Η αθώωση του επιχειρηματία Γιόργκεν Φένεκ στην υπόθεση της δολοφονίας της Ντάφνι Καρουάνα Γκαλιζία επανέφερε στο προσκήνιο τις ανησυχίες για το κράτος δικαίου, τη διαφθορά και την προστασία των δημοσιογράφων στη Μάλτα.
Η Καρουάνα Γκαλιζία, μία από τις πιο γνωστές ερευνητικές δημοσιογράφους της χώρας, σκοτώθηκε τον Οκτώβριο του 2017 όταν εξερράγη βόμβα που είχε τοποθετηθεί στο αυτοκίνητό της. Την περίοδο εκείνη ερευνούσε υποθέσεις διαφθοράς που άγγιζαν την πολιτική και επιχειρηματική ελίτ της Μάλτας.
Σχεδόν εννέα χρόνια αργότερα, κανείς δεν έχει καταδικαστεί ως εγκέφαλος της δολοφονίας. Ο Φένεκ, ένας από τους ισχυρότερους επιχειρηματίες της χώρας, αθωώθηκε με πλειοψηφία 8 προς 1 από τις κατηγορίες που τον συνέδεαν με την οργάνωση της επίθεσης. Ο ίδιος αρνείται ότι κατέβαλε 150.000 ευρώ σε μεσάζοντα για να δολοφονηθεί η δημοσιογράφος.
Η απόφαση προκάλεσε έντονες αντιδράσεις και οδήγησε σε νέα έρευνα του Συμβουλίου της Ευρώπης για το κατά πόσο η Μάλτα έχει εφαρμόσει τις μεταρρυθμίσεις που είχαν προταθεί μετά τη δολοφονία.
Κατά την πρώτη ακρόαση, η ειδική εισηγήτρια Σάμι Τσακραμπάρτι προειδοποίησε ότι η χώρα εξακολουθεί να είναι ευάλωτη σε σοβαρά φαινόμενα διαφθοράς και ότι παραμένουν κενά στην προστασία των δημοσιογράφων και στην ανεξαρτησία της Δικαιοσύνης.
Η οικογένεια αμφισβητεί την ετυμηγορία
Πρώτοι μάρτυρες ενώπιον της Επιτροπής Νομικών Υποθέσεων και Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων ήταν ο μεγαλύτερος γιος της δημοσιογράφου, Μάθιου Καρουάνα Γκαλιζία, και η αδελφή της, Κορίν Βέλα.
Ο Μάθιου Καρουάνα Γκαλιζία υποστήριξε ότι μεγάλο μέρος της κοινής γνώμης στη Μάλτα είχε πειστεί, βάσει των στοιχείων που παρουσιάστηκαν στο δικαστήριο, για την εμπλοκή του Φένεκ και χαρακτήρισε το κλίμα μετά την αθώωση «απόλυτη δυσπιστία».
Η Κορίν Βέλα περιέγραψε από την πλευρά της ένα κλίμα αυξημένου φόβου. Όπως είπε, πριν από την απόφαση υπήρχε ακόμη η προσδοκία ότι η υπόθεση θα μπορούσε να σηματοδοτήσει το τέλος μιας περιόδου ατιμωρησίας. Μετά την αθώωση, αυτή η ελπίδα υποχώρησε.
Πρόσθεσε ότι δημοσιογράφοι που εξακολουθούν να ερευνούν υποθέσεις διαφθοράς με εμπλοκή πρώην κυβερνητικών στελεχών αισθάνονται πλέον μεγαλύτερη ανασφάλεια, ακόμη και στις καθημερινές μετακινήσεις τους.
Η εισαγγελία της Μάλτας προετοιμάζει έφεση κατά της αθωωτικής απόφασης, με στόχο τη διεξαγωγή νέας δίκης.
