις έδιναν μικρό προβάδισμα στον Μπολσονάρου.
Πίσω από τη διαδικτυακή κινητοποίηση βρέθηκε ο βουλευτής Άντρε Ζανόνες, ο οποίος δημιούργησε το κανάλι «Ο στρατός του Λούλα» και ανέλαβε να οργανώσει χιλιάδες καθημερινές παρεμβάσεις στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.
«Παιδιά, επείγον! Έχουμε αποστολή»
Κάθε μέρα, ο Ζανόνες ανέθετε νέες «αποστολές» στους υποστηρικτές του Λούλα. Τους ζητούσε να διαδίδουν προεκλογικά βίντεο, να κάνουν συγκεκριμένα hashtags δημοφιλή και να στέλνουν μηνύματα σε φίλους και συγγενείς για να τους πείσουν να ψηφίσουν τον Βραζιλιάνο πρόεδρο.
Μάλιστα, οι διαχειριστές ετοίμαζαν μηνύματα που οι υποστηρικτές μπορούσαν να αντιγράψουν και να προωθήσουν αμέσως στις επαφές τους.
«Παιδιά, επείγον!», «Μην πάτε ακόμη για ύπνο!», «Κανείς δεν τρώει πριν ολοκληρωθεί η αποστολή!» και «Έχω άλλη μία αποστολή πριν σας αφήσω να φύγετε», ήταν μερικές από τις χαρακτηριστικές προτροπές του Ζανόνες.
Την παραμονή των εκλογών, ο βουλευτής διοργάνωσε ακόμη και μια ζωντανή διαδικτυακή μετάδοση διάρκειας 24 ωρών, την οποία ονόμασε «τη ζωντανή μετάδοση της ανατροπής».
Η επιτυχία του εγχειρήματος ήταν ιδιαίτερα σημαντική για την Αριστερά της Βραζιλίας, καθώς εδώ και χρόνια οι υποστηρικτές της οικογένειας Μπολσονάρου κυριαρχούσαν στην πολιτική κινητοποίηση μέσω WhatsApp και Telegram.
Η δύναμη αυτών των δικτύων είχε φανεί ήδη από το 2018, όταν ο Ζαΐχ Μπολσονάρου κέρδισε την προεδρία έχοντας αξιοποιήσει σε μεγάλο βαθμό τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.
Ο Ζανόνες, ωστόσο, προκάλεσε και αντιδράσεις μέσα στο ίδιο το Εργατικό Κόμμα του Λούλα. Ορισμένα στελέχη φοβούνταν ότι ο επιθετικός και συχνά συγκρουσιακός τρόπος με τον οποίο επικοινωνούσε θα έβλαπτε τη μετριοπαθή εικόνα που ήθελε να προβάλλει ο πρόεδρος.
Μετά τη νίκη, πάντως, ο Λούλα τον ευχαρίστησε δημόσια, αποκαλώντας τον «στρατηγό μας».
«Ανέβαζε κάθε μέρα το ηθικό των στρατευμάτων μας», είπε στην πανηγυρική ομιλία του.
Πόσο καθοριστικό ήταν τελικά το WhatsApp;
Παρά την εντυπωσιακή απήχηση του καναλιού, οι πολιτικοί επιστήμονες επισημαίνουν ότι δεν είναι δυνατόν να υπολογιστεί πόσες ψήφοι επηρεάστηκαν άμεσα από τη διαδικτυακή εκστρατεία.
Η πολιτική επιστήμονας Ντενίλντε Χολτσάκερ εκτιμά ότι το κλειδί της ανατροπής ήταν η απόφαση του Λούλα να αλλάξει συνολικά την προεκλογική στρατηγική του.
Η ομάδα του ενίσχυσε τις κινητοποιήσεις στις τοπικές κοινωνίες και προσάρμοσε τα μηνύματά της, προειδοποιώντας ότι μια νίκη του Μπολσονάρου θα μπορούσε να θέσει σε κίνδυνο κοινωνικά προγράμματα και εργασιακά ή άλλα δικαιώματα.
«Πρέπει να αναγνωρίσουμε στον Λούλα ότι κατάλαβε τις αδυναμίες του και άλλαξε εντελώς τον τρόπο με τον οποίο έκανε προεκλογική εκστρατεία», δήλωσε στο BBC.
«Και ο Ζανόνες κατάφερε κάτι που φαινόταν αδιανόητο για τη βραζιλιάνικη Αριστερά: να κυριαρχήσει στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης».
Από την πλευρά της, η Μάιρα Γκουλάρ, καθηγήτρια στο Ομοσπονδιακό Πανεπιστήμιο του Ρίο ντε Τζανέιρο, υποστηρίζει ότι η κινητοποίηση στο διαδίκτυο απέδωσε επειδή συνδυάστηκε με την προσπάθεια να πειστούν οι αναποφάσιστοι και να προσέλθουν στις κάλπες άνθρωποι που διαφορετικά μπορεί να απείχαν.
Η αποχή στον δεύτερο γύρο περιορίστηκε στο 19,2%, από 21,08% στον πρώτο, σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία.
«Ήταν ένας συνδυασμός των μέσων κοινωνικής δικτύωσης και της κινητοποίησης στους δρόμους», εξήγησε η Γκουλάρ.
Στην ομιλία του μετά την επανεκλογή του, ο Λούλα αναφέρθηκε στα διδάγματα της προεκλογικής εκστρατείας και προανήγγειλε αλλαγές στον τρόπο με τον οποίο θα κυβερνήσει.
«Θα δώσουμε στον λαό μεγαλύτερο λόγο στη λήψη αποφάσεων και η ψηφιακή επικοινωνία θα αποκτήσει πολύ μεγαλύτερο ρόλο στην κυβέρνησή μου», δήλωσε.
Με πληροφορίες από BBC
