Η Ολίβια Βουαζέν μιλάει για τις «ανεξιχνίαστες υποθέσεις» της σαν αστυνομική ντετέκτιβ, αλλά στην πραγματικότητα είναι διευθύντρια του Orléans Fine Arts Museum στη Γαλλία, όπου αναζητά πίνακες που αγνοούνται από την εποχή που οι Ναζί κατέλαβαν την πόλη το 1940.
Το μουσείο ξεκίνησε μια εκστρατεία αυτό το καλοκαίρι για να εντοπίσει σχεδόν 400 έργα που εκλάπησαν κατά τη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου.
Δημιούργησε αφίσες που έγραφαν «Αναζητείται» με εικόνες των χαμένων έργων τέχνης, τις ανάρτησε σε όλη την πόλη της Ορλεάνης και τα περίχωρά της και τις διέδωσε ευρέως στο διαδίκτυο.
Τώρα, η πρώτη υπόθεση έχει επιλυθεί.
Ένας ερασιτέχνης ντετέκτιβ στη Γαλλία ανακάλυψε τον περασμένο μήνα στην Ελβετία έναν από τους κλεμμένους πίνακες, την ώρα που επρόκειτο να βγει προς πώληση. Τώρα, αντί να βγει σε δημοπρασία, ο πίνακας «The Drinker», ένα έργο του 17ου αιώνα του Ολλανδού καλλιτέχνη Βίλλεμ Κορνέλις Ντόιστερ, θα επιστραφεί σύντομα στην Ορλεάνη.
Τελικά θα εκτεθεί στο μουσείο, σε μια αίθουσα αφιερωμένη στα αγνοούμενα έργα — με την ελπίδα ότι κάποια μέρα θα προστεθούν και άλλοι πίνακες που έχουν ανακτηθεί, είπε η κ. Βουαζέν.
Μία εκστρατεία με σκοπό να επιστραφούν οι χαμένοι πίνακες στο Orléans Fine Arts Museum
Η εκστρατεία του μουσείου για την ανάκτηση της χαμένης συλλογής του έρχεται σε μια περίοδο που η Γαλλία έχει λάβει μέτρα για να διευκολύνει την επαναπατρισμό έργων τέχνης που εκλάπησαν κατά τη διάρκεια του πολέμου ή της αποικιοκρατίας.
«Ο οίκος δημοπρασιών ήταν πολύ ευγενικός», είπε η Βουαζέν αναφερόμενη στην ελβετική εταιρεία που είχε διαφημίσει το ολλανδικό έργο. Είχε χαρακτηρίσει τον πίνακα ως προπαρασκευαστική μελέτη, χωρίς να γνωρίζει ότι επρόκειτο για την τελική έκδοση, η οποία ήταν γνωστό ότι είχε χαθεί.
«Καταφέραμε να αποδείξουμε ότι ανήκε στο μουσείο και ο κάτοχος του πίνακα μας έγραψε, λέγοντας ότι θα τον επέστρεφε», είπε.
Οι άμεσες και συνεργάσιμες αντιδράσεις του οίκου δημοπρασιών και του κατόχου του έργου — η Βουαζέν αποφεύγει τον όρο «ιδιοκτήτης» και τη νομιμότητα της αξίωσης που μπορεί να υπονοεί — αντανακλούν, κατά την άποψή της, μια ευρύτερη αλλαγή στη στάση απέναντι στα κλεμμένα έργα τέχνης. Ωστόσο, στην Ορλεάνη, η εκστρατεία «Αναζητείτε» του μουσείου έφερε στην επιφάνεια ένα κομμάτι της τοπικής ιστορίας που ορισμένοι προτιμούν να ξεχάσουν.
Αυτή ήταν η ιδέα.
«Η εκστρατεία δημιούργησε μια κατάσταση όπου μιλούσαμε για θέματα που για πολύ καιρό δεν συζητούσαμε», είπε η διευθύντρια του μουσείου.