Πιέσεις για ευρωπαϊκή παρέμβαση
Κατά την ακρόαση, μέλη της επιτροπής εξέφρασαν ανησυχία για την κατάσταση του κράτους δικαίου στη Μάλτα και ζήτησαν μεγαλύτερη πίεση από τους ευρωπαϊκούς θεσμούς.
Ο Ρουμάνος κεντροδεξιός πολιτικός Ιούλιαν Μπουλάι έθεσε ακόμη και το ενδεχόμενο ενεργοποίησης του μηχανισμού αιρεσιμότητας για το κράτος δικαίου, μέσω του οποίου η Ευρωπαϊκή Ένωση μπορεί να περιορίζει τη χρηματοδότηση προς κράτη-μέλη όταν διαπιστώνονται σοβαρές θεσμικές παραβιάσεις.
Ο μηχανισμός εφαρμόστηκε για πρώτη φορά το 2022 στην Ουγγαρία.
Η Μάλτα, το μικρότερο κράτος-μέλος της ΕΕ με πληθυσμό περίπου 600.000 κατοίκων, είναι καθαρός αποδέκτης ευρωπαϊκών πόρων. Από την ένταξή της στην Ένωση πριν από 22 χρόνια εκτιμάται ότι έχει λάβει περίπου 2,4 δισ. ευρώ περισσότερα σε χρηματοδοτήσεις από όσα έχει συνεισφέρει.
Στο μικροσκόπιο οι μεταρρυθμίσεις που έμειναν στα χαρτιά
Κεντρικό αντικείμενο της νέας έρευνας θα αποτελέσει η εφαρμογή των συστάσεων που είχαν προκύψει από τη δημόσια έρευνα για τη δολοφονία της Καρουάνα Γκαλιζία.
Εκείνη η διαδικασία δεν είχε εντοπίσει άμεση εμπλοκή του κράτους στη δολοφονία, είχε όμως αποδώσει ευθύνη στις αρχές για τη δημιουργία κλίματος ατιμωρησίας.
Μεταξύ των μέτρων που είχαν προταθεί ήταν αυστηρότερη νομοθεσία κατά του οργανωμένου εγκλήματος, στα πρότυπα της Ιταλίας, καθώς και η ποινικοποίηση της παρεμπόδισης αστυνομικών ερευνών και της κατάχρησης εξουσίας από δημόσιους λειτουργούς. Τα μέτρα αυτά δεν έχουν μέχρι σήμερα εφαρμοστεί.
Η Τσακραμπάρτι εξέφρασε ιδιαίτερη ανησυχία για την απουσία μεταρρυθμίσεων σε κρίσιμους τομείς, σημειώνοντας ότι τα θεσμικά κενά αφήνουν τη χώρα εκτεθειμένη σε νέα φαινόμενα διαφθοράς και περιορίζουν την ελευθερία του Τύπου.
Παρομοίασε ορισμένες πλευρές της υπόθεσης με μεγάλες θεσμικές αποτυχίες στο Ηνωμένο Βασίλειο, αναφέροντας την πυρκαγιά στον πύργο Γκρένφελ, το σκάνδαλο των βρετανικών ταχυδρομείων και την τραγωδία στο Χίλσμπορο.
Η έρευνα του Συμβουλίου της Ευρώπης, με τίτλο «Justice delayed: the unfinished implementation of the Daphne Caruana Galizia case», αναμένεται να ολοκληρωθεί μέσα στον επόμενο χρόνο.
Στο επίκεντρό της θα βρεθούν τόσο οι μεταρρυθμίσεις που δεν έχουν ακόμη υλοποιηθεί όσο και το κατά πόσο οι θεσμοί της Μάλτας μπορούν, σχεδόν εννέα χρόνια μετά τη δολοφονία, να αντιμετωπίσουν αποτελεσματικά τη διαφθορά και να διασφαλίσουν την προστασία της ερευνητικής δημοσιογραφίας.
Με πληροφορίες από Guardian
