Ο Πέδρο Σάντσεθ επέλεξε πρόωρες εκλογές στην Ισπανία για τις 29 Νοεμβρίου επειδή η κοινοβουλευτική ήττα της κυβέρνησής του στα μέτρα για τη στεγαστική κρίση έδειξε ότι η ήδη εύθραυστη μειοψηφική πλειοψηφία του δεν μπορεί πλέον να στηρίξει αξιόπιστα το νομοθετικό του πρόγραμμα. Παρά το ρίσκο, επιχειρεί να μετατρέψει τη στεγαστική κρίση -ένα πεδίο όπου η Κεντροαριστερά θεωρεί ότι διαθέτει πολιτικό πλεονέκτημα- σε κεντρικό δίλημμα της κάλπης.
Την περασμένη Παρασκευή (2/10), το ισπανικό Κογκρέσο απέρριψε δύο κυβερνητικά διατάγματα για τη στέγαση, τα οποία περιλάμβαναν ρυθμίσεις για την προστασία ευάλωτων ενοικιαστών από εξώσεις και τον περιορισμό της κερδοσκοπίας στην αγορά ακινήτων. Η απόρριψη ήρθε παρά τις διαπραγματεύσεις της κυβέρνησης με τους κοινοβουλευτικούς της εταίρους και ανέδειξε το αδιέξοδο της μειοψηφικής διακυβέρνησης.
Η αποτυχία είχε ιδιαίτερη πολιτική βαρύτητα επειδή αφορούσε τη στεγαστική κρίση που αποτελεί ένα από τα πιο πιεστικά κοινωνικά ζητήματα στην Ισπανία, με αυξανόμενα ενοίκια, εξώσεις και κινητοποιήσεις σε πολλές πόλεις. Η πρόσφατη έξωση μιας 87χρονης γυναίκας από το σπίτι όπου ζούσε επί 70 χρόνια ενίσχυσε τη δημόσια αγανάκτηση και λειτούργησε ως καταλύτης για μαζικές διαδηλώσεις.
Γιατί τώρα η απόφαση Σάντσεθ
Ο Σάντσεθ είχε έως πρόσφατα επιμείνει ότι θα εξαντλήσει την τετραετή θητεία έως το 2027. Ωστόσο, το πολιτικό κόστος της συνέχισης με διαρκείς κοινοβουλευτικές ήττες και επί μέρους διαπραγματεύσεις φαίνεται ότι κρίθηκε μεγαλύτερο από το εκλογικό ρίσκο.
Η επιλογή για πρόωρες εκλογές έχει δύο διαστάσεις, αλλαγή ατζέντας και διάλυση του αδιεξόδου. Ο Ισπανός πρωθυπουργός επιχειρεί να πάει στις κάλπες με επίκεντρο τη στέγαση, τις ανισότητες και την ανάγκη για ισχυρότερη «προοδευτική πλειοψηφία», αντί να αφήσει την αντιπολίτευση να επιβάλει ως κεντρικά θέματα τις καταγγελίες για διαφθορά και τη μεταναστευτική πίεση στη Θέουτα.
Η κυβέρνηση Σάντσεθ στηριζόταν σε ετερόκλητες και συχνά ασύμβατες κοινοβουλευτικές δυνάμεις, μεταξύ των οποίων και το καταλανικό Junts. Η απόρριψη των στεγαστικών μέτρων, στην οποία συνέπραξαν το κεντροδεξιό καταλανικό αυτονομιστικό κόμμα του Κάρλες Πουτζντεμόν «Junts», το συντηρητικό Λαϊκό Κόμμα και το ακροδεξιό Vox, κατέδειξε ότι δεν υπήρχε πλέον σταθερή βάση στήριξης.
Το πολιτικό στοίχημα για τον Πέδρο Σάντσεθ
Ο Πέδρο Σάντσεθ δεν προκήρυξε εκλογές επειδή η συγκυρία είναι ευνοϊκή για το PSOE. Αντιθέτως, το Λαϊκό Κόμμα του Αλμπέρτο Νούνιεθ Φεϊχόο προηγείται στις δημοσκοπήσεις και πιθανόν θα χρειαστεί τη στήριξη του ακροδεξιού Vox για να σχηματίσει κυβέρνηση. Επιδιώκει όμως να παρουσιάσει την εκλογική αναμέτρηση ως σύγκρουση μεταξύ δύο κατευθύνσεων. Από τη μία, μιας προοδευτικής ατζέντας για το κόστος στέγασης, τις κοινωνικές προστασίες και την περιβαλλοντική πολιτική και από την άλλη, μιας συντηρητικής κυβερνητικής εναλλακτικής με πιθανή συμμετοχή ή στήριξη της Ακροδεξιάς.
Ο ίδιος έθεσε ως διακύβευμα των εκλογών την επιλογή ανάμεσα σε μια ακροδεξιά «παλίρροια» και σε μια πορεία «ανοιχτότητας, κοινωνικής δικαιοσύνης και περιβαλλοντικής ευθύνης».
Η στάση του Σάντσεθ απέναντι στη γενοκτονία στη Γάζα και το πλήρες εμπάργκο όπλων κατά του Ισραήλ από τον Οκτώβριο του 2025, ενισχύει το προοδευτικό του προφίλ και κινείται κοντά σε μια κοινή γνώμη που στηρίζει μαζικά την αναγνώριση της Παλαιστίνης, χωρίς όμως να αντισταθμίζει τη φθορά της κυβέρνησής του στο εσωτερικό της Ισπανίας.
Η προκήρυξη εκλογών είναι ταυτόχρονα αμυντική και επιθετική κίνηση από πλευράς Σάντσεθ. Παραδέχεται εμμέσως ότι δεν μπορεί να κυβερνήσει αποτελεσματικά με την παρούσα Βουλή, αλλά προσπαθεί να διεκδικήσει νωρίς νέα εντολή, όσο η στεγαστική κρίση μπορεί να λειτουργήσει ως πεδίο συσπείρωσης της προοδευτικής ψήφου.
Με πληροφορίες από Reuters, Euronews, El País, Le Monde και Politico