Η ιστορία της Ορλεάνης, όπως τη διηγούνταν τις δεκαετίες μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, υποστήριζε ότι οι χαμένοι πίνακες κάηκαν σε πυρκαγιά κατά τη διάρκεια της ναζιστικής κατοχής. Ωστόσο, τη δεκαετία του 1990, ήρθαν στο φως στοιχεία που έδειχναν ότι το μουσείο είχε λεηλατηθεί νωρίτερα. Και το 1994, το γαλλικό Υπουργείο Εξωτερικών εντόπισε αναφορές στη συλλογή σε ναζιστικά αρχεία, οι οποίες υποδηλώνουν ότι τα έργα κυκλοφορούσαν μετά την πυρκαγιά.
Όταν η Βουαζέν ανέλαβε τη θέση στο μουσείο το 2016, της ανατέθηκε ο φάκελος των ανεξιχνίαστων υποθέσεων.
«Ο στόχος ήταν να προσεγγίσουμε ανθρώπους που δεν γνωρίζουν την ιστορία»
Τα τελευταία χρόνια, το μουσείο έχει προσπαθήσει να προκαλέσει συζήτηση σχετικά με τα αγνοούμενα έργα.
«Υπήρχε μια σιωπή γύρω από τη συζήτηση για την τέχνη στην πόλη, και οι άνθρωποι δίσταζαν να δείξουν τις συλλογές τους», είπε η Βουαζέν. «Η ιδέα ήταν να κάνουμε τους ανθρώπους να χαλαρώσουν και να νιώσουν άνετα».
Το μουσείο διέθετε μόνο περίπου 50 φωτογραφίες των αγνοούμενων έργων, αλλά υπήρχαν πολλές πληροφορίες για πολλά από τα υπόλοιπα. Η ομάδα του δημιούργησε μια έκθεση που ανέδειξε την παλιά συλλογή με αντίγραφα, εικόνες και παλαιότερες περιγραφές, προκειμένου να συμπληρωθούν τα κενά.
Για κάποιο διάστημα φαινόταν να μην υπάρχει μεγάλη πρόοδος. Τελικά, όμως, κάποιος τηλεφώνησε στην Βουαζέν και της αποκάλυψε ότι ένας τοπικός συμβολαιογράφος είχε συζητήσει τη σύνταξη διαθήκης με την οποία κληροδοτούνταν έργα που κάποτε αποτελούσαν μέρος της λεηλατημένης συλλογής.
«Τότε συνειδητοποίησα ότι πρέπει να κάνουμε κάτι, ώστε οι ειδικοί να έχουν στη διάθεσή τους ένα σημείο αναφοράς, αλλά και για να μην μπορεί κανείς να πει: “Δεν το ξέραμε”», είπε η Βουαζέν.
Το μουσείο δημιούργησε έναν ηλεκτρονικό κατάλογο των αγνοούμενων έργων, αλλά η Βουαζέν εξακολουθούσε να επιθυμεί να προσεγγίσει ένα κοινό που ήταν επιφυλακτικό ως προς τις συνέπειες της κατοχής κλεμμένων έργων τέχνης, ιδίως έργων που ενδέχεται να είχαν κλαπεί από τους Ναζί.
Τον Ιούλιο, ξεκίνησε την εκστρατεία αφισών με τίτλο «Αναζητείται».
«Ο στόχος ήταν να προσεγγίσουμε ανθρώπους που δεν γνωρίζουν την ιστορία, αλλά και εκείνους που ίσως πίνουν τον καφέ τους κάθε μέρα μπροστά σε έναν από τους πίνακές μας», είπε Βουαζέν.
Η εκστρατεία έγινε πρωτοσέλιδο σε διεθνές επίπεδο και άνθρωποι από όλο τον κόσμο άρχισαν να επικοινωνούν για να ελέγξουν την προέλευση των δικών τους πινάκων και να ρωτήσουν για τα αγνοούμενα έργα.
«Υπάρχουν άνθρωποι που λένε ότι είναι αδύνατο να ανακτηθούν όλα αυτά τα έργα, αλλά για τους συντηρητές και τους υπεύθυνους της εθνικής κληρονομιάς, αυτό είναι καθήκον», είπε.
Πιστεύει ότι θα ανακτηθούν περισσότερα αγνοούμενα έργα τέχνης καθώς η εκστρατεία κερδίζει έδαφος.
Με πληροφορίες από New York Times
